Azərbaycan və Mərkəzi Asiya: strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələsi

Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi, dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraqlar əsasında fəaliyyətin gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin inkişafı ölkəmizin xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi diqqəti cəlb edir. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə səsləndirdiyi fikirlər bu münasibətlərin məzmun etibarilə daha da zənginləşdiyini və yeni inkişaf perspektivləri qazandığını nümayiş etdirir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətləri uzun illər ərzində formalaşmış dostluq, qarşılıqlı hörmət və ortaq maraqlar üzərində qurulub. Tarixi və mədəni yaxınlıq, iqtisadi potensialın tamamlayıcı xüsusiyyətləri, eləcə də beynəlxalq məsələlərə münasibətdə bir sıra ortaq mövqelərin mövcudluğu bu əməkdaşlığın inkişafına əlverişli zəmin yaradıb. Son illərdə yüksəksəviyyəli siyasi təmasların intensivləşməsi isə tərəflərin münasibətləri daha sistemli və uzunmüddətli əsaslarla inkişaf etdirmək niyyətini ortaya qoyur.
Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Məşvərət görüşünün mühüm nəticələrindən biri Azərbaycanın bu əməkdaşlıq platformasına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsidir. Bu qərar Azərbaycanın region dövlətləri ilə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Əvvəllər əsasən ikitərəfli əlaqələr və ayrı-ayrı regional təşəbbüslər vasitəsilə inkişaf edən münasibətlər indi daha geniş çoxtərəfli müzakirələr və ortaq qərarların hazırlanması üçün əlavə imkanlar əldə edir. Belə bir platformada iştirak Azərbaycanın regional proseslərə töhfə vermək, ortaq problemlərin həllində iştirak etmək və yeni əməkdaşlıq istiqamətləri formalaşdırmaq imkanlarını genişləndirir.
Bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız diplomatik münasibətlərin inkişafı ilə məhdudlaşmır. Regional dövlətlərin siyasi dialoqun davamlılığını təmin etməsi, qarşılıqlı maraqları uzlaşdırması və uzunmüddətli məqsədlər ətrafında birləşməsi iqtisadi inkişafdan tutmuş təhlükəsizlik məsələlərinə qədər geniş sahələrdə müsbət nəticələr yarada bilər. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi koordinasiyanın güclənməsi Xəzər hövzəsinin hər iki sahilində yerləşən dövlətlərin əməkdaşlıq imkanlarını daha səmərəli şəkildə birləşdirməyə şərait yaradır.
İqtisadi münasibətlər də bu strateji yaxınlaşmanın əsas dayaqlarından biridir. Ticarət dövriyyəsinin genişlənməsi, qarşılıqlı sərmayə qoyuluşlarının artması və müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlərin sayının çoxalması əməkdaşlığın konkret iqtisadi nəticələr verdiyini göstərir. Bu əlaqələrin gələcək inkişafı üçün mühüm vəzifə mövcud imkanlardan daha səmərəli istifadə etmək, sahibkarlar arasında birbaşa təmasları artırmaq və birgə layihələrin həyata keçirilməsini təşviq etməkdir. Siyasi səviyyədə əldə olunan razılaşmaların iqtisadi müstəvidə real nəticələrə çevrilməsi tərəfdaşlığın davamlılığını təmin edən əsas amillərdəndir.
Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin əməkdaşlığında investisiya təşəbbüsləri xüsusi yer tutur. Birgə investisiya fondları və maliyyə mexanizmləri istehsal, sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika və digər perspektivli sahələrdə ortaq layihələrin reallaşdırılmasına imkan verir. Bu cür əməkdaşlıq modeli tərəflərin yalnız hazır məhsulların mübadiləsi ilə kifayətlənməməsini, eyni zamanda istehsal zəncirlərinin qurulmasında və yeni bazarlara çıxışda birgə fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutur. Nəticədə iqtisadi əlaqələr daha çoxşaxəli xarakter alır, yeni iş yerlərinin yaradılması və texnoloji təcrübə mübadiləsi üçün imkanlar genişlənir.
Münasibətlərin digər mühüm istiqaməti nəqliyyat və kommunikasiya sahəsidir. Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında əlverişli coğrafi mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu və Xəzər dənizində yerləşən liman imkanları ölkəmizi regional logistika sisteminin əhəmiyyətli iştirakçısına çevirir. Mərkəzi Asiya dövlətlərinin beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarının genişləndirilməsi baxımından Azərbaycan üzərindən keçən marşrutlar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi region ölkələrinin tranzit potensialını birləşdirərək yükdaşımaların səmərəliliyini artıra bilər.
Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində aparılan bərpa və quruculuq işlərində Mərkəzi Asiya dövlətlərinin iştirakı da qarşılıqlı münasibətlərin mənəvi və humanitar tərəfini nümayiş etdirir. Bu dəstək xalqlar arasında mövcud olan dostluğun, tarixi bağlılığın və qarşılıqlı həmrəyliyin əməli ifadəsidir. Eyni zamanda belə təşəbbüslər gələcəkdə təhsil, mədəniyyət, turizm və humanitar mübadilə sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün də əlverişli zəmin yaradır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqət yetirilən istiqamətlərdən biri də regional sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasıdır. İqtisadi layihələrin uğurlu həyata keçirilməsi, nəqliyyat xətlərinin fasiləsiz fəaliyyəti və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması üçün sabit siyasi şərait mühüm şərtdir. Buna görə də regional dövlətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi və ortaq maraqlara əsaslanan dialoqun davam etdirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ümumilikdə, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərinin yeni mərhələyə qədəm qoyması ölkəmizin regional siyasətdə artan rolunun göstəricisidir. Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirak Azərbaycana mövcud əlaqələri daha da dərinləşdirmək, yeni əməkdaşlıq mexanizmləri yaratmaq və ortaq inkişaf məqsədlərinə töhfə vermək üçün əlavə imkanlar açır. Qarşılıqlı etimad, iqtisadi maraqlar və ortaq gələcək baxışı üzərində qurulan bu tərəfdaşlıq həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün uzunmüddətli strateji əhəmiyyət kəsb edir.

İsa Məmmədov
YAP Babək rayon təşkilatının sədri