Icma.az
close
up
RU
Arı pətəyinin sirri

Arı pətəyinin sirri

Yeniavaz portalından əldə olunan məlumata əsasən, Icma.az xəbər verir.


Yüz illərdir insanları bir məsələ düşündürür: nə üçün arı öz şanını yalnız düzgün altıbucaqlı şəklində qurur?
Əslində, səbəb o qədər də mürəkkəb deyil. Belə ki, əgər arılar şanı kvadrat şəklində qursalar, məsrəf çox olar. Çünki kvadratın perimetri sahəsi onunla eyni olan çevrənin uzunluğundan çoxdur. Yox, əgər arılar şanı çevrə şəklində qursalar, sərhədlər qısa olsa da, çevrələr arasında qalan boşluqlar hesabına yenə də çox mum sərf olunar.
Riyaziyyatçılar uzun müddət bu məsələnin həllini tapmağa çalışdılar. Onlar aralarında boşluq olmayan və tərəflərinin uzunluğu ən qısa olan (başqa sözlə, ən az mum sərf olunan) bir həndəsi fiqur tapmalı idilər. İlk baxışda bu şərtləri üçbucaqlar, kvadratlar və düzgün altıbucaqlılar ödəyirdi. Ancaq bunların da arasında tərəflərinin uzunluğu ən qısa olan həndəsi fiquru tapmaq lazım idi. Bunlarla yanaşı, riyaziyyatçılar tərəfləri düz yox, əyri olan çoxbucaqlıları da sınaqdan çıxardılar. Nəticədə, bir çoxbucaqlının qabarıq əyrisinin o biri çoxbucaqlının çökük əyrisi ilə üst-üstə düşdüyünü gördülər. Bu halda da qabarıq əyrinin qazancı çökük əyrinin itkisi hesabına neytrallaşır və nəticədə heç bir qazanc əldə edilmirdi.
Nəhayət, Miçiqan Universitetindən Tomas Heyls bütün mübahisələrə son qoydu və o, bir sahəni kiçik bərabər sahələrə bölmək üçün ən ideal formanın düzgün altıbucaqlı olduğunu isbat etdi. Ancaq Tomas Heylsin bu kəşfindən sonra başqa maraqlı bir sual ortaya çıxdı. Bəs şanların qapalı uclarında ən az bal mumu sərf etməklə hansı həndəsi fiqurdan istifadə olunmalıdır? 1964-cü ildə riyaziyyatçı Feyeş Tot ən ideal kombinasiyanın iki altıbucaqlı və iki kvadrat şəklində olduğunu isbat etdi. Üstəlik, hesablamalar arıların pətəyinin Totun pətəyindən 0,035 % çox itki verdiyini göstərirdi. Ancaq diqqətdən yayınan bir şey var idi ki, bu da hesablamalarda şanın divar qalınlığının həddindən artıq nazik götürülməsi idi. Tədqiqatçılar hava köpüyündən istifadə etməklə Totun pətəyini təcrübi yolla yoxladılar. İki şüşə arasına iki təbəqədən ibarət 2 mm-lik qabarcıqlara malik yuyucu toz məhlulu vurdular. Şüşələrə yapışan qabarcıqlar altıbucaqlı prizma formasını aldılar. Ortada, iki təbəqənin sərhədində isə prizmalar Totun irəli sürdüyü iki altıbucaqlı və iki kvadrat şəklində birləşdilər. Qabarcığın divarları bir qədər qalınlaşdırıldıqda isə maraqlı bir forma ortaya çıxdı və qabarcıqlar arıların qurduğu kimi üç bərabərtərəfli dördbucaqlı formasını aldılar. Bu isə bir daha ən ideal bal pətəyinin arılar tərəfindən qurulduğunu sübuta yetirdi.
Bir daha düşünmək üçün... 
- Pətəyin yerləşdiyi çərçivənı şaquli vəziyyətdə tutduqda prizmalar oturacaqla 13 dərəcəlik bucaq əmələ gətirir. Bu isə balın şanlardan axmaması üçün ən kiçik bucaq hesab olunur.
- Düzgün altıbucaqlılardan meydana gələn şanın divarları son dərəcə nazik olub orta qalınlığı 0,1 mm-dir.
- Çarlz Darvin özü də bal pətəyini işə və materiala ən mükəmməl şəkildə qənaət edən mühəndislik xariqəsi adlandırmışdı.
Murad Məmmədov
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:184
embedMənbə:https://yeniavaz.com
archiveBu xəbər 07 Noyabr 2025 22:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see401

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see379

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see358

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see344

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see340

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see318

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see301

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see232

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see225

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see221

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see220

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see215

Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir Kimlər faydalanacaq?

20 Noyabr 2026 22:21see210

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see204

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see204

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see201

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see201

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see201

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri