Alimlər Şimali Atlantikdəki anomal soyuq ləkə nin sirrini açdı

Qrenlandiya və İslandiyanın cənubunda, Şimali Atlantik okeanında yerləşən geniş bir su sahəsində qeyri-adi proses müşahidə olunur. Okeanın əksər hissəsində temperatur yüksəldiyi halda, bu bölgədə əksinə, soyuma qeydə alınır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, CNN-in yazdığına görə, alimlər bu ərazini "soyuq ləkə” adlandırırlar. Məlumata əsasən, həmin bölgədə temperatur 1900-cü ildən bəri təxminən 1°C azalıb.

Yeni tədqiqatda alimlər "soyuq ləkə”nin niyə soyuduğuna dair cavab tapdıqlarını bildiriblər. Onların fikrincə, bu hadisə dünyanın ən təhlükəli iqlim dönüş nöqtələrindən birinə sürətlə yaxınlaşdığını göstərən narahatedici siqnaldır.

Alimlər uzun müddət bu anomaliyanın səbəbi barədə fərqli fikirlər səsləndiriblər. Məşhur nəzəriyyələrdən biri bunun külək və bulud örtüyündəki dəyişikliklər nəticəsində okean səthindən istilik itkisindən qaynaqlandığını irəli sürürdü. Digər alimlər isə bunu istiliyi daşıyan mühüm okean cərəyanları sisteminin zəifləməsinin əlaməti hesab edirdilər. Yeni araşdırma ikinci nəzəriyyənin daha doğru olduğunu göstərib.

Nəşr qeyd edir ki, Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyası tropiklərdən Şimal yarımkürəsinə isti su daşıyan nəhəng okean "konveyeri” kimi fəaliyyət göstərir. Burada su soyuyur, dərin qatlara enir və daha sonra cənuba doğru geri hərəkət edir.

Bir çox tədqiqat göstərir ki, insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan qlobal istiləşmə buzlaqların əriməsini sürətləndirir və okeana daha çox şirin su daxil olur. Bu isə həmin sirkulyasiya sisteminin zəifləməsinə səbəb olur.

Alimlər hesab edirlər ki, Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyası bu əsr ərzində kritik dönüş nöqtəsinə çata bilər. Onların fikrincə, bu proses sonda sistemin çökməsinə gətirib çıxara bilər.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, belə bir ssenari qlobal fəlakətə səbəb ola bilər. Nəticədə ABŞ-ın şərq sahillərində dəniz səviyyəsinin sürətlə yüksəlməsi, Avropada sərt qış şaxtalarının güclənməsi və Afrikadakı musson sistemlərinin dəyişməsi mümkündür.

"Soyuq ləkə”də baş verənləri daha yaxşı anlamaq üçün alimlər peyk və ölçü cihazlarından əldə edilən real okean temperaturu məlumatlarını iqlim modelləri ilə birləşdiriblər. Onlar müəyyən ediblər ki, soyuma təkcə okeanın səthində deyil, dərin qatlarında da müşahidə olunur.

Tədqiqatın nəticələrinə görə, bu bölgədə temperaturun azalmasının əsas səbəbi Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyasının təsiridir.

Potsdam Universitetinin fizika və okeanologiya professoru, tədqiqatın müəllifi Ştefan Ramstorf bildirib:

"İstiliyin okean daxilində daşınmasında baş verən bu dəyişiklik məhz ‘soyuq ləkə’nin soyumasına səbəb olur”.

Professor əlavə edib ki, "soyuq ləkə”dən asılı olmayaraq, Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyasının zəiflədiyini göstərən çoxsaylı digər sübutlar da mövcuddur. Bəzi araşdırmalar hətta sistemin son təxminən 1000 ildə ən zəif vəziyyətində olduğunu göstərir.

London Universitet Kollecinin okeanologiya və iqlimşünaslıq professoru Devid Tornalli isə bildirib ki, bu araşdırma "soyuq ləkə” ilə Atlantik meridional çevrilmə sirkulyasiyasının zəifləməsi arasındakı əlaqəyə dair sübutları gücləndirir. Bununla belə, o vurğulayıb ki, real müşahidə məlumatlarının məhdudluğu səbəbindən mövcud nəticələrə tam reallığın əksi kimi deyil, güclü elmi nəzəriyyə kimi yanaşmaq lazımdır.

Aydın