Icma.az
close
up
RU
Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Alimlər xəbərdarlıq etdi: Gecə oyaq qalmağın bədəli var

Sherg.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Alimlər insan beyninin gecə yarısından sonra fərqli işlədiyini və bu vəziyyətin insanları mənfi düşüncələrə, riskli impuls və təhlükəli fikirlərə daha açıq hala gətirdiyini müəyyən ediblər.


Gecə yarısından sonra beyin fərqli işləyir

Tədqiqatçılar beynin gecə saatlarında fərqli bir fəaliyyət rejiminə keçdiyinə dair güclü dəlilləri vurğulayaraq xəbərdarlıq ediblər ki, gecə yarısından sonra oyaq qalmaq risklidir.


Sherg.az xəbər verir ki, "Frontiers in Network Psychology" jurnalında dərc olunan “Gecə Yarısından Sonra Zehin” (Mind After Midnight) adlı elmi hipotezə görə, insan bədəni və beyni duyğular və davranışlar üzərində dərin təsirə malik 24 saatlıq bir bioloji dövrlə (sirkadiyen ritmlə) fəaliyyət göstərir.

Alimlər bildirirlər ki, gecə yarısından sonra beyin təbii bioloji ritmin dəyişməsi ilə əlaqədar olaraq daha çox mənfi fikirlərə və riskli davranışlara meylli olur.


Mənfi emosiyalar artır, özünə nəzarət azalır


"Science Alert" portalının məlumatına əsasən, alimlər müşahidə ediblər ki, gecə yarısından sonra insanlar mənfi emosiyalara daha çox fokuslanır, təhlükəli fikirləri daha cazibədar hesab edir və özünə nəzarət qabiliyyəti azalır.

Bu davranış dəyişikliklərinin yuxu, əhval-ruhiyyə və idrak funksiyalarını tənzimləyən daxili bioloji saat -sirkadiyen ritmlə birbaşa əlaqəli olduğu vurğulanır.


Harvard Universitetinin neyroloqu, tədqiqat müəlliflərindən biri olan Elizabet Klerman mövzu ilə bağlı belə deyib:

“Gecə yarısı oyaq qalan milyonlarla insan var və onların beyinlərinin gündüz saatlarındakı kimi yaxşı işləmədiyinə dair güclü sübutlar mövcuddur. Sağlamlıqları və təhlükəsizlikləri, eləcə də başqalarının təhlükəsizliyi  - bundan təsirlənir. Buna görə də bu mövzuda daha çox tədqiqat aparılmalıdır.”


Reallıq qavrayışı pozulur

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, təkamül baxımından insanlar gündüz yaşayan varlıqlardır. İnsan növü ovçuluq və yığım kimi fəaliyyətlər üçün gündüzə uyğunlaşmış, gecə isə tarix boyu təhlükə ilə əlaqələndirilmişdir.

Bu səbəbdən insan beyni qaranlıqda həyatda qalmaq üçün daha yüksək oyanıqlıq vəziyyətində işləməyə meyilli olub. Lakin müasir dünyada bu həssaslıq reallıq qavrayışının pozulmasına, mənfi emosiyaların və riskli davranışların artmasına gətirib çıxara bilər.

Alimlər bu halı “dəyişmiş mükafat və motivasiya sistemi” kimi izah edirlər - yəni beyin mənfi siqnallara daha güclü reaksiya verir, lakin rasional nəzarət zəifləyir.


İntihar və asılılıq riski artır

Tədqiqatçılar tapıntılarını iki nümunə ilə əsaslandırırlar:


Gündüz eroin istifadə etmə istəyinə qarşı dura bilən bir asılı şəxs, gecə yarısı bu istəyə tab gətirə bilmir.

Yuxusuz qalan bir universitet tələbəsi tədricən artan tənha və ümidsizlik hissi ilə intihar fikrinə meyllənir.

Araşdırmalar göstərir ki, gecə yarısı ilə səhər saat 6:00 arasındakı vaxtda intihar riski günün digər saatlarına nisbətən təxminən üç dəfə yüksəkdir.

2020-ci ildə aparılan bir tədqiqat bunu “sirkadiyen ritmlərin uyğunsuzluğu” ilə əlaqələndirərək, gecə oyaq qalmanı intihar risk faktoru kimi müəyyənləşdirib.


Hipotezdə belə qeyd olunur:

“Gündüz ağla gəlməyəcək bir intihar fikri, gecə yalnızlıq və acıdan qaçış kimi təzahür edir; insan nəticələrini düşünmədən hərəkətə keçməyə hazır olur və çox vaxt onu dayandıra biləcək heç kim oyaq olmur.”

Bundan əlavə, qadağan olunmuş maddə istifadəsi də gecə saatlarında artır.

Braziliyada 2020-ci ildə aparılan bir araşdırma göstərib ki, opioid dozası artımına bağlı ölüm halları gecə vaxtı 4,7 dəfə çoxalır.


Gecə növbəsində çalışanlar üçün xüsusi araşdırma çağırışı

Alimlər bildirirlər ki, bu davranışlar təkcə qaranlıq və ya yuxusuzluqla izah edilə bilməz; gecənin özünəməxsus neyroloji dəyişiklikləri də mühüm rol oynayır.

Xüsusilə pilotlar və tibb işçiləri kimi gecə növbəsində çalışan insanlar üçün, yuxu çatışmazlığının və bioloji zamanın mükafat sistemi və qərarvermə üzərindəki təsirlərinin daha dərindən araşdırılması zəruridir.

Elizabet Klerman və komandası yekunda belə nəticəyə gəlir:

“Günün təxminən dörddə birində istər yuxuda, istər oyaq  - insan beyninin necə işlədiyi hələ də bir sirr olaraq qalır.”

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:270
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 16 Oktyabr 2025 02:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see346

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see290

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see282

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see279

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see265

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see262

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see256

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see255

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see235

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see227

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see218

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see210

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see206

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see206

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see205

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see202

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see202

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see194

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see189

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri