Afrika tədricən iki yerə bölünür: Alimlər nəhəng yarığın izinə düşüb

Şərqi Afrikanın dərinliklərində baş verən nəhəng geoloji proseslər qitənin parçalanma sürətini artırır. Alimlər bildirirlər ki, 22 milyon ildir davam edən Şərqi Afrika Yarığı Sistemi (East African Rift System) yeni bir okean və qitənin formalaşmasına səbəb ola bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Yer kürəsinin dərinliklərindəki gizli qüvvələr, Şərqi Afrikada qitəni yavaş-yavaş iki yerə ayıran böyük bir geoloji prosesə təkan verib. Bu hərəkət, Afrika Böyük Göllər bölgəsindən keçən, uzunluğu 3.200 kilometr olan və təxminən 22 milyon il əvvəl yaranmağa başlayan Şərqi Afrika Yarığı Sistemi ilə əlaqəlidir.

Bu yarıq Afrika lövhəsini iki hissəyə ayıran Somali və Nubiya tektonik plitələri arasındakı sərhədi təşkil edir. Bu plitələr hər il təxminən 0,5 sm – insan dırnağının uzanma sürətinə yaxın – məsafədə bir-birindən uzaqlaşır. Bu ayrılma, qitə qabığında dərin çatlaqların yaranmasına səbəb olur.

Alimlər bu prosesin səbəbi kimi "Afrika superplumu" adlandırılan, qismən ərimiş və yüksək temperaturda olan nəhəng bir qaya kütləsinin Yerin mantiyasından yuxarıya doğru qalxmasını göstərirlər. Bu qalxma Yer qabığının zəifləməsinə, onun çatlamasına və qırılmasına səbəb olur.

Afrika yeni bir okeana və qitəyə parçalanır?

Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, bu yarıq gələcəkdə – bir neçə milyon il ərzində – yeni bir okean hövzəsinə çevrilə bilər. Belə bir ssenari, Somali, Efiopiyanın şərqi, Keniya və Tanzaniya kimi əraziləri yeni bir quru sahəsinə çevirərək, Şərqi Afrikanın parçalanmasına səbəb ola bilər.

Qlazqo Universitetindən bir tədqiqat qrupu Keniyada yerləşən Menengai geotermal bölgəsindən topladıqları qaz nümunələrində Yerin dərinliklərindən gələn neon izotoplarını analiz ediblər. Bu analizlər sübut edib ki, baş verən geoloji hərəkətlər səthə yaxın deyil, Yerin mantiyasının dərinliklərində formalaşır.

Tədqiqatın rəhbəri professor Fin Stüart vəziyyəti belə izah edir: "Dərinliklərdəki nəhəng isti qaya kütləsi plitələri bir-birindən ayırır və Şərqi Afrikanı normal səviyyədən yüzlərlə metr yüksəkdə saxlayır.” Alimlər əldə etdikləri kimyəvi məlumatlarla superplum nəzəriyyəsini təsdiqləyərək Şərqi Afrika Yarığı Sistemi ilə əlaqəsini sübut etmiş olublar.

Yaranan böyük çatlaqlar prosesi sürətləndirir

Son illərdə bölgədə yaranan böyük çatlaqlar bu geoloji prosesin sürətləndiyini göstərir. 2005-ci ildə Efiopiyanın Afar bölgəsində baş vermiş 400-dən çox zəlzələ nəticəsində 55 kilometr uzunluğunda bir çatlaq əmələ gəlib. 2018-ci ildə Keniyanın Böyük Rift Vadisində yaranan böyük çatlaq isə nəqliyyatın iflic olmasına səbəb olaraq qitənin bölünmə prosesinin davam etdiyini sübut edib.

Alimlər hesab edirlər ki, zaman keçdikcə bu yarıq boyunca Qırmızı dəniz və Hind okeanı suları əraziyə dolacaq və yeni bir okean yaranacaq. Dəniz geofiziki Ken Makdonald bu barədə deyir: "Ədən körfəzi və Qırmızı dənizdən gələn sular Afar bölgəsi üzərindən Şərqi Afrika Yarığına axacaq və yeni bir okean formalaşacaq. Nəticədə, Şərqi Afrikanın bu hissəsi müstəqil bir qitəyə çevriləcək.”

Aydın