Azərbaycan xalqının yaddaşı 15 oktyabr 2003 cü il

Milli maraqların qorunması, ərazi bütövlüyünün bərpası və gələcəyə istiqamətlənmiş dövlət siyasəti

 Tarixi məsuliyyət və dövlətçilik missiyası

Azərbaycanın müasir tarixində 15 oktyabr 2003-cü il mühüm siyasi hadisə kimi yadda qalmışdır. Həmin gün keçirilən prezident seçkilərində İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir. Rəsmi nəticələrə əsasən, o, seçkilərdə iştirak edən seçicilərin 76,84 faizinin səsini qazanmışdır. Bu hadisə ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələnin başlanğıcı olmuş, dövlət idarəçiliyi, iqtisadi inkişaf, xarici siyasət və Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli məsələləri qarşıdakı illərin əsas gündəliyinə çevrilmişdir.

İlham Əliyevin prezidentlik dövrünü səciyyələndirən başlıca istiqamətlərə dövlət institutlarının inkişafı, iqtisadi potensialın genişləndirilməsi, Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin dərinləşdirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, eləcə də regional sülh və əməkdaşlıq məsələləri daxildir. Bu fəaliyyətin nəticələrini qiymətləndirərkən tarixi nailiyyətlərlə yanaşı, qarşıda duran sosial, iqtisadi və siyasi vəzifələri də nəzərə almaq vacibdir.

Azərbaycan xalqının yaddaşında Qarabağ məsələsi yalnız ərazi problemi deyil, həm də tarixi yaddaş, doğma yurda qayıdış, milli kimlik və ədalət arzusu ilə bağlı olan fundamental məsələdir. Buna görə də ölkənin siyasi rəhbərliyinin fəaliyyəti uzun illər ərzində məhz bu problemin həlli və müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi kontekstində müzakirə edilmişdir.

                 Dövlətçilik ənənələrinin davam etdirilməsi və siyasi idarəçilik

2003-cü ildə prezidentlik vəzifəsinə başlayan İlham Əliyevin qarşısında duran mühüm məsələlərdən biri müstəqil Azərbaycanın dövlətçilik xəttinin davam etdirilməsi, ölkənin iqtisadi imkanlarının artırılması və beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqelərinin möhkəmləndirilməsi idi.

Dövlət quruculuğu uzunmüddətli və çoxşaxəli prosesdir. Bu proses təkcə siyasi qərarların qəbulunu deyil, həm də dövlət idarəçiliyinin səmərəliliyini, hüquqi institutların fəaliyyətini, vətəndaşların sosial rifahını, milli təhlükəsizliyi və ictimai etimadı əhatə edir. Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi inkişaf yolunda infrastruktur layihələri, enerji siyasəti, müdafiə sənayesi və regional inkişaf proqramları dövlət siyasətinin mühüm istiqamətləri olmuşdur.

Ölkənin siyasi tarixində hər bir mərhələnin özünəməxsus çağırışları vardır. Azərbaycan üçün bu çağırışların sırasında münaqişə şəraitində təhlükəsizliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın neft gəlirlərindən asılılığının azaldılması, yeni iş yerlərinin yaradılması, gənclərin təhsili və ölkənin beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin yüksəldilməsi xüsusi yer tutur.

Dövlətin gücü yalnız iqtisadi göstəricilər və hərbi imkanlarla ölçülmür. Güclü dövlət, eyni zamanda, qanunun aliliyini təmin edən, vətəndaşların hüquqlarını qoruyan, sosial ədalətə şərait yaradan, şəffaf idarəetməni inkişaf etdirən və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət daşıyan dövlətdir. Bu baxımdan Azərbaycanın gələcək inkişafı siyasi sabitliklə yanaşı, institusional keyfiyyətlərin, ictimai iştirakçılığın və vətəndaş rifahının davamlı yüksəldilməsini də tələb edir

Müasir Azərbaycanın inkişaf tarixində enerji strategiyası xüsusi yer tutur. Xəzər hövzəsinin karbohidrogen ehtiyatları ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsində, beynəlxalq tərəfdaşlıqların qurulmasında və infrastrukturun yenilənməsində mühüm rol oynamışdır.

Neft və qaz sektorundan əldə olunan gəlirlərin yolların, elektrik şəbəkələrinin, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin, yaşayış məntəqələrinin və digər infrastruktur obyektlərinin inkişafına yönəldilməsi ölkənin iqtisadi simasının dəyişməsinə təsir göstərmişdir. Beynəlxalq enerji layihələri Azərbaycanı Avropa və digər bazarlarla birləşdirən iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə də imkan yaratmışdır.

Bununla belə, uzunmüddətli iqtisadi qüdrət yalnız təbii sərvətlərlə təmin edilə bilməz. Qlobal iqtisadiyyatın dəyişən şərtləri göstərir ki, davamlı inkişaf üçün qeyri-neft sənayesinin, kənd təsərrüfatının, turizmin, rəqəmsal iqtisadiyyatın, logistikanın və innovasiyaların rolu artırılmalıdır.

Azərbaycanın qarşısında duran strateji vəzifələrdən biri iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və insan kapitalına investisiyaların artırılmasıdır. Regionlarda yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması, peşə təhsilinin gücləndirilməsi və gənclərin müasir əmək bazarının tələblərinə uyğun hazırlanması bu məqsədlərə xidmət edə bilər.

İqtisadi inkişafın əsas ölçüsü, nəticə etibarilə, vətəndaşın gündəlik həyatında görünməlidir: layiqli əməkhaqqı, keyfiyyətli təhsil və səhiyyə, əlçatan mənzil, sosial müdafiə və gələcəyə inam. Azərbaycanın qüdrətlənməsi ideyası məhz bu imkanların ölkənin bütün bölgələrində genişlənməsi ilə daha dolğun məna qazanır.

                       Qarabağ məsələsi: uzun illərin münaqişəsindən tarixi dönüşə

Azərbaycanın müasir siyasi tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biri Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi olmuşdur. Birinci Qarabağ müharibəsi və sonrakı hadisələr nəticəsində çoxsaylı azərbaycanlı öz doğma yurdlarından didərgin düşmüş, şəhər və kəndlər dağıntılara məruz qalmış, yüz minlərlə insanın həyatı uzun illər ərzində məcburi köçkünlük şəraitində keçmişdir.

Münaqişənin həlli Azərbaycanın xarici siyasətinin, müdafiə strategiyasının və diplomatik fəaliyyətinin əsas prioritetlərindən biri olmuşdur. Uzun illər ərzində aparılan danışıqların nəticəsiz qalması, ərazilərin işğal altında saxlanılması və məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıda bilməməsi cəmiyyətdə ciddi narahatlıq doğururdu.

Bu dövrdə Azərbaycan beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə və sərhədlərin toxunulmazlığına istinad edərək münaqişənin həllini tələb edirdi. Eyni zamanda, ölkənin iqtisadi və hərbi imkanlarının artırılması dövlət təhlükəsizliyi siyasətinin mühüm hissəsinə çevrilmişdi.

Qarabağ məsələsinin həlli yalnız hərbi əməliyyatlarla bağlı deyildi. Bu, həm də uzunmüddətli diplomatik mübarizə, beynəlxalq münasibətlərin düzgün qiymətləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin qurulması və dövlət resurslarının səfərbər edilməsi ilə əlaqəli mürəkkəb proses idi.

                     44 günlük Vətən müharibəsi və 2020-ci ilin tarixi nəticələri

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 günlük müharibə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin gedişində əsaslı dönüş yaratdı. Azərbaycan Ordusunun hərbi əməliyyatları nəticəsində Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı rayonlarının əhəmiyyətli əraziləri, Hadrut qəsəbəsi və digər yaşayış məntəqələri azad edildi. Noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması müharibənin ən mühüm hadisələrindən biri oldu.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev həmin dövrdə Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı kimi siyasi və hərbi qərarların qəbulunda əsas rol oynayırdı. Vətən Müharibəsi zamanı Azərbaycan cəmiyyəti ordunun qalibiyyətini təmin etmək üçün onun ətrafında səfərbər oldu, hərbçilərin fədakarlığı və mülki əhalinin dözümlülüyü ölkənin ictimai həyatında mühüm yer tutdu.

2020-ci il noyabrın 10-da Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderlərinin imzaladığı üçtərəfli bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasını, Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılmasını və regionda nəqliyyat əlaqələrinin bərpasını nəzərdə tuturdu. Sənəd münaqişənin sonrakı mərhələsi üçün yeni siyasi və təhlükəsizlik reallığı yaratdı. 

Bu hadisələr Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm mərhələ kimi tarixə düşdü. Bununla yanaşı, müharibənin insani nəticələri, itkilər, minalanmış ərazilər və uzun illər davam edən qarşılıqlı düşmənçilik regionun qarşısında mürəkkəb vəzifələr qoydu.

Qarabağ Zəfərinin tarixi əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticələrlə məhdudlaşmır. Bu hadisə uzun müddət doğma torpaqlara qayıdış arzusu ilə yaşayan ailələr üçün  ümid yaratdı, dövlət qarşısında isə azad edilmiş əraziləri təhlükəsiz, yaşayış üçün əlverişli və iqtisadi baxımdan dayanıqlı bölgələrə çevirmək məsuliyyətini qoydu.

                                   2023-cü il və dövlət suverenliyinin bərpası

2020-ci il Vətən Müharibəsindən sonra regionda yeni siyasi vəziyyət yaransa da, Qarabağda təhlükəsizlik və idarəçiliklə bağlı məsələlər tam həllini tapmamışdı. 2022-ci il sentyabrın 12-dən 13-nə keçən gecə Azərbaycan – Ermənistan sərhədinin bir sıra istiqamətlərində  genişmiqyaslı hərbi toqquşmalar baş verdi. Döyüşlər Kəlbəcər, Laçın, Daşkəsən və digər istiqamətlərdə  oldu. Hər iki tərəfdən hərbi qulluqçular həlak oldu və yaralandılar. Sentyabrın 14-də əldə edilən atəşkəs razılaşması ilə  genişmiqyaslı  toqquşmalar  dayandırıldı. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Azərbaycan Qarabağda  lokal xarakterli antiterror tədbirləri  keçirdi və nəticədə bölgədəki  silahlı birləşmələr  tərksilah edildi, hərbi infrastruktur  zərərsizləşdirildi. Ölkənin bütün ərazisi üzərində suveren nəzarət bərpa olundu.

Bu hadisə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi baxımından mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Davamlı sülhün qurulması üçün bölgədə təhlükəsizliklə yanaşı, insan hüquqları, qarşılıqlı etimad və humanitar məsələlər də nəzərə alındı.

Azərbaycanın qarşısında indi azad edilmiş ərazilərin bərpası, məcburi köçkünlərin təhlükəsiz qayıdışı, mina təhlükəsinin aradan qaldırılması, tarixi-mədəni irsin qorunması və bölgədə dayanıqlı iqtisadi həyatın yaradılması kimi vəzifələr dayanır.

Dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi onun nəticələrinin gündəlik həyatda hiss olunması ilə tamamlanmalıdır. Bu gün Qarabağda məktəblərin, xəstəxanaların, yolların, yaşayış evlərinin və iş yerlərinin yaradılması hərbi-siyasi nəticələrin uzunmüddətli sosial inkişafa çevrilməsinin əsas şərtidir.

             Böyük Qayıdış: doğma yurda qayıtmaq hüququ və yeni həyat: Qarabağ!...

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin ən böyük quruculuq layihələrindən biridir. İşğal dövründə dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması və məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təşkili dövlət siyasətinin mühüm istiqamətinə çevrilmişdir.

2022-ci ildə təsdiq edilmiş Birinci Dövlət Proqramı Böyük Qayıdış prosesinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Proqram çərçivəsində yaşayış evlərinin tikilməsi, yolların və kommunal sistemlərin qurulması, məktəblərin və tibb müəssisələrinin yaradılması, məşğulluğun təmin edilməsi və iqtisadi fəallığın bərpası nəzərdə tutulur. Böyük Qayıdış üzrə Dövlət Proqramı güclü Azərbaycanın quruculuq yoludur.

Füzuli, Zəngilan, Laçın, Şuşa, Ağdam və digər ərazilərdə həyata keçirilən layihələr bölgənin yenidən qurulmasının müxtəlif istiqamətlərini nümayiş etdirir. Yeni yollar, hava limanları, elektrik infrastrukturu, yaşayış kompleksləri və ictimai obyektlər ərazilərin ölkənin ümumi iqtisadi sisteminə inteqrasiyasına xidmət edir.

Lakin Böyük Qayıdış yalnız tikinti və infrastruktur məsələsi deyil. İnsanların doğma yurdlarında qalıcı məskunlaşması üçün sabit iş yerləri, gəlir imkanları, keyfiyyətli təhsil və səhiyyə xidmətləri, sosial təminat və təhlükəsizlik vacibdir. Kənd təsərrüfatının bərpası, yerli sahibkarlığın inkişafı, turizm və xidmət sektorunun genişləndirilməsi bu prosesin dayanıqlığını artırmalıdır.

Minalardan təmizləmə işi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mina təhlükəsi insanların həyatına, kənd təsərrüfatının inkişafına, tikinti layihələrinə və qayıdış prosesinin sürətinə birbaşa təsir göstərir. Buna görə də minatəmizləmə, beynəlxalq texniki əməkdaşlıq və təhlükəsizlik tədbirləri quruculuğun ayrılmaz hissəsidir.

Qarabağın dirçəlişi həm də tarixi yaddaşın qorunmasını tələb edir. Şuşanın mədəni irsinin, dini və tarixi abidələrin, qədim yaşayış məskənlərinin bərpası milli-mədəni dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Böyük Qayıdışın uğuru insanların öz evlərinə dönməsi ilə yanaşı, həmin evlərdə təhlükəsiz, ləyaqətli və firavan həyat qura bilməsi ilə ölçüləcəkdir.

                                           Milli maraqlar və beynəlxalq tərəfdaşlıq

İlham Əliyevin prezidentlik dövründə Azərbaycanın xarici siyasəti müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətlərin qurulması, enerji diplomatiyasının genişləndirilməsi, regional əməkdaşlığın inkişafı və milli maraqların beynəlxalq platformalarda müdafiəsi istiqamətində aparılmışdır.

Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi ölkəyə Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin inkişafında iştirak etmək imkanı verir. Xəzər dənizi hövzəsi, enerji ehtiyatları, nəqliyyat marşrutları və qonşu dövlətlərlə münasibətlər Azərbaycanın beynəlxalq siyasətində mühüm amillərdir.

Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Gürcüstanla nəqliyyat və enerji sahəsində əməkdaşlıq, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi Azərbaycanın regional siyasətinin əsas istiqamətləri sırasındadır. Azərbaycan eyni zamanda Avropa İttifaqı ölkələri, Rusiya, ABŞ, Çin və digər dövlətlərlə müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq edir.

Enerji diplomatiyası ölkənin beynəlxalq əhəmiyyətini artıran amillərdən biridir. Neft və qaz ixracı ilə yanaşı, elektrik enerjisi, bərpaolunan enerji və nəqliyyat-logistika sahələrində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün də imkanlar mövcuddur.

Diplomatiyanın başlıca vəzifəsi yalnız dövlətin mövqeyini müdafiə etmək deyil, həm də qarşılıqlı fayda yaradan razılaşmalar əldə etmək, gərginliyin artmasının qarşısını almaq və mübahisələrin siyasi yollarla həllinə şərait yaratmaqdır. Azərbaycan üçün bu, həm milli təhlükəsizlik, həm də iqtisadi inkişaf baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Beynəlxalq nüfuzun uzunmüddətli möhkəmlənməsi dövlətin təşəbbüslərinin nəticəliliyi, beynəlxalq öhdəliklərə münasibəti, iqtisadi əməkdaşlığın qarşılıqlı faydası və müxtəlif tərəfdaşlarla etibarlı münasibətlər qurmaq qabiliyyəti ilə bağlıdır.

                   Sülhün tərəfdarı olan Azərbaycan və Cənubi Qafqazın gələcəyi

Müharibələrdən ağır zərər görmüş regionlar üçün sülh sadəcə siyasi bəyanat deyil, insanların təhlükəsiz yaşayışı, iqtisadi əlaqələrin bərpası və gələcək nəsillərin münaqişə qorxusundan uzaq böyüməsi deməkdir.

Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri hərbi-siyasi nəticələri davamlı regional sabitliyə çevirməkdir. Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, dövlət sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin açılması, ticarətin inkişafı və humanitar problemlərin həlli bu prosesin mühüm istiqamətləridir.

2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri sülh və dövlətlərarası münasibətlər haqqında saziş layihəsini parafladılar. Həmin görüşdə tərəflər arasında razılaşdırılmış mətnin paraflanması və ATƏT-in Minsk prosesi ilə bağlı birgə müraciətin imzalanması regionda diplomatik proses baxımından mühüm hadisə oldu. Sənədin paraflanması onun tam imzalanması və ratifikasiyası ilə eyni deyil; davamlı sülh üçün sonrakı hüquqi və siyasi addımlar da əhəmiyyətlidir. 2025-ci il Vaşinqton görüşünün nəticələri.

Sülhün möhkəmlənməsi üçün tərəflərin bir-birinin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət etməsi, sərhəd məsələlərinin razılaşdırılmış qaydada həlli, nəqliyyat xətlərinin təhlükəsiz fəaliyyəti və qarşılıqlı etimadın artırılması vacibdir.

Azərbaycanın regionda sabitlik və əməkdaşlıq təşəbbüslərini inkişaf etdirməsi ölkənin beynəlxalq münasibətlərdə konstruktiv tərəfdaş kimi çıxış etməsi üçün imkanlar yaradır. Eyni zamanda, sülhün möhkəmliyi yalnız siyasi liderlərin bəyanatlarından asılı deyil. Dövlət qurumlarının ardıcıl fəaliyyəti, iqtisadi əməkdaşlıq, cəmiyyətlərarası təmaslar və humanitar məsələlərin həlli də bu prosesdə rol oynayır.

Sülhün əsas məqsədi hər hansı bir tərəfin keçmiş ağrılarını unutdurmaq deyil, yeni itkilərin qarşısını almaq və münaqişənin gələcək nəsillərə ötürülməsinə imkan verməməkdir. Bu yanaşma həm Azərbaycanın, həm də bütövlükdə Cənubi Qafqazın uzunmüddətli inkişafı üçün əhəmiyyətlidir.

              Azərbaycan beynəlxalq əməkdaşlıq və qlobal təşəbbüslər məkanında

Azərbaycanın beynəlxalq siyasətində regional təhlükəsizliklə yanaşı, enerji təhlükəsizliyi, iqlim dəyişmələri, nəqliyyat, humanitar əməkdaşlıq və çoxtərəfli diplomatiya da mühüm yer tutur.

2024-cü ildə Bakıda BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının — COP29-un keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etmək imkanlarını nümayiş etdirdi. İqlim maliyyələşməsi, emissiyaların azaldılması, enerji keçidi və inkişaf etməkdə olan ölkələrin maraqları kimi məsələlər konfransın gündəliyində mühüm yer tuturdu.

Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərdə iştirakı və ev sahibliyi ölkəyə müxtəlif dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar və iqtisadi tərəfdaşlarla dialoq aparmaq imkanı verir. Bu imkanların real nəticələrə çevrilməsi isə əldə olunan razılaşmaların icrasından, beynəlxalq əməkdaşlığın davamlılığından və ölkənin daxili inkişaf məqsədləri ilə uyğunluğundan asılıdır.

Qlobal miqyasda sülhün müdafiəsi yalnız müharibələrin dayandırılması ilə məhdudlaşmır. İqlim təhlükəsizliyi, ərzaq təminatı, enerji resurslarının əlçatanlığı, humanitar yardımlar və iqtisadi bərabərsizlik kimi problemlər də beynəlxalq sabitliyə təsir göstərir. Azərbaycanın bu sahələrdə əməkdaşlıq imkanlarından istifadə etməsi onun xarici siyasətinin daha geniş gündəliklə zənginləşməsinə şərait yarada bilər.

Beynəlxalq nüfuzun əsas göstəricilərindən biri ölkənin müxtəlif tərəflərlə dialoq aparmaq, ortaq maraqlar tapmaq və üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək qabiliyyətidir. Azərbaycan üçün bu istiqamətdə əldə olunan nəticələrin qorunması və yeni tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi gələcək illərdə də mühüm əhəmiyyət daşıyacaqdır.

                     Müasir infrastruktur, yaşıl enerji və yeni iqtisadi coğrafiya

Azərbaycanın quruculuq siyasətində nəqliyyat və logistika infrastrukturunun inkişafı xüsusi yer tutur. Ölkənin Şərqlə Qərb, Şimalla Cənub arasında yerləşməsi beynəlxalq yükdaşımalar, tranzit xidmətləri və regional ticarət baxımından mühüm imkanlar yaradır.

Dəmir yolları, avtomobil magistralları, liman infrastrukturu və logistika mərkəzləri Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrini genişləndirə bilər. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaradılan nəqliyyat infrastrukturu da bu bölgələrin ölkənin digər əraziləri və xarici bazarlarla əlaqəsini gücləndirmək məqsədi daşıyır.

Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat əlaqələrinin açılması məsələsi regional əməkdaşlığın mühüm mövzularından biridir. Belə əlaqələrin qurulması dövlətlərin suverenliyi, sərhəd rejimləri, təhlükəsizlik tələbləri və qarşılıqlı razılaşmalar əsasında həyata keçirilməlidir. Nəqliyyat bağlantılarının səmərəli fəaliyyəti ticarətə, sərmayəyə və insanların hərəkətinə müsbət təsir göstərə bilər.

Digər mühüm istiqamət yaşıl enerjiyə keçiddir. Günəş və külək enerjisi layihələri, enerji səmərəliliyinin artırılması və elektrik şəbəkələrinin yenilənməsi Azərbaycanın iqtisadiyyatının bu gün, sabah və gələcək inkişafı üçün çox əhəmiyyətlidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi bölgənin yeni iqtisadi modelinin formalaşdırılmasına təkan verəcək.

Müasir infrastrukturun dəyəri onun yalnız tikilməsi ilə deyil, uzun müddət səmərəli işləməsi, yerli əhaliyə xidmət göstərməsi və iqtisadi fəaliyyət yaratması ilə müəyyən olunur. Buna görə də quruculuq layihələrinin planlaşdırılması zamanı ekoloji tarazlıq, maliyyə səmərəliliyi, yerli ehtiyaclar və uzunmüddətli istismar xərcləri də nəzərə alınmışdır.

                                    İnsan kapitalı, gənclər və sosial inkişaf

Dövlətin gələcək qüdrətini müəyyən edən ən mühüm amillərdən biri insan kapitalıdır. Təhsilli, sağlam, peşəkar və təşəbbüskar vətəndaşlar olmadan iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, texnoloji yeniliklərin tətbiqi və beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin artırılması çətinləşir.

Azərbaycanın inkişaf strategiyasında təhsil müəssisələrinin yenilənməsi, peşə hazırlığının genişləndirilməsi, rəqəmsal bacarıqların inkişafı və gənclərin əmək bazarına hazırlanması prioritet istiqamətlər olmalıdır. Müasir iqtisadiyyatın tələbləri mühəndislik, informasiya texnologiyaları, kənd təsərrüfatı, tibb, turizm, sənaye və idarəetmə sahələrində yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə ehtiyacı artırır.

Güclü Azərbaycan ideyası hər bir vətəndaşın öz potensialını reallaşdırmaq imkanına malik olduğu cəmiyyətin qurulması ilə tamamlanmalıdır. Gənclərin təşəbbüslərinə dəstək, qadınların iqtisadi və ictimai həyatda iştirak imkanlarının genişləndirilməsi, həssas qrupların müdafiəsi və regionlar arasında inkişaf fərqlərinin azaldılması bu məqsədə xidmət edir.

İqtisadi artımın sosial nəticələri əhalinin geniş təbəqələri üçün hiss olunmalıdır. Davamlı inkişaf yalnız böyük layihələr və makroiqtisadi göstəricilərlə deyil, insanların gündəlik rifahı, sosial müdafiəsi və gələcəyə olan inamı ilə də qiymətləndirilməlidir.

          Qarşıdakı vəzifələrdən ən başlıcası: nailiyyətlərin davamlı inkişafa çevrilməsi

Azərbaycanın son onilliklərdə keçdiyi yol mühüm tarixi dəyişikliklərlə səciyyələnir. Qarabağda ərazi nəzarətinin bərpası, azad edilmiş ərazilərdə yenidənqurma işləri, beynəlxalq nəqliyyat və enerji layihələri, regional diplomatiyanın inkişafı ölkənin qarşısında yeni imkanlar açmışdır.

Lakin hər bir tarixi nailiyyət yeni məsuliyyətlər də yaradır. Qarabağda həyatın tam bərpası, məcburi köçkünlərin dayanıqlı məskunlaşması, minaların təmizlənməsi, ekoloji problemlərin həlli və iqtisadi fəallığın yaradılması uzunmüddətli diqqət və məsuliyyət  tələb edir.

Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün bir sıra əsas istiqamətlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır:

      Davamlı iqtisadiyyat;

      Keyfiyyətli idarəetmə;

      Sosial rifah;

      Qarabağın dirçəlişi;

      Regional sülh;

      Beynəlxalq tərəfdaşlıq

Bu vəzifələrin həyata keçirilməsi dövlət siyasətinin ardıcıllığını, maliyyə resurslarının səmərəli istifadəsini, peşəkar idarəetməni və cəmiyyətin fəal iştirakını tələb edir. Dövlətin uzunmüddətli uğuru əldə edilmiş nəticələri qorumaqla yanaşı, yeni problemlərə vaxtında və səmərəli cavab vermək qabiliyyətindən asılıdır.

                       Tarixi məsuliyyət, sülh və gələcəyə yönəlmiş quruculuq

İlham Əliyevin 2003-cü ildən başlayan prezidentlik dövrü Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və hərbi tarixində bir sıra mühüm dəyişikliklərlə yadda qalmışdır. Bu dövrdə enerji və nəqliyyat layihələri inkişaf etmiş, ölkənin beynəlxalq əlaqələri genişlənmiş, 2020-ci il müharibəsindən sonra Qarabağda yeni siyasi reallıq yaranmış və 2023-cü ildə dövlətin bütün ərazisi üzərində suveren nəzarəti bərpa edilmişdir.

Bu hadisələr Azərbaycan xalqının uzun illər ərzində daşıdığı doğma torpaqlara qayıdış arzusunun reallaşması üçün yeni imkanlar yaratmışdır. İndi həmin tarixi mərhələnin əsas vəzifəsi azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsiz, firavan və davamlı həyatın qurulması, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi və insanların öz doğma yurdlarında gələcək qurmasına şərait yaradılmasıdır.

Dövlətçilik tarixinin dəyəri yalnız keçmişdə qazanılmış nailiyyətlərlə müəyyən olunmur. Onun əsl davamlılığı gələcək nəsillərə ötürülən təhlükəsizlik, rifah, ədalət, təhsil, azad inkişaf imkanları və sülh mühiti ilə ölçülür.

Azərbaycanın qarşısında dayanan böyük məqsəd ərazi bütövlüyünün bərpası ilə əldə edilmiş nəticələri güclü iqtisadiyyata, yüksək sosial rifaha, müasir dövlət institutlarına və mehriban qonşuluq münasibətlərinə əsaslanan gələcəyə çevirməkdir. Bu yolda diplomatiya ilə quruculuğun, milli maraqlarla beynəlxalq əməkdaşlığın, təhlükəsizliklə insan hüquqlarının uzlaşdırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qarabağın yenidən qurulması, Böyük Qayıdışın davam etdirilməsi və regional sülhün möhkəmləndirilməsi Azərbaycanın qarşıdakı illərdəki inkişaf gündəliyinin əsas istiqamətləri olaraq qalır. Tarixi nailiyyətlərin gələcək uğurlara çevrilməsi isə dövlətin, cəmiyyətin və hər bir vətəndaşın qarşısında duran ortaq məsuliyyətdir.

Güclü dövlətin əsas dayağı onun xalqıdır; xalqın gələcəyə inamını möhkəmləndirən isə sülh, təhlükəsizlik, ədalət və davamlı inkişafdır. Azərbaycanın gələcəyi də bu dəyərlərin qorunması və gündəlik həyatda gerçəkləşdirilməsi ilə daha möhkəm təməl üzərində qurula bilər.

Kəmalə Abdinova
XQ