Az tanınır, amma tələbat var I qrupun “gizli” ixtisasları

Bəzən abituriyentlər ixtisas seçim zamanı adını eşitdikləri, lakin məzmununu tam anlamadıqları ixtisasları kodlaşdırırlar. Nəticədə isə ali təhsili başa vurduqdan sonra həmin ixtisas üzrə hansı sahədə çalışa biləcəkləri ilə bağlı çətinliklərlə üzləşirlər.

Modern.az xəbər verir ki, "AzEdu.az" abituriyentlər üçün ixtisas seçimini daha uğurlu etməyə kömək məqsədilə silsilə araşdırma yazıları hazırlayıb. 

Bu yazıda I ixtisas qrupunun riyaziyyat-informatika (RK) altqrupuna daxil olan, bəzi abituriyentlərin az məlumatı olduğu ixtisaslar haqqında məlumat verilir. 

Yerquruluşu və daşınmaz əmlakın kadastrı

Bu ixtisas torpaq ehtiyatlarının idarə olunması, torpaq sahələrinin ölçülməsi, sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi, xəritələşdirilməsi və dövlət qeydiyyatının aparılması ilə bağlı çox vacib və praktik sahədir. Burada tələbələr geodeziya cihazları (teodolit, GPS, dron texnologiyaları), kartoqrafiya, coğrafi informasiya sistemləri (GIS), torpaq hüququ, daşınmaz əmlak bazarı, urbanizasiya və şəhərsalma prinsiplərini öyrənirlər. Müasir dövrdə bu sahə rəqəmsallaşdığı üçün peyk təsvirləri, 3D xəritələr və rəqəmsal kadastr sistemləri ilə işləmək əsas bacarıqlardan sayılır. Bu ixtisas həm texniki (ölçmə, xəritə), həm hüquqi (sənədləşmə), həm də iqtisadi (əmlak dəyəri) biliklərin birləşdiyi nadir sahələrdəndir və ölkədə tikinti, şəhərsalma və torpaq islahatları ilə birbaşa bağlıdır.

Məzunlar Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti və onun regional idarələrində, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, yerli bələdiyyələrdə, torpaq bölgüsü və sənədləşmə şöbələrində, tikinti və inkişaf layihələri həyata keçirən PASHA Construction, Kristal Abşeron kimi şirkətlərdə, geodeziya və topoqrafiya xidmətləri göstərən özəl firmalarda, həmçinin daşınmaz əmlakın qiymətləndirilməsi ilə məşğul olan konsaltinq şirkətlərində işləyə bilərlər və əlavə olaraq fərdi geodeziya xidməti göstərərək müstəqil fəaliyyət qurmaq imkanına da malik olurlar.

Hərbi kompozisiya materialları mühəndisliyi

Bu ixtisas yüksək möhkəmliyə malik, yüngül, xüsusi şəraitə davamlı materialların hazırlanması ilə məşğul olur və əsasən müdafiə sənayesinə yönəlib. Tələbələr kompozit materiallar (məsələn karbon lifli materiallar), zirehli qoruyucu örtüklər, yüksək temperatur və təzyiqə davamlı materiallar, partlayışa davamlı strukturlar, nanomateriallar və materialların mexaniki xassələrini öyrənirlər. Bu sahə həm hərbi texnika (tank, zirehli maşın, pilotsuz aparat), həm də mülki sahədə (aviasiya, kosmik texnologiya, avtomobil sənayesi) tətbiq olunur. Bu ixtisası seçənlər laboratoriya, istehsalat və tədqiqat mühitində işləməyə hazır olmalıdır.

Məzunlar Müdafiə Sənayesi Nazirliyi sisteminə daxil olan zavodlarda, Azərsilah və digər hərbi istehsal müəssisələrində, xüsusi materialların hazırlanması və test edilməsi ilə məşğul olan laboratoriyalarda, AMEA-nın müvafiq institutlarında, həmçinin kompozit material istehsalı və sənaye tətbiqləri ilə məşğul olan müəssisələrdə işləyə bilərlər və əlavə olaraq xaricdə müdafiə və aviasiya sənayesində də iş tapmaq imkanları olur.

Hərbi rabitə vasitələri mühəndisliyi

Bu ixtisas müasir hərbi rabitə sistemlərinin qurulması, siqnalların ötürülməsi, şifrələmə, radioelektron mübarizə və informasiya təhlükəsizliyi ilə bağlıdır. Tələbələr peyk rabitəsi, radio sistemləri, şəbəkə texnologiyaları, kriptoqrafiya və kiber təhlükəsizlik sahələrini dərindən öyrənirlər. Müasir müharibələrdə rabitə sistemlərinin sıradan çıxması bütün əməliyyatların dayanmasına səbəb ola bildiyi üçün bu ixtisas çox strateji hesab olunur. Bu sahə həm texniki, həm də operativ düşünmə bacarığı tələb edir.

Məzunlar Müdafiə Nazirliyi, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti, Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti, Dövlət Sərhəd Xidməti kimi qurumlarda rabitə üzrə mütəxəssis kimi, eləcə də mülki sahədə Azercell, Bakcell, Nar və digər telekommunikasiya və şəbəkə şirkətlərində işləyə bilərlər.

Optotexnika mühəndisliyi

Bu ixtisas işıq, optik sistemlər və lazer texnologiyaları ilə bağlı yüksək texnologiyalı sahədir. Burada optik cihazların (linza, mikroskop, teleskop), lazer sistemlərinin, fiber-optik rabitənin, tibbi görüntüləmə cihazlarının (rentgen, MRT texnologiyalarına yaxın sistemlər) və sensorların hazırlanması öyrədilir. Bu sahə fizika, elektronika və proqramlaşdırmanın birləşməsidir və gələcəyin texnologiyaları sırasında yer alır.

Məzunlar AMEA institutlarında, Yüksək Texnologiyalar Parkı rezident şirkətlərində, tibbi avadanlıq idxal və servis şirkətlərində, fiber-optik internet və rabitə sahəsində fəaliyyət göstərən müəssisələrdə, həmçinin innovasiya və startap mühitində yüksək texnologiya layihələri üzərində işləyə bilərlər.

Sərhəd təhlükəsizliyi və idarəetmə

Bu ixtisas dövlət sərhədlərinin qorunması, miqrasiya nəzarəti, qaçaqmalçılığa qarşı mübarizə və təhlükəsizlik strategiyalarının hazırlanmasını əhatə edir. Burada hüquq, beynəlxalq münasibətlər, əməliyyat planlaşdırılması, risk analizi və təhlükəsizlik idarəçiliyi öyrədilir. Bu sahə həm fiziki təhlükəsizlik, həm də analitik düşüncə tələb edir.

Məzunlar Dövlət Sərhəd Xidməti, Dövlət Miqrasiya Xidməti, Daxili İşlər Nazirliyi, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti və digər təhlükəsizlik qurumlarında, həmçinin beynəlxalq layihələrdə və təhlükəsizlik analizi sahəsində işləyə bilərlər.

Meliorasiya mühəndisliyi

Bu ixtisas torpağın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması, suvarma və drenaj sistemlərinin qurulması, su ehtiyatlarının idarə olunması ilə bağlıdır. Burada tələbələr hidrotexniki qurğular, su anbarları, kanallar, nasos sistemləri və torpaq rekultivasiyası sahələrini öyrənirlər. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı üçün bu ixtisas çox vacibdir, çünki suvarma məhsuldarlığın əsas faktorudur.

Məzunlar Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, aqroparklar, iri fermer təsərrüfatları, suvarma layihələri həyata keçirən mühəndislik şirkətləri, həmçinin ekoloji və su resurslarının idarə olunması sahəsində çalışan təşkilatlarda işləyə bilərlər.

Gəmi energetik qurğularının istismarı mühəndisliy

Bu ixtisas gəmi mühərrikləri və enerji sistemlərinin idarə olunması ilə bağlıdır və tələbələr dizel mühərrikləri, enerji istehsalı sistemləri, yanacaq texnologiyaları və texniki xidmət sahələrini öyrənirlər. Bu sahədə işləmək çox vaxt beynəlxalq mühitdə fəaliyyət göstərmək deməkdir və yüksək gəlirli sahələrdən biri hesab olunur.

Məzunlar Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, gəmi təmiri zavodları, offşor platformalar (məsələn SOCAR layihələri), beynəlxalq gəmiçilik şirkətləri və dəniz mühəndisliyi sahəsində fəaliyyət göstərən qurumlarda işləyə bilərlər.

Cihaz mühəndisliyi

Bu ixtisas sənayedə istifadə olunan ölçü, nəzarət və avtomatika cihazlarının hazırlanması və tətbiqini əhatə edir və burada elektronika, proqramlaşdırma və mexanika bilikləri birləşdirilir. Müasir zavodların hamısı avtomatlaşdırıldığı üçün bu ixtisas çox praktik və tələb olunan sahədir.

Məzunlar SOCAR, BP, Azerenergy, sənaye zavodları, istehsalat müəssisələri, avtomatlaşdırma sistemləri quran mühəndislik şirkətləri, həmçinin neft-qaz, energetika və kimya sənayesi sahəsində geniş fəaliyyət imkanlarına malik olurlar.

Yuxarıda təqdim olunan ixtisaslar RK altqrupunda ən çox tanınan sahələr olmasa da, əslində əmək bazarında praktiki tətbiqi olan, dövlət və strateji sektorlarla birbaşa əlaqəli və ixtisaslaşmış kadr tələb edən istiqamətlərdir. Bu ixtisasların böyük əksəriyyəti üzrə məzunlar yalnız ümumi iş bazarında deyil, həm də konkret olaraq Müdafiə Nazirliyi, Dövlət Sərhəd Xidməti, Əmlak Məsələləri Dövlət Xidməti, SOCAR, Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı ASC kimi iri və sabit qurumlarda işləmək imkanına malik olurlar.

Bu ixtisasları fərqləndirən əsas cəhət ondan ibarətdir ki, onlar üzrə rəqabət nisbətən az, lakin tələb olunan bilik və bacarıqlar daha spesifikdir və bu da gələcəkdə ixtisaslaşmış mütəxəssis kimi formalaşmağa şərait yaradır. Eyni zamanda bir çox istiqamət (məsələn, optotexnika, cihaz mühəndisliyi, gəmi mühəndisliyi) beynəlxalq səviyyədə də keçərli olub, məzunlara xaricdə işləmək imkanları da açır.

Ümumilikdə, bu ixtisaslar “populyar” olmasa da, düzgün seçim və peşəkar inkişafla sabit iş, yaxşı gəlir və konkret karyera yolu vəd edən sahələr hesab olunur.