Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Sherg.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Alimlər insan beyninin gecə yarısından sonra fərqli işlədiyini və bu vəziyyətin insanları mənfi düşüncələrə, riskli impuls və təhlükəli fikirlərə daha açıq hala gətirdiyini müəyyən ediblər.


Gecə yarısından sonra beyin fərqli işləyir

Tədqiqatçılar beynin gecə saatlarında fərqli bir fəaliyyət rejiminə keçdiyinə dair güclü dəlilləri vurğulayaraq xəbərdarlıq ediblər ki, gecə yarısından sonra oyaq qalmaq risklidir.


Sherg.az xəbər verir ki, "Frontiers in Network Psychology" jurnalında dərc olunan “Gecə Yarısından Sonra Zehin” (Mind After Midnight) adlı elmi hipotezə görə, insan bədəni və beyni duyğular və davranışlar üzərində dərin təsirə malik 24 saatlıq bir bioloji dövrlə (sirkadiyen ritmlə) fəaliyyət göstərir.

Alimlər bildirirlər ki, gecə yarısından sonra beyin təbii bioloji ritmin dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq daha çox mənfi fikirlərə və riskli davranışlara meylli olur.


Mənfi emosiyalar artır, özünə nəzarət azalır


"Science Alert" portalının məlumatına əsasən, alimlər müşahidə ediblər ki, gecə yarısından sonra insanlar mənfi emosiyalara daha çox fokuslanır, təhlükəli fikirləri daha cazibədar hesab edir və özünə nəzarət qabiliyyəti azalır.

Bu davranış dəyişikliklərinin yuxu, əhval-ruhiyyə və idrak funksiyalarını tənzimləyən daxili bioloji saat -sirkadiyen ritmlə birbaşa əlaqəli olduğu vurğulanır.


Harvard Universitetinin neyroloqu, tədqiqat müəlliflərindən biri olan Elizabet Klerman mövzu ilə bağlı belə deyib:

“Gecə yarısı oyaq qalan milyonlarla insan var və onların beyinlərinin gündüz saatlarındakı kimi yaxşı işləmədiyinə dair güclü sübutlar mövcuddur. Sağlamlıqları və təhlükəsizlikləri, eləcə də başqalarının təhlükəsizliyi  - bundan təsirlənir. Buna görə də bu mövzuda daha çox tədqiqat aparılmalıdır.”


Reallıq qavrayışı pozulur

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, təkamül baxımından insanlar gündüz yaşayan varlıqlardır. İnsan növü ovçuluq və yığım kimi fəaliyyətlər üçün gündüzə uyğunlaşmış, gecə isə tarix boyu təhlükə ilə əlaqələndirilmişdir.

Bu səbəbdən insan beyni qaranlıqda həyatda qalmaq üçün daha yüksək oyanıqlıq vəziyyətində işləməyə meyilli olub. Lakin müasir dünyada bu həssaslıq reallıq qavrayışının pozulmasına, mənfi emosiyaların və riskli davranışların artmasına gətirib çıxara bilər.

Alimlər bu halı “dəyişmiş mükafat və motivasiya sistemi” kimi izah edirlər - yəni beyin mənfi siqnallara daha güclü reaksiya verir, lakin rasional nəzarət zəifləyir.


İntihar və asılılıq riski artır

Tədqiqatçılar tapıntılarını iki nümunə ilə əsaslandırırlar:


Gündüz eroin istifadə etmə istəyinə qarşı dura bilən bir asılı şəxs, gecə yarısı bu istəyə tab gətirə bilmir.

Yuxusuz qalan bir universitet tələbəsi tədricən artan tənha və ümidsizlik hissi ilə intihar fikrinə meyllənir.

Araşdırmalar göstərir ki, gecə yarısı ilə səhər saat 6:00 arasındakı vaxtda intihar riski günün digər saatlarına nisbətən təxminən üç dəfə yüksəkdir.

2020-ci ildə aparılan bir tədqiqat bunu “sirkadiyen ritmlərin uyğunsuzluğu” ilə əlaqələndirərək, gecə oyaq qalmanı intihar risk faktoru kimi müəyyənləşdirib.


Hipotezdə belə qeyd olunur:

“Gündüz ağla gəlməyəcək bir intihar fikri, gecə yalnızlıq və acıdan qaçış kimi təzahür edir; insan nəticələrini düşünmədən hərəkətə keçməyə hazır olur və çox vaxt onu dayandıra biləcək heç kim oyaq olmur.”

Bundan əlavə, qadağan olunmuş maddə istifadəsi də gecə saatlarında artır.

Braziliyada 2020-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, opioid dozası artımına bağlı ölüm halları gecə vaxtı 4,7 dəfə çoxalır.


Gecə növbəsində çalışanlar üçün xüsusi araşdırma çağırışı

Alimlər bildirirlər ki, bu davranışlar təkcə qaranlıq və ya yuxusuzluqla izah edilə bilməz; gecənin özünəməxsus neyroloji dəyişiklikləri də mühüm rol oynayır.

Xüsusilə pilotlar və tibb işçiləri kimi gecə növbəsində çalışan insanlar üçün, yuxu çatışmazlığının və bioloji zamanın mükafat sistemi və qərarvermə üzərindəki təsirlərinin daha dərindən araşdırılması zəruridir.

Elizabet Klerman və komandası yekunda belə nəticəyə gəlir:

“Günün təxminən dörddə birində istər yuxuda, istər oyaq  - insan beyninin necə işlədiyi hələ də bir sirr olaraq qalır.”

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:273
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 16 Oktyabr 2025 02:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see287

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see277

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see273

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see271

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see270

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see262

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see252

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see248

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see232

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see222

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see220

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see212

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see208

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see208

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see205

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see204

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see202

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see198

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see192

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri