Aİ nin Cənubi Qafqaz yürüşü RAKURS

Ursula fon der Leyen Bakı və İrəvan ilə əlaqələri gücləndirmək istədiyini bildirib

Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen Cənubi Qafqaza səfərini maliyyə dəstəyi və birgə nəqliyyat və enerji layihələri vasitəsilə regionla əlaqələri gücləndirəcəyinə söz verərək yekunlaşdırıb. Digər məsələlərlə yanaşı, Aİ icra hakimiyyətinin rəhbəri Ermənistana iqtisadi təzyiq göstərəcəyini açıqlayıb və Avropa ölkələrinin respublikanı dəstəkləyəcəyinə əminlik verib. Bu arada, Ermənistan hakimiyyəti özləri Moskva ilə gələcək əlaqələrə sadiq olduqlarını israr edirlər. Avropa Komissiyası bildirib ki, Ursula fon der Leyenin iki Cənubi Qafqaz respublikasına hazırkı səfərinin məqsədlərinə Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh prosesini dəstəkləmək, regionda nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılması, Cənubi Qafqazla iqtisadi tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi və nəhayət, İrəvanı dəstəkləmək daxildir.

Ursula fon der Leyen Avropa Komissiyasının Prezidenti kimi ilk dəfə Bakıya səfər edib və orada 1 iyulda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə görüşüb. Enerji əməkdaşlığı əsas müzakirə mövzusu olub. 2022-ci ildə Avropa Birliyi Rusiya təchizatına alternativlər axtararkən Ursula fon der Leyen Azərbaycan qazının Aİ-yə ixracı ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün Bakıya səfər edib. İlham Əliyev ixracın dörd ildə 65% artdığını qeyd edərək, hazırda on Aİ ölkəsinin Azərbaycan qazını aldığını bildirib. "Ticarətimizin 40%-dən çoxu Aİ üzv dövlətləri ilədir. Avropa İttifaqı üçün Azərbaycan Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşıdır. Aİ-nin Cənubi Qafqazdakı ticarətinin təxminən 70%-i Azərbaycanladır", - deyə Azərbaycan lideri bir qədər qürurla qeyd edib.

Tərəflər bu tərəfdaşlığı genişləndirməyi planlaşdırıblar, - deyə Avropa Komissiyasının prezidenti öz növbəsində əmin edib. "Azərbaycan enerji sistemini Avropa İttifaqı ilə birləşdirəcək. Bu, həmçinin əlavə qaz həcmlərinin ixracı üçün imkanlar yaradacaq", - deyə Ursula fon der Leyen bildirib. O, həmçinin Bakının Azərbaycan və Ermənistan arasında elektrik kabeli çəkmək təşəbbüsünü yüksək qiymətləndirib.

Danışıqların digər əsas aspekti nəqliyyat əlaqələri mövzusu olub. Qlobal Gateway proqramı (üçüncü ölkələrdə infrastruktur layihələrinin qlobal şəbəkəsinin inkişaf etdirilməsi təşəbbüsü) çərçivəsində Aİ Cənubi Qafqazda nəqliyyat, enerji və rəqəmsal əlaqələrin inkişafı üçün 200 milyon avroya qədər qrant ayıracaq. Potensial layihələrə Naxçıvan Muxtar Respublikasından keçən dəmir yolu bağlantısı və Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanının inkişafı daxildir.

Orta Dəhliz və Şimal-Cənub Magistral Yolu Azərbaycandan keçir. Bakı həmçinin beynəlxalq ticarəti asanlaşdırmaq üçün öz hesabına dəmir yolu şəbəkəsini və limanlarını inkişaf etdirir. Eyni zamanda, Azərbaycan hakimiyyəti bərpa olunan enerji və mövcud elektrik ötürücü xətlərinin təkmilləşdirilməsi sahəsində avropalı həmkarları ilə əməkdaşlığa hazırdır. Prezident İlham Əliyev regionda baş verən hadisələrdən danışarkən bildirib ki, Azərbaycan öz ərazisindən Ermənistana malların tranzitinə qoyulan bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırıb. Həmçinin Ermənistanı vacib yanacaq növləri, xüsusən də benzin və dizel yanacağı ilə təchiz etməyə başlayıb. Hazırkı geosiyasi vəziyyətdə bu, həmişəkindən daha vacibdir.

