AZAL təyyarəsinin qəzası: Qazaxıstan heç kimin xətrinə dəymədi

Dekabrın sonunda Qazaxıstanda Azərbaycan sərnişin təyyarəsinin qəzaya uğraması ilə bağlı ilkin hesabat incə diplomatiyanın şah əsəridir. O, faciəyə görə məsuliyyət daşımaqda yeni zəmin yaratmır, lakin təyyarənin Rusiya hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin təsadüfən vurduğunu təsdiqləyir.

Qazaxıstanın hazırladığı hesabat ən azı ilkin mərhələdə ya Rusiyanın, ya da Azərbaycanın qəzəbinə səbəb olmaqdan yayınıb.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə Eurasia.net yazıb.
Qazaxıstan rəsmiləri fevralın 4-də hesabat yayıb. Sənəd Çeçenistanın mərkəzi Qroznıya uçan Azərbaycan təyyarəsinin Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında qəza enişi etməzdən əvvəl zenit atəşinə məruz qalması və 38 nəfərin həlak olması ilə nəticələnən insidentə görə “heç kimin üzərinə təqsir və ya məsuliyyət qoymayan” 53 səhifədən ibarətdir.
Hesabatda daha əvvəl bildirilmiş müxtəlif faktlar, o cümlədən təyyarənin mühərrikləri, hidravlik idarəetmə sistemləri və GPS aparatlarının uçuşdan əvvəl sağlam, işlək vəziyyətdə olması təsdiqlənir. O, həmçinin qeyd edir ki, təyyarə həddən artıq yüklənməyib.
Qazax müstəntiqləri qəti şəkildə təsdiqləyirlər ki, təyyarəyə dəymiş ziyan “kənar metal əşyalarla xaricdən baş verib” və beləliklə, quş dəstəsi ilə toqquşma və ya qaz balonunun partlayışı ehtimalı rədd edilir. Zərər pilotların əksər əməliyyat sistemləri üzərində nəzarəti itirməsinə səbəb olub, təyyarənin GPS sistemlərinin yerüstü hava hücumundan müdafiə sistemləri ilə söndürülüb.
Hesabatda təyyarənin quyruq hissəsinin və “müxtəlif ölçülü və formalı dəliklərlə” səciyyələnən gövdəsinin fotoşəkilləri var, lakin dəliklərin nədən yarandığı barədə heç bir məlumat verilmir. Təyyarədən bir neçə kənar metal əşya aşkar edilib və onların hələ də təhlilləri aparılır. Bununla belə, əyani sübutlar zenit qəlpələrinin vurduğu zərərlə uyğundur.

Təsadüfən vurulma zamanı uçuşun nəzərdə tutulan marşrutu - Qroznı Ukrayna PUA-larının hücumuna məruz qalıb. Azərbaycan təyyarəsi dekabrın 25-i səhər saat 5:13-də Çeçenistan hava məkanında “yad metal əşyalar”la vurulduqdan sonra çətinliklə üzləşib, lakin hava məkanını mülki şəxslərin hərəkətinə bağlama əmri 8 dəqiqə sonra verilib.
Ukraynaya qədər olan məsafəni, Rusiya hava hücumundan müdafiə vasitələrinin radar imkanlarını və pilotsuz təyyarələrin nisbətən aşağı sürətini nəzərə alsaq, hava məkanının bağlanması əmrinin verilməsində gecikmə potensial olaraq Rusiya sistemində hansısa məqamda səhlənkarlığın və ya başqa bir çatışmazlığın göstəricisidir.
Qəza Azərbaycanın Rusiya ilə münasibətlərini gərginləşdirib: Bakı Kremldən məsuliyyəti boynuna almaq və həlak olanların yaxınlarına təzminat ödəmək tələbini irəli sürüb. Rusiya lideri Vladimir Putin hələlik bundan imtina edib.
Qazaxıstanın ilkin hesabatı ümumilikdə Çeçenistanın hava hücumundan müdafiə qüvvələrinin təyyarəni təsadüfən vurması ilə bağlı Azərbaycanın uzun müddətdir irəli sürdüyü fərziyyə ilə üst-üstə düşür. Müvafiq olaraq, Azərbaycanın hesabata ilkin reaksiyası təmkinli olub - məzmun nə təriflənib, nə də tənqid olunub. Bununla belə, “Reuters” agentliyi Bakıdakı “mənbəyə” istinadla Azərbaycan hakimiyyətinin təyyarədən “Pantsir-S” raket sisteminin ən azı bir fraqmentinin tapıldığını təsdiqləyib.
Yeri gəlmişkən, Rusiya rəsmiləri hesabata mümkün qədər “müsbət işıq salmağa” çalışıblar. Rusiya Federal Nəqliyyat Agentliyinin “Telegram”-da yaydığı bəyanatda “insidentin səbəbləri ilə bağlı nəticə olmadığı” vurğulanıb. Bəyanatda, həmçinin, rusiyalı müstəntiqlərə təyyarənin gövdəsində tapılan metal parçaları ilə tanış olmaq imkanı verilmədiyindən şikayət edilir.
Eyni zamanda, dövlətin nəzarətində olan Rusiya mediası qəza ilə bağlı nüfuzdan düşmüş alternativ nəzəriyyələri təkrarlayan kütləvi dezinformasiya zibili sıçradıb.
“İnterfaks” xəbər agentliyinin dərc etdiyi xəbər “səs-küy təsiri” və “quşlarla toqquşma” haqqında hesabatdan sitatlar gətirir. Rəsmi TASS xəbər agentliyi yayılan xəbər hesabatın məzmununu açıq şəkildə təhrif edir, “quş dəstəsi ilə toqqşuma” və “oksiken balonu partlayışı” nəzəriyyələrinə istinad edərək "kənar metal obyektlər" xatırladılır.
Gazeta.ru-nun manşetində “AZAL təyyarəsinin hər iki GPS cihazının sıradan çıxdığı” yalanı yazılır. “Veçernyaya Moskva” qəzetindəki bir məqalə faciəni birbaşa quşların vurması ilə əlaqələndirir və məhv edilmiş təyyarənin bərpa edilmiş “qara qutular”ındakı məlumatların dəyişdirildiyinə dair sui-qəsd nəzəriyyəsi yayır.
Yekun hesabat 2026-cı ilin əvvəlində tamamlanmalıdır.
Y. QACAR