Amnistiya aktı kimlərə şamil edilə bilər? Qüdrət Həsənquliyev açıqladı

Millət vəkili: ”Cəzaçəkmə müəssisələrində çarpayı çatışmazlığına görə dustaqlar döşəmədə yatır...”

Ədalət, Hüquq, Demokratiya (ƏHD) Partiyasının sədri, millət vəkili Qüdrət Həsənquliyev Prezident tərəfindən Milli Məclisə göndərilən amnistiya aktı barədə qərar layihəsini şərh edib. O, partiyanın mətbuat xidmətinə açıqlamasında bildirib ki, Prezidentin Konstitusiya və Suverenlik İli ilə əlaqədar Milli Məclisə göndərdiyi amnistiya aktını alqışlayırlar.

Deputat vurğulayıb ki, məhkəmələrin sərt cəzalar tətbiq etməsi səbəbindən ölkəmizdə azadlıqdan məhrumetmə növündə cəza çəkənlərin sayı hər 100 min nəfərə görə inkişaf etmiş Qərbi Avropa ölkələri ilə müqayisədə 5 dəfə çoxdur. Cinayətkarlığa qarşı mübarizədə effektivliyi sərt cəzalar yox, törədilmiş cinayətə görə cəzanın labüdlüyü təmin edir.

Millət vəkili hesab edir ki, ölkəmizdə məhkəmə-hüquq islahatlarının genişləndirilməsinə böyük ehtiyac var: ”Cəzaçəkmə müəssisələrində çarpayı çatışmazlığına görə dustaqlar döşəmədə yatır, sıxlıq normadan xeyli çoxdur. Ona görə amnistiya aktı ilə daha çox insanın azadlığa çıxmasını istərdim. Keçmiş təcrübəyə əsaslansaq, amnistiya aktı çox qüsurlu tətbiq olunur. Qərarda amnistiya aktının hansı maddələrə şamil olunmadığı ayrıca qeyd olunur. Bu zaman parlamentdəki hakim çoxluq azadlığa çıxmasını istəmədiyi məhkumun ittiham olunduğu maddəni, yaxud maddələri amnistiyanın tətbiq olunmadığı maddələrin sırasına daxil edir. Bu həm ədalətsizdir, həm də bu halda 1-2 nəfərə görə eyni maddələrlə ittiham olunmuş digər məhkumlara da amnistiya aktı şamil olunmur. 24 fevral 1994-cü ildə qəbul olunmuş "Amnistiya aktlarının tətbiqinin məhdudlaşdırılması haqqında" qanunla Azərbaycan Respublikasının suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə qarşı törədilən cinayət əməlləri ilə mübarizəni gücləndirmək, təqsirli şəxslərin real məsuliyyətə cəlb olunmalarını, ölkənin müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsini təmin etmək məqsədilə 1990-cı il yanvarın 19—20-də Bakı şəhərinə sovet qoşunlarının qanunsuz yeridilməsi ilə əlaqədar törədilmiş cinayətlərdə, Xocalı soyqırımının baş verməsində, Azərbaycan Respublikası torpaqlarının erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilməsində təqsirli olan şəxslər haqqında amnistiya aktlarının tətbiq olunması qadağan edilir”.

Q.Həsənquliyev bildirir ki, digər məhkumlara amnistiya aktı şamil oluna bilər və olunmalıdır. Belə ki, Cinayət Məcəlləsinin 81-ci maddəsinə görə, amnistiya aktı fərdi qaydada müəyyən edilməyən şəxslər barəsində Milli Məclis tərəfindən qəbul edilir: ”81-ci maddənin 2-ci hissəsinə görə cinayət törətmiş şəxslər amnistiya aktı ilə cinayət məsuliyyətindən azad edilə bilərlər. Cinayət törətməyə görə məhkum olunmuş şəxslər isə cəzadan azad edilə bilərlər, yaxud onlara təyin olunmuş cəzanın müddəti azaldıla bilər və ya belə şəxslərin cəzasının çəkilməmiş hissəsi daha yüngül cəza növü ilə əvəz edilə bilər və yaxud belə şəxslər əlavə cəzadan azad edilə bilərlər. Amnistiya aktı ilə cəzasını çəkmiş şəxslərin məhkumluğu götürülə bilər.

Bizim cinayət qanunvericiliyində cəzaçəkmə müəssisələrində məhkumları qanunlara ciddi əməl etməklə, vicdanlı davranışa stimullaşdırmaq üçün məhkəmələrin məhkumları cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azadetmə və cəzanın çəkilməmiş hissəsini daha yüngül cəza ilə əvəzetmə hüququndan məhrumetmə səlahiyyəti nəzərdə tutulmayıb. Bəzi ölkələrdə bu əlavə cəza növü kimi nəzərdə tutulur”.

Millət vəkili deyir ki, məhkum olunmuş şəxslərə ədalətli və tərəfsiz yanaşmanı təmin etmək üçün amnistiya aktında onun tətbiq olunduğu maddələr göstərilməməlidir. Amnistiya aktı Cinayət Məcəlləsinin 15-ci maddəsinə uyğun olaraq cinayətlərin təsnifatına əsaslanmalıdır. “Məsələn, yazılmalıdır ki, xüsusilə ağır cinayətlərə (12 ildən artıq müddətə) görə müddətli azadlıqdan məhrumetmə növündə cəzaya məhkum olunmuş, cəzanın çəkilməsinin başa çatmasına bir il qalmış məhkumlar azad olunur. Xüsusilə ağır cinayətlərə görə müddətli azadlıqdan məhrumetməyə məhkum olunmuş, cəza müddətinin başa çatmasına bir ildən artıq qalan məhkumların cəzası 1 il azaldılsın;

Ağır cinayətlər (7 ildən 12 ilə qədər) törətmiş və cəzalarının başa çatmasına iki il qalmış məhkumlar azad olunsun. Bu kateqoriyadan olan cinayətlər törətmiş, cəzanın başa çatmasına 2 ildən çox qalan məhkumların cəzası iki il azaldılsın;

Az ağır (2 ildən 7 ilə qədər) cinayətlərə görə məhkum olunmuş şəxslər cəzalarının başa çatmasına 3 il qalırsa, azad edilsin. Bu kateqoriyadan olan məhkumların 3 ildən artıq cəzası qalırsa, çəkilməmiş cəza 3 il azaldılsın;

Yüngül cinayət törətmiş (2 ilə qədər) şəxslər cinayət məsuliyyətindən və cəzadan azad olunsun;

İqtisadi sahədə cinayətlər kateqoriyasına aid olan cinayətləri törətmiş şəxslər vurulan ziyanı tam ödəyərlərsə, təyin olunmuş cəzanın çəkilməmiş müddəti 5 ildən çoxdursa, həmin müddət 5 il azaldılsın”.

Qüdrət Həsənquliyev vurğulayıb ki, bundan başqa, müəyyən imtiyazlı şəxslər üçün, məsələn, Vətən müharibəsi iştirakçılarına, yaşı 65-dən yuxarı olan şəxslərə, cinayət törədərkən yetkinlik yaşına çatmayanlara amnistiya aktının daha geniş tətbiqini nəzərdə tutmaq olar. Onun sözlərinə görə, bu cür yanaşma ədalətli olmaqla, cinayət hüququnun, cəza siyasətinin və amnistiya aktının fəlsəfəsinə daha uyğun olardı. Ömürlük azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslər istisna olmaqla, amnistiya aktı dövlət humanizminin təcəssümü kimi bütün digər məhkumlara şamil olunardı.

”Bizdə amnistiyanın tətbiq olunmadığı maddələrin sırasına bəzən azadlıqdan məhrumetmə növündə cəza nəzərdə tutulmayan maddələr də daxil edilir ki, adam bunu izah etməyə söz tapa bilmir”, - millət vəkili qeyd edib.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”