30 illik qurum üçün kritik mərhələ başladı Əhalinin gözlədiyi qərar...

Azərbaycanda gömrük islahatları illərdir davam etsə də, gözlənilən nəticələr hələ də özünü göstərmir. Qaydalar sərtləşdirilir, prosedurlar dəyişdirilir, rəhbərlik yenilənir, amma nə sıravi vətəndaş rahatlıq hiss edir, nə də sahibkarlar sistemdən məmnundur. Texniki yeniliklər tətbiq olunsa da, Gömrük Komitəsinin iş tərzində, xüsusilə də vətəndaşa və biznesə münasibətdə real dəyişiklik baş vermir. Üstəlik, DGK-nin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ilə Vergilər Xidmətinə birləşdiriləcəyi barədə yayılan məlumatlar qurumdakı problemlərin dərinliyini yenidən gündəmə gətirib. Bildirilir ki, qurumla bağlı kritik mərhələ uzun müddətdir başlayıb, sadəcə qərar gözlənilir.

Azərbaycanda gömrük islahatları, yenilikləri niyə özünü tam doğrultmur?

Globalinfo.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib ki, Azərbaycan gömrük sistemindəki islahatlar gözlənilən nəticəni vermir:

“Səbəb həm struktur, həm də idarəetmə səviyyəsində problemlərlə bağlıdır. Gömrük Komitəsi çox vaxt qısamüddətli tədbirlərə üstünlük verir. Yeni qaydalar tətbiq edilir, cərimələr artırılır, yoxlamalar sərtləşdirilir, amma bu, uzunmüddətli strateji plan və bazar ehtiyacları ilə əlaqələndirilmir. İslahatların məqsədi formal olaraq “gömrük nəzarətini gücləndirmək” kimi göstərilsə də, əslində iqtisadi aktivliyi stimullaşdırmaq və sahibkarlığın inkişafına dəstək vermək kimi hədəflərlə uyğunlaşdırılmır.

Gömrük prosedurları çox zaman mürəkkəb, təfsilatlı və dəyişkəndir. Bu, sahibkarları çaşdırır, sərmayə və idxal-ixrac əməliyyatlarını gecikdirir. Yeniliklər sadəcə “sərtlik” şəklində tətbiq olunur, amma onların tətbiq mexanizmi və sahibkarlar üçün sadələşdirilmiş praktikası yoxdur. Gömrük prosesi elektronlaşdırılmağa çalışılsa da, sistemlərin əhatə dairəsi və inteqrasiyası hələ tam deyil. Elektron gömrük portalının istifadəsi praktikada problemlidir. Çünki sənədlərin qəbulu, rəqəmsal imza sistemləri və avtomatlaşdırılmış risk-analiz mexanizmləri ya tam işlək deyil, ya da sahibkarlar üçün əlçatan olmur”.

Akif Nəsirli

İqtisadçı bildirib ki, gömrük orqanlarında hələ də bürokratik yanaşma və şəffaflıq çatışmazlığı qalır:

“Bu sahədə rüşvət və qeyri-rəsmi ödənişlər də müəyyən hallarda mövcuddur. İşçilərin təhsili və motivasiyası ilə bağlı sistematik tədbirlər zəifdir, bunun nəticəsində prosedurlar yalnız formal olaraq icra olunur. İslahatların uğurunu qiymətləndirən obyektiv göstəricilər yoxdur. Komitə yeni qaydalar tətbiq edir, amma bunun sahibkarlıq və idxal-ixrac dövriyyəsinə təsiri, vətəndaşların həyatına faydası ölçülmür. Bu da nəticəsiz siyasətin davam etməsinə səbəb olur”.

Ekspert qeyd edib ki, hər yeni islahat sahibkarlıq və iqtisadi təsirləri ilə əlaqələndirilməlidir:

“Sənədləşmə və prosedurlar minimuma endirilməli, sahibkarlar üçün praktik və aydın olmalıdır. Elektron gömrük, avtomatlaşdırılmış risk analizləri və sənəd dövriyyəsinin tam onlayn olması təmin edilməlidir. Gömrük işçilərinin fəaliyyətinə nəzarət, rüşvətsiz və obyektiv qiymətləndirmə mexanizmlərinin yaradılması vacibdir. Problemin kökü yalnız sərt qaydalarda deyil, həm də planlaşdırma, tətbiq və monitorinqin yetərsizliyindədir. Ümumiyyətlə, islahatlar formal xarakter daşıyır, sahibkar və vətəndaşların real ehtiyacları ilə uyğunlaşdırılmır. Bu sistematik yanaşma olmadan heç bir yeni qayda müsbət nəticə verməyəcək”.

Qeyd edək ki, Dövlət Gömrük Komitəsi 1992-ci ilin 30 yanvar tarixində yaradılıb. Bir neçə müddətdir ki, qurumun ləğv edilməsi məsələsi gündəmdədir.

Ləman İmran
Globalinfo.az