Ankara sammiti: NATO nun yeni 3.0 dövrü və Ukraynaya dəstək

Türkiyənin paytaxtı Ankarada keçirilən NATO-nun 36-cı sammiti alyansın tarixində həlledici dönüş nöqtələrindən biri kimi yadda qalır. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın ev sahibliyi etdiyi "Prezident Kompleksi"ndə baş tutan toplantı, ABŞ-ın Avropanın təhlükəsizliyindəki ənənəvi rolunu dəyişməsi və alyansın daxili strukturunun yenilənməsi fonunda keçirilir.
Bizim.Media sammitin gündəliyindəki əsas məqamları təqdim edir:
"NATO 3.0" konsepsiyası: Avropanın çiyinlərinə düşən yük
Sammitin mərkəzində ABŞ-ın təklif etdiyi "NATO 3.0" strategiyası dayanır. Donald Trampın Avropanın müdafiəsini artıq prioritet hesab etmədiyini açıq şəkildə bildirməsi, alyansı yeni bir reallığa sürükləyib. Bu konsepsiya "yükün bölüşdürülməsi" (burden sharing) modelindən "yükün ötürülməsi" (burden shifting) modelinə keçidi nəzərdə tutur:
Avropanın məsuliyyəti: Avropa müttəfiqləri artıq öz müdafiələrində "birinci cavabdeh" (first responder) rolunu öz üzərlərinə götürməli və konvensional müdafiəni təmin etməlidirlər.
ABŞ-ın mövqeyi: ABŞ qüvvələrinin Avropadakı mövcudluğunun azaldılması və resursların Hind-Sakit Okean regionuna yönəldilməsi gündəlikdədir.
Müdafiə xərcləri: 5% hədəfi
Hələ 2025-ci il Haaqa sammitində qəbul edilmiş müdafiə xərclərinin ÜDM-in 5%-nə çatdırılması tələbi Ankarada yenidən ciddi müzakirə mövzusudur. ABŞ bu öhdəliyin yerinə yetirilməsinə xüsusi önəm verir. Baltikyanı ölkələr və Polşa bu hədəfi artıq keçib, Türkiyənin xərcləri isə 3,8%-ə yüksəlib. Əksər Avropa ölkələri isə hələ də geridə qalır və bu, Trampın sərt tənqidlərinə səbəb olur.
Ukrayna üçün 70 milyard avroluq dəstək
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü hələlik gündəlikdə olmasa da, alyansın hərbi yardımları davam edəcək:
Maliyyə: 2026–2027-ci illər üçün Ukraynaya 70 milyard avro həcmində hərbi yardımın göstərilməsi planlaşdırılır.
Bəyannamə: Sammitin yekun bəyannaməsində Rusiyanın Avroatlantik təhlükəsizlik üçün uzunmüddətli təhdid olduğu vurğulanır və kollektiv müdafiə prinsipinin (5-ci maddə) toxunulmazlığı bir daha təsdiqlənir.
Türkiyənin təhlükəsizlik prioritetləri
Ev sahibi Türkiyə üçün sammitdəki əsas məsələlərdən biri terrorizmlə mübarizədir. Ankara, NATO-nun terrorizmi alyans üçün daimi təhdid kimi tanımasını və buna qarşı daha effektiv addımlar atılmasını tələb edir. Bundan əlavə, sammitin yekun sənədində İranın nüvə silahına sahib olmasının qəbuledilməzliyi xüsusi qeyd olunacaq. (Mənbə: Haqqin.az)
Bizim.Media