Ayağı yorğana görə uzatmamaq ... Gəlirindən çox xərcləmək istəyən vətəndaş bankdan kredit alır, sonra borc altında əzilir

"Biz borclanmaya qarşı deyilik, sadəcə borclanma sağlam formada olmalıdır - 5 manat aylıq gəliri olan ayda 6 manat ödəniş etməməlidir". Bizimyol.info xəbər portalı xəbər verir ki, bunu Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) baş direktoru Şahin Mahmudzadə bildirib. Baş direktor əlavə edib ki, AMB-nin əsas məqsədi izafi borclanmanın qarşısını almaqdır: "Əhalinin gəlirləri artıb, buna münasibətdə borclanma da artıb, ancaq region ölkələrindən aşağı səviyyədədir".İzafi borclanma nədir? Bununla bağlı əhaliyə nə kimi tövsiyələr vermək olar?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına danışan iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, vətəndaşın aylıq gəliri krediti ödəməyə imkan verməlidir: “İzafi borclanma odur ki, yəni gücü çatmayacaq qədər borcun altına girməkdir. Burda daha çox borc götürmək deyil. Gücü çatmayacaq qədər borcun altına girməkdir. Mərkəzi Bank da qaydalarını müəyyənləşdirib, xüsusən istehlak kreditlərində sərt qaydalar qoyub. Vətəndaşın aylıq gəliri krediti ödəməyə imkan verməlidir. Vətəndaşın aylıq 1000 manat rəsmi gəliri varsa, onun aylıq kredit ödəmə qrafiki 450 manatdan, yəni 45 %-dən çox ola bilməz. Burda bütün borclardan söhbət gedir. İstisna hallarda 70%-ə qədər qalxa bilər. Məsələn; ipoteka kreditində belə bir imkan var, orda da əlavə ehtiyat yaradılmalıdır. Banklar buna çox meyllənmirlər, çünki əlavə ehtiyatlar yaradırlar”.

Xalid Kərimli

Xalid Kərimli qeyd edib ki, gəlirlərimizdə rəsmiləşdirmə səviyyəsi aşağıdır, yəni gəlirlərin əksəriyyətində qeyri-şəffaflıq var: “Bu günlərdə kredit kartına rəsmi əməkhaqqının 5000 mislinə qədər limit qoydular. Əgər sizin əməkhaqqınız 1000 manatdırsa, maksimal 5000 manata qədər sizə kredit kartınız vasitəsi ilə kredit ayrıla bilər.

Mərkəzi Bankın Baş direktorunun dediyi ilə mən də razıyam. Baxmayaraq ki, kreditlər artır, kredit portfeli yüksəlir, istehlakçılar daha çox kredit götürür, amma region ölkələri ilə müqayisədə bizdə hələ vəziyyət çox aşağıdır. Hətta 50%-60% Ermənistan və Gürcüstandan aşağıdır. Bunun da səbəbləri odur ki, gəlirlərimizdə rəsmiləşdirmə səviyyəsi daha aşağıdır, yəni gəlirlərin əksəriyyətində qeyri-şəffaflıq var, müəyyən hissəsi qeyri-rəsmidir, əmək haqlarında da bu müşahidə olunur. Həmçinin, maliyyə sektoruna belə sərt qaydalar qoyublar ki, çox pul verə bilməsin. Amma qonşu dövlətlərdə maliyyə sektoru daha çox geniş iqtisadiyyata inklüzivliyi var və orda kreditlərin ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbəti də bizdən daha yüksəkdir. Baxmayaraq ki, bizdə artım gedir, amma onlara hələ çatmamışıq.

İnsanlara tövsiyəm odur ki, gücü çatmayacaq qədər kreditin altına girməsinlər. Nəzərə alsınlar ki, onlar faizlə o borcu qaytarmalıdırlar. Geciksələr cərimə ödəyəcəklər. Onsuz da istehlakçılara Mərkəzi Bank mümkün qədər məhdudiyyətlər qoyur ki, artıq pul götürməsinlər.

Bank olmayan kredit təşkilatında (BOKT) limit və məhdudiyyət hələ yoxdur. BOKT özü qiymətləndirir və deyir ki, kredit verim, ya yox. Yaxud da daxili kreditlər məşhurdur. Şirkətlər avadanlığa və s. kredit verir.

Vətəndaş öz gücünü bilsin. Atalar demişkən: “Ayağını yorğanına görə uzatsın”. Vətəndaş borc götürürsə, bilməlidir ki, onu qaytarmalıdır, qaytarmasa sabah cərimə gələcək, onu da qaytara bilməsə, əmlakına həbs qoyulacaq”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info