Avropa Komissiyasının prezidenti Azərbaycan Prezidentini dəstəkləyib. Xüsusilə, o, Cənubi Qafqazı Avropanı, Xəzər regionunu və Mərkəzi Asiyanı birləşdirən dünyanın ən böyük nəqliyyat mərkəzlərindən biri adlandırıb. Aİ onun inkişafı üçün 200 milyon avroya qədər qrant ayırmağa hazırdır ki, bu da öz növbəsində regiona 2 milyard avroya qədər dövlət və özəl investisiya cəlb edə bilər. Ən maraqlı layihələr arasında fon der Leyen Naxçıvandan keçən dəmir yolu bağlantısını və Bakı Limanının inkişafını qeyd edib.

"Biz Aİ ilə Azərbaycan arasında əlaqə tərəfdaşlığına başlamağı təklif edirik. Bu, nəqliyyat, enerji və rəqəmsal rabitəni əhatə edən əlaqə üzrə yüksək səviyyəli dialoqla paralel olaraq həyata keçiriləcək. Biz həmçinin, Bakıda regional əlaqə investisiya konfransı təşkil etmək üçün çalışacağıq. Bu yolla biz Avropanı, Cənubi Qafqazı və Mərkəzi Asiyanı birləşdirəcəyik", - deyə Aİ prezidenti vurğulayıb. Aİ Cənubi Qafqazda sülh quruculuğu proqramına əlavə 20 milyon avro ayırmağa hazırdır. Bu proqramın bir hissəsi olaraq, avropalılar Azərbaycanın sərhəd bölgələrindəki kənd icmalarını maliyyələşdirəcəklər. Məsələn, onlar təcili yardım maşınları alacaq, mina təmizləmə yolu ilə təhlükəsizliyi artıracaq və kiçik və orta sahibkarlığı dəstəkləyəcəklər. "Avropa İttifaqı artıq Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşı və ən böyük investorudur. Biz indi bu münasibətləri inkişaf etdirmək istəyirik. Yeni hərtərəfli saziş üzrə danışıqların bərpası vacib addımdır. Bu, Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında ticarətin artırılması üçün imkanlar aça bilər və biz irəliləyiş əldə etmək üçün birlikdə çalışacağıq", - deyə fon der Leyen yekunlaşdırıb.

Ursula fon der Leyen növbəti gün, 2 iyulda İrəvana gəldiyi zaman eyni dərəcədə iddialı planlarını açıqlayıb. Əslində, Aİ prezidentinin bütün açıqlamaları Aİ-nin Cənubi Qafqazda, o cümlədən ticarət və enerji tərəfdaşı kimi Rusiyanın yerini tutmağa hazır olması ilə bağlıdır. "Hazırda əsasən Rusiya bazarı üçün nəzərdə tutulan məhsulları Aİ-nin vahid bazarına yönləndirə və 450 milyon istehlakçıya çatdıra bilərik. Bu tədbir Ermənistanın təzə kənd təsərrüfatı məhsullarının təxminən 99%-i, eləcə də içki və spirtli içkilərin ixracının 90%-i üçün Aİ-nin vahid bazarına qapı açacaq. Bu, yalnız başlanğıcdır", - deyə qonaq parlaq perspektivləri qeyd edib.

Rusiya meyvə və tərəvəz də daxil olmaqla geniş çeşiddə Ermənistan məhsullarının idxalını məhdudlaşdırdıqdan sonra Brüssel ticarəti gücləndirmək və şaxələndirmək üçün İrəvana 34 milyon avro ayırıb. Fon der Leyen bildirib ki, Aİ tezliklə Ermənistana daha 18 milyon avro ayıracaq. O, həmçinin Ermənistandan Aİ-yə tədarükün 80%-nin rüsumsuz olacağına əminlik verib. Onun sözlərinə görə, Aİ həmçinin Ermənistana enerji təchizatının şaxələndirilməsində kömək etmək niyyətindədir: gələn həftə bir qrup avropalı ekspert bu məsələni həll etmək üçün İrəvana gələcək. "Bizim oxşar vəziyyətlərdə işləməkdə geniş təcrübəmiz var. Biz Ukrayna və Moldovada bundan keçmişik və əhəmiyyətli təcrübə toplamışıq", - deyə AŞ prezidenti Baş nazir Nikol Paşinyanla birgə mətbuat konfransında qeyd edib.

Ermənistanın Baş naziri öz növbəsində Moskva ilə Brüssel arasında kəskin ziddiyyətlər yaratmamağı üstün tutub. İrəvanda heç kimin ölkənin Avropaya inteqrasiya prosesini dayandırmaq niyyətində olmadığını qeyd edən Paşinyan vurğulayıb ki, Ermənistanın da Rusiya ilə münasibətlərini pisləşdirmək niyyəti yoxdur. "Biz ölkəmizin maraqları çərçivəsində hərəkət edirik. Təbii ki, biz heç bir beynəlxalq tərəfdaşımızın maraqlarını nəzərə almadan hərəkət etmirik, lakin digər tərəfdən, heç bir tərəfdaşın maraqlarını Ermənistan Respublikasının maraqlarından üstün tuta bilmərik", - deyə Paşinyan vurğulayıb. Sanki fikrini sübut etmək üçün o, Aİ rəhbəri ilə görüşündən bir gün əvvəl Ermənistan tərəfinin təşəbbüsü ilə Rusiyanın Baş naziri Mixail Mişustinlə telefon danışığı apardığını qeyd edib. Rusiya hökumətinin mətbuat xidmətinin məlumatına görə, tərəflər digər məsələlərlə yanaşı, ticarət və iqtisadi münasibətləri də müzakirə ediblər. Nikol Paşinyan bildirib ki, "Biz gələcəkdə bu məsələləri daha ətraflı müzakirə etmək barədə razılığa gəldik".

Bundan əlavə, fon der Leyen xatırladıb ki, Ermənistan hazırda Aİ-nin vizasız rejim barədə danışıqlar apardığı yeganə ölkədir. Avropalı ekspertlərin bu payız Yerevanın hazırlığını qiymətləndirmək üçün ölkəyə səfərləri planlaşdırılır. Avropa Komissiyasının sədri həmçinin qeyd edib ki, Aİ onu Cənubi Qafqaz və Orta Asiya ilə əlaqələndirən layihələrə investisiya qoymaq niyyətindədir, çünki Ermənistan əlverişli coğrafi mövqeyinə görə mühüm rol oynayır. Bakıda olduğu kimi, o, 2 milyard avroya çevrilə biləcək 200 milyon avro vəsaitin ayrılmasından danışıb.

Paşinyan çıxışından açıq şəkildə zövq alıb. O, Aİ-yə 52 milyon avro dəstəyinə və Avropa Komissiyasına Ermənistan mallarına muxtar ticarət tədbirlərinin tətbiqi haqqında qanun layihəsinə görə təşəkkür edib. Paşinyan Ermənistan hökumətinin Aİ ilə yaxınlaşmasını dayandırmayacağına əminlik bildirib, çünki respublika xalqı bunu istəyir. Lakin baş nazir əlavə edib ki, bu məsələdə Rusiya ilə münaqişə etmək niyyətində deyil. Əksinə, bir gün əvvəl o, ikitərəfli münasibətlərdəki mövcud vəziyyəti müzakirə etmək üçün rusiyalı həmkarı Mixail Mişustinə zəng edib. Onlar dialoqu davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.

V.VƏLİLİ