30 illik həsrətdən 44 günlük Zəfərə ŞƏRH

“Prezident kimi 2003-cü ildən bu günə qədər bütün addımlarım Azərbaycanın gücləndirilməsinə yönəldilmişdir. Vətən müharibəsinə qədər bütün addımlarım bir amala xidmət edirdi ki, biz torpaqlarımızı azad edək, düşməni torpağımızdan qovaq və biz buna nail olduq.”

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyev

Hər il noyabrın 8-də Azərbaycan xalqı müasir tarixinin ən qürurlu gününü qeyd edir. Bu il Zəfərin altıncı ildönümüdür. Altı il əvvəl Şuşadan gələn xəbər bütün ölkəni küçələrə çıxardı, insanlar bir-birini təbrik etdi, ahıllar göz yaşlarını gizlədə bilmədi. Həmin sevincin qiymətini anlamaq üçün isə ondan əvvəlki otuz ilə yaxın dövrə baxmaq lazımdır. Çünki 8 Noyabr bir günün deyil, uzun illər davam edən həsrətin, hazırlığın və iradənin nəticəsidir.

1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan ağır sınaqla üz-üzə qaldı. Ölkənin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisinin təxminən 20 faizi işğal edildi. 1992-ci ilin mayında Şuşa və Laçın, 1993-cü ildə isə Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilan itirildi. Xocalı faciəsi xalqımızın yaddaşında sağalmayan yara kimi qaldı. Bir milyondan çox soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu. Çadır düşərgələrində, yük vaqonlarında, yataqxanalarda keçən illər bir nəslin taleyini dəyişdi. Evinin açarını illərlə saxlayan ailələrin hekayəsi hər bölgədə dinlənilə bilərdi.

Beynəlxalq hüquq Azərbaycanın tərəfində idi. BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə dörd qətnamə qəbul etdi, işğalçı qüvvələrin çıxarılmasını tələb etdi. 2008-ci ildə BMT Baş Assambleyası da ərazi bütövlüyümüzü təsdiqləyən qətnamə qəbul etdi. Lakin bu sənədlər illərlə kağız üzərində qaldı. 1994-cü il atəşkəsindən sonra başlanan danışıqlar real nəticə vermədi. “Dondurulmuş münaqişə” ifadəsi beynəlxalq lüğətdə sabit yer tutdu. Praktikada isə bu ifadə mövcud vəziyyətin əbədi olaraq davam etməsi təklifini ifadə edirdi. Azərbaycan bu vəziyyətlə heç vaxt barışmadı.

Məhz buna görə işğal illəri passiv gözləmə dövrü olmadı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik kursu Prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirildi. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr ölkəyə həm maliyyə imkanları, həm də beynəlxalq çəki qazandırdı. Əldə edilən gəlirlərin mühüm hissəsi ordu quruculuğuna yönəldildi. 2005-ci ildə Müdafiə Sənayesi Nazirliyi yaradıldı, yerli hərbi istehsal formalaşmağa başladı. 2020-ci ilə gəldikdə ölkənin illik hərbi xərcləri təxminən 2,2 milyard dollara çatmışdı. Yeni silah sistemləri, peşəkar zabit korpusu, gərgin təlimlər bu sərmayənin nəticələri idi.

Eyni zamanda xarici siyasətdə də ardıcıl xətt yürüdülürdü. Azərbaycan həqiqətləri BMT-dən tutmuş Qoşulmama Hərəkatına qədər bütün platformalarda səsləndirilirdi. Məcburi köçkünlər üçün yeni qəsəbələr salınır, çadır düşərgələri ləğv edilirdi. Bu, dövlətin həm öz vətəndaşına, həm də məsələnin həllinə olan münasibətini göstərirdi. 2016-cı ilin aprel döyüşləri və 2020-ci ilin iyulunda Tovuz istiqamətindəki hadisələr ordunun artıq fərqli səviyyədə olduğunu nümayiş etdirdi. Cəmiyyətdə isə gözlənti getdikcə artırdı: ədalət nə vaxt bərpa ediləcək?

Cavab 2020-ci ilin payızında gəldi. 27 sentyabrda başlanan əks-hücum əməliyyatı 44 gün davam etdi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və nəhayət Şuşa azad olundu. 300-dən çox yaşayış məntəqəsi üzərində yenidən Azərbaycan bayrağı dalğalandı. 10 noyabrda imzalanan üçtərəfli bəyanatla Ağdam, Kəlbəcər və Laçın da döyüşsüz geri qaytarıldı. Beləcə, BMT-nin illərlə icra olunmayan qətnamələri Azərbaycan tərəfindən həyata keçirilmiş oldu.

Bu Zəfəri tək bir amillə izah etmək mümkün deyil. Onun arxasında güclü iqtisadiyyat, müasir ordu, peşəkar diplomatiya, milli birlik və qətiyyətli siyasi rəhbərlik dayanır. Ən başlıcası isə canını fəda edən şəhidlərimiz və sağlamlığını itirən qazilərimizdir. Zəfərin ən ağır bədəlini onlar və ailələri ödəyib. Buna görə də 8 Noyabr yalnız sevinc günü deyil, eyni zamanda minnətdarlıq və ehtiram günüdür.

Bu illərin ağır tərəflərindən biri də minlərlə ailənin öz doğma yurdunu yalnız xatirələrdə yaşatması idi. Köçkün ailələrində doğulan uşaqlar Ağdamın çayxanalarını, Şuşanın bulaqlarını, Kəlbəcərin dağlarını yalnız böyüklərin söhbətlərindən tanıyırdı. Valideynlər övladlarına kəndlərinin adını əzbərlədir, qonşularının harada olduğunu, evlərinin hansı küçədə yerləşdiyini danışırdı. Beləliklə, Qarabağ sevgisi nəsildən-nəslə ötürüldü və heç bir atəşkəs bu yaddaşı silə bilmədi.

Dövlət də bu yaddaşa arxalanaraq uzunmüddətli hədəflərini müəyyən edirdi. Təhsil, səhiyyə və sosial sahələrdəki islahatlar cəmiyyətin dayanıqlığını artırır, iqtisadi artım isə strateji hədəflərə imkan yaradırdı. Bu proses illər çəkdi, asan olmadı, bəzən sualların və narazılıqların da mövzusuna çevrildi. Ancaq 2020-ci ilin nəticələri göstərdi ki, ardıcıl hazırlığın, səbrin və düzgün hesablamanın sonunda tarixi ədalət bərpa oluna bilər.

Bu gün Qələbəni qeyd edərkən həmin illərin dözümünü də xatırlamalıyıq. Qaçqın və köçkün ailələrinin səbri, cəbhə xəttində illərlə keşik çəkən əsgərlərin zəhməti, Qarabağ mövzusunu unutmayan ziyalıların fəaliyyəti Zəfərin təməlinə qoyulan daşlardır. Onların hər biri bu günün sevincində öz payına malikdir.

Gənc nəsil üçün bu tarixin dərsi aydındır: haqlı olmaq vacibdir, amma haqqı qorumaq üçün güclü olmaq da lazımdır. Bu güc isə hər kəsin öz yerində vicdanla çalışması ilə formalaşır. Müəllimin dərsi, həkimin növbəsi, fəhlənin əməyi də həmin zəncirin bir halqasıdır. Zəfər Gününü qeyd edərkən bu sadə həqiqəti unutmamaq, Qələbənin qazandırdığı imkanları öz əməyimizlə daha da artırmaq hamımızın borcudur.

Azər Süleymanov,

Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri