Azərbaycan xarici siyasətində Türk və islam dünyası ŞƏRH

Bakıda keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Müsəlman Dini Rəhbərləri Şurasının 7-ci toplantısı və böyük Azərbaycan şairi, mütəfəkkir Seyid Yəhya Bakuviyə həsr olunmuş beynəlxalq konfrans yalnız dini-mənəvi müzakirələrlə məhdudlaşan tədbir deyil. Bu görüş Türk və İslam dünyasında həmrəyliyin, qarşılıqlı etimadın və sülh mədəniyyətinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm platforma kimi diqqət çəkir.

Sentyabrın 15-də Prezident İlham Əliyevin tədbirlərin iştirakçılarından ibarət nümayəndə heyətini qəbul edərkən səsləndirdiyi fikirlər də bu mənzərəyə daha geniş prizmadan baxmağa imkan verir. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın tarixi-mədəni irsi, İslam dünyası ilə çoxəsrlik əlaqələri, Türk dünyası ilə strateji münasibətləri və Cənubi Qafqazın sülh gündəliyi vahid siyasi-mənəvi kontekstdə təqdim olunur. Bu baxımdan Seyid Yəhya Bakuvinin irsi xüsusi məna daşıyır. XV əsrdə yaşamış böyük mütəfəkkirin yaradıcılığı Azərbaycanın milli-mədəni yaddaşının mühüm hissəsi olmaqla yanaşı, İslam dünyasının intellektual və mənəvi tarixində də özünəməxsus yer tutur. Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Nəsimi, Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai və Füzuli kimi şəxsiyyətlərin yaratdığı zəngin irs Azərbaycanın tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin, ideyaların və mənəvi dəyərlərin qovuşduğu məkan olduğunu göstərir. Bu irsin əhəmiyyəti isə yalnız keçmişin xatırlanması ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan tarixi-mədəni irsini müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dialoq və əməkdaşlıq imkanları yaradan mühüm mənəvi resurs kimi təqdim edir. Bakıda Yəhya Bakuvi irsinə həsr olunmuş elmi konfransla dini liderlərin toplantısının eyni vaxtda keçirilməsi də məhz bu baxımdan simvolik məna daşıyır: əsrlərin mənəvi-intellektual irsi ilə müasir dünyanın sülh və əməkdaşlıq çağırışları eyni platformada bir araya gəlir.

Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu proses üçün əlavə imkanlar yaradır. Türk Dövlətləri Təşkilatının fəal üzvü kimi ölkəmiz türk dövlətləri ilə əlaqələrini dərinləşdirir, eyni zamanda İslam dünyası ilə münasibətlərin inkişafına xüsusi əhəmiyyət verir. Bu iki istiqamət Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik və sülh gündəliyi ilə birlikdə Azərbaycanın regional siyasətinin mühüm elementlərini təşkil edir. Bakının müxtəlif türk dövlətlərindən, Qafqaz ölkələrindən və müsəlman dünyasından dini və ictimai xadimləri bir araya gətirən platformaya çevrilməsi də bunun göstəricisidir. Belə görüşlərin əhəmiyyəti yalnız dini məsələlərin müzakirəsi ilə ölçülmür. Dini liderlərin sülh, qarşılıqlı anlaşma, insan həmrəyliyi və dözümlülüklə bağlı mesajları dövlətlər və cəmiyyətlər arasında dialoqun humanitar dayaqlarını gücləndirir.

Azərbaycanın İslam həmrəyliyinə verdiyi əhəmiyyətin konkret nümunələri də mövcuddur. 2017-ci ildə Bakıda keçirilən IV İslam Həmrəyliyi Oyunları müxtəlif müsəlman ölkələrindən olan insanların bir araya gəlməsi və həmrəylik ideyasının təşviqi baxımından mühüm platforma olmuşdu. 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün Bakıda keçirilməsi isə Azərbaycanın İslam dünyası ilə əlaqələrinin daha geniş siyasi müstəvidə inkişaf etdiyini göstərən növbəti mühüm hadisə olacaq.

Bakıda keçirilən görüşlərin Qarabağ istiqaməti də xüsusi diqqət çəkir. Dini liderlərin Ağdam, Xocalı, Xankəndi və Şuşaya səfərləri onların regionun reallıqları ilə yerində tanış olmalarına imkan yaradır. Qarabağ məsələsi Azərbaycan üçün yalnız ərazi məsələsi deyil. Burada tarixi yaddaş, milli kimlik, dini və mədəni irs, məcburi köçkünlük və insanların doğma torpaqlarına qayıdışı kimi bir-biri ilə bağlı çoxsaylı məsələlər birləşir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa prosesində məscidlərin, tarixi abidələrin və mədəniyyət ocaqlarının yenidən qurulması da bu siyasətin mühüm hissəsidir. Bu yanaşma Qarabağın yalnız fiziki infrastrukturunun deyil, bütövlükdə sosial və mədəni həyatının bərpasını nəzərdə tutur. “Böyük Qayıdış”ın mahiyyəti də məhz bundan ibarətdir: insanların doğma torpaqlarına qayıtması ilə yanaşı, həmin ərazilərdə həyatın bütün istiqamətləri yenidən qurulur.

Məhz belə bir şəraitdə dini liderlərin sülh və qarşılıqlı anlaşma çağırışları əlavə əhəmiyyət qazanır. Çünki davamlı sülh yalnız siyasi razılaşmalarla deyil, cəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi ilə də bağlıdır. Dini və humanitar platformalar bu etimadın formalaşmasına öz töhfəsini verir.

Burada Azərbaycanın yanaşmasının mühüm xüsusiyyəti üzə çıxır. Dini diplomatiya siyasi diplomatiyanı əvəz etmir, əksinə, onun humanitar və mənəvi imkanlarını genişləndirir. Sülh, qarşılıqlı hörmət, insan qardaşlığı və dialoq kimi universal dəyərlər müxtəlif cəmiyyətlər arasında anlaşmanın möhkəmləndirilməsi üçün əlavə zəmin yaradır.

Əslində, Bakıda keçirilən tədbirlərin siyasi əhəmiyyəti ayrı-ayrı toplantıların gündəliyindən daha genişdir. Azərbaycan bir tərəfdən Türk dünyası ilə əlaqələrini möhkəmləndirir, digər tərəfdən İslam ölkələri ilə həmrəyliyini və əməkdaşlığını genişləndirir, eyni zamanda Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizlik gündəliyinin formalaşmasında fəal iştirak edir. Müasir beynəlxalq münasibətlərdə regional əməkdaşlıq yalnız coğrafi yaxınlıqla müəyyən olunmