Abxaziya çıxılmaz durumda Rusiya və Gürcüstan danışıqlara başlayır?

Globalinfo.az Orta Doğu Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, politoloq Sədrəddin Soltanla müsahibəni təqdim edir:

– Sədrəddin bəy, məlum olduğu kimi, Abxaziyada vəziyyət bir qədər gərginləşib. Tez-tez aksiyalar keçirilir. Son məlumatlara görə, Abxaziyanın “prezident” Aslan Bjaniya istefa verib. Siz prosesi necə dəyərləndirirsiniz?

– Əvvəlcə gəlin, tarixə nəzər salaq. SSRİ dağıldıqdan sonra Abxaziya və Cənubi Osetiya Gürcüstandan ayrılmaq istiqamətində fəaliyyət göstərməyə başladı. Rusiyanın yardımı ilə hər iki muxtar respublika rəsmi Tbilisi ilə əlaqələri kəsdi. 2008-ci ilin avqustun 1-dən 12-nədək Gürcüstan Silahlı Qüvvələrinin Abxaziya və Cənubi Osetiya istiqamətində apardığı hərbi əməliyyat uğursuzluqla nəticələndi. Rusiya Gürcüstanı bu muxtar respublikaların ərazisindən çıxardı. Sonrakı mərhələdə hər iki “respublika” özünü Rusiyanın yardımı ilə müstəqil elan etdi. Abxaziya və Cənubi Osetiyanı beynəlxalq ictimaiyyət respublika kimi tanımır. Hər iki qondarma respublika ərazisində baş verən hadisələr beynəlxalq ictimaiyyət üçün legitim sayılmır. Qondarma Abxaziya respublikasının saxta prezidenti də legitim deyil.

– Ümumiyyətlə, orada baş verən hadisələr nədən ibarətdir?

– Bu hadisələr perspektivdə Rusiya-Gürcüstan, Abxaziyanın Avropa İttifaqı, eləcə də Gürcüstanla münasibətlərinə təsir göstərə bilər. Zahirən “respublika”da baş verənlər anti-Rusiya hadisəsidir. Çünki müxalifət Bjaniya hakimiyyətinin investisiya haqqında qəbul etdiyi qanuna qarşı çıxır. Hesab edirlər ki, bu qanun vasitəsilə rusiyalı iş adamları, Rusiya vətəndaşları Abxaziyada böyük torpaq sahələrinə malik ola bilər. Nəticədə onları geri qaytarmaq mümkün olmayacaq. Bir sözlə, Rusiyanın Abxaziya ərazisini ələ keçirəcəyini fikirləşirlər. Ona görə də bu qanunun qəbuluna qarşı müxalifət aksiyalar keçirdi. Sözügedən qanunun həyata keçirilməsinə çalışan isə Bijaniya idi. Ötən gün isə məlum oldu ki, Bjaniya və baş nazir istefa verib. İndi “respublika”ya vitse-prezident rəhbərlik edir. Növbəti addım seçkilərin keçirilməsidir.

– Rusiyanın prosesə münasibətini necə dəyərləndirirsiniz?

Sədrəddin Soltan

– Gürcüstanda keçirilən seçkilərdə Rusiya yönümlülərin qalib gəlməsi Tbilisi ilə Suxumi arasında münasibətlərin normallaşmasına təsir edə bilər. Ola bilər ki, bu məsələdə Rusiya da vasitəçilik etsin. İkincisi, Rusiya artıq Abxaziyanı saxlaya bilmir. Abxaziyada olmaq, onun turizim imkanlarından istifadə etmək, turistlərin regiona gəlişi problemlidir. Abxaziyaya turist kimi gedənlərin dünyanın digər ölkələrinə girişi qadağandır. Yəni Abxaziya turizmdən qazanc əldə etmək imkanından məhrumdur. Abxaziyanın kənd təsərrüfatından başqa hansısa sahəsi yoxdur ki, bundan istifadə edərək ölkə iqtisadiyyatını bərpa etsinlər. Rusiya da indiki halda Abxaziyanı əldə edə bilmir.

– Bu qondarma respublikanı növbəti mərhələdə nə gözləyir?

– Cənubi Osetiya və Abxaziyada eyni hərəkatın baş verməməsi, Abxaziyadakı hərəkata fərqli baxış sərgiləməyə imkan verir. Hesab edirəm ki, Abxaziyada qurulacaq yeni hakimiyyət ilk növbədə Tbilisi ilə münasibətləri bərpa etməyə çalışacaq. Çünki bu həm də Abxaziyanın indiki blokada vəziyyətindən çıxmasına yardım göstərə bilər. Bu tanınmayan respublikanın vətəndaşları da blokada halındadır. Onların pasportları Rusiya istisna olmaqla digər ölkələr tərəfindən tanınmır, dünyaya çıxışında müəyyən məhdudiyyətlər var. Yaxud da Rusiya pasportu əldə etməklə Abxaziya sakinliyindən çıxa bilərlər. Bu da Abxaziya üçün təhlükəlidir. Bütün hallarda regionda vəziyyətin dinc yolla həlli Tbilisi ilə münasibətləri normallaşdırmaqdan başlayır. Gürcüstan hakim partiyası seçkiqabağı kampaniya zamanı bəyan etmişdi ki, ölkənin ərazi bütövlüyü ilə bağlı məsələlərdən vazkeçməyəcəklər. Qarşı tərəflə suverenliyin bərpa olunması üçün danışıqlara hazır olduqlarını bildirmişdi. Bu istiqamətdə perspektivdə Rusiya və Gürcüstan arasında danışıqların aparılması mümkündür. Çünki Rusiya Gürcüstanı Qərbə meyillənməsinin qarşısını almaq üçün ilk növbədə onun ərazi bütövlüyünün təmin edilməsinə yardım göstərməlidir.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az