Icma.az
close
up
RU
Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Sherg.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Alimlər insan beyninin gecə yarısından sonra fərqli işlədiyini və bu vəziyyətin insanları mənfi düşüncələrə, riskli impuls və təhlükəli fikirlərə daha açıq hala gətirdiyini müəyyən ediblər.


Gecə yarısından sonra beyin fərqli işləyir

Tədqiqatçılar beynin gecə saatlarında fərqli bir fəaliyyət rejiminə keçdiyinə dair güclü dəlilləri vurğulayaraq xəbərdarlıq ediblər ki, gecə yarısından sonra oyaq qalmaq risklidir.


Sherg.az xəbər verir ki, "Frontiers in Network Psychology" jurnalında dərc olunan “Gecə Yarısından Sonra Zehin” (Mind After Midnight) adlı elmi hipotezə görə, insan bədəni və beyni duyğular və davranışlar üzərində dərin təsirə malik 24 saatlıq bir bioloji dövrlə (sirkadiyen ritmlə) fəaliyyət göstərir.

Alimlər bildirirlər ki, gecə yarısından sonra beyin təbii bioloji ritmin dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq daha çox mənfi fikirlərə və riskli davranışlara meylli olur.


Mənfi emosiyalar artır, özünə nəzarət azalır


"Science Alert" portalının məlumatına əsasən, alimlər müşahidə ediblər ki, gecə yarısından sonra insanlar mənfi emosiyalara daha çox fokuslanır, təhlükəli fikirləri daha cazibədar hesab edir və özünə nəzarət qabiliyyəti azalır.

Bu davranış dəyişikliklərinin yuxu, əhval-ruhiyyə və idrak funksiyalarını tənzimləyən daxili bioloji saat -sirkadiyen ritmlə birbaşa əlaqəli olduğu vurğulanır.


Harvard Universitetinin neyroloqu, tədqiqat müəlliflərindən biri olan Elizabet Klerman mövzu ilə bağlı belə deyib:

“Gecə yarısı oyaq qalan milyonlarla insan var və onların beyinlərinin gündüz saatlarındakı kimi yaxşı işləmədiyinə dair güclü sübutlar mövcuddur. Sağlamlıqları və təhlükəsizlikləri, eləcə də başqalarının təhlükəsizliyi  - bundan təsirlənir. Buna görə də bu mövzuda daha çox tədqiqat aparılmalıdır.”


Reallıq qavrayışı pozulur

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, təkamül baxımından insanlar gündüz yaşayan varlıqlardır. İnsan növü ovçuluq və yığım kimi fəaliyyətlər üçün gündüzə uyğunlaşmış, gecə isə tarix boyu təhlükə ilə əlaqələndirilmişdir.

Bu səbəbdən insan beyni qaranlıqda həyatda qalmaq üçün daha yüksək oyanıqlıq vəziyyətində işləməyə meyilli olub. Lakin müasir dünyada bu həssaslıq reallıq qavrayışının pozulmasına, mənfi emosiyaların və riskli davranışların artmasına gətirib çıxara bilər.

Alimlər bu halı “dəyişmiş mükafat və motivasiya sistemi” kimi izah edirlər - yəni beyin mənfi siqnallara daha güclü reaksiya verir, lakin rasional nəzarət zəifləyir.


İntihar və asılılıq riski artır

Tədqiqatçılar tapıntılarını iki nümunə ilə əsaslandırırlar:


Gündüz eroin istifadə etmə istəyinə qarşı dura bilən bir asılı şəxs, gecə yarısı bu istəyə tab gətirə bilmir.

Yuxusuz qalan bir universitet tələbəsi tədricən artan tənha və ümidsizlik hissi ilə intihar fikrinə meyllənir.

Araşdırmalar göstərir ki, gecə yarısı ilə səhər saat 6:00 arasındakı vaxtda intihar riski günün digər saatlarına nisbətən təxminən üç dəfə yüksəkdir.

2020-ci ildə aparılan bir tədqiqat bunu “sirkadiyen ritmlərin uyğunsuzluğu” ilə əlaqələndirərək, gecə oyaq qalmanı intihar risk faktoru kimi müəyyənləşdirib.


Hipotezdə belə qeyd olunur:

“Gündüz ağla gəlməyəcək bir intihar fikri, gecə yalnızlıq və acıdan qaçış kimi təzahür edir; insan nəticələrini düşünmədən hərəkətə keçməyə hazır olur və çox vaxt onu dayandıra biləcək heç kim oyaq olmur.”

Bundan əlavə, qadağan olunmuş maddə istifadəsi də gecə saatlarında artır.

Braziliyada 2020-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, opioid dozası artımına bağlı ölüm halları gecə vaxtı 4,7 dəfə çoxalır.


Gecə növbəsində çalışanlar üçün xüsusi araşdırma çağırışı

Alimlər bildirirlər ki, bu davranışlar təkcə qaranlıq və ya yuxusuzluqla izah edilə bilməz; gecənin özünəməxsus neyroloji dəyişiklikləri də mühüm rol oynayır.

Xüsusilə pilotlar və tibb işçiləri kimi gecə növbəsində çalışan insanlar üçün, yuxu çatışmazlığının və bioloji zamanın mükafat sistemi və qərarvermə üzərindəki təsirlərinin daha dərindən araşdırılması zəruridir.

Elizabet Klerman və komandası yekunda belə nəticəyə gəlir:

“Günün təxminən dörddə birində istər yuxuda, istər oyaq  - insan beyninin necə işlədiyi hələ də bir sirr olaraq qalır.”

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:277
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 16 Oktyabr 2025 02:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see368

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see345

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see333

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see291

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see277

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see255

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see247

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see243

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see243

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see239

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see230

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see228

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see222

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see214

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see214

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see213

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see195

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see194

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see192

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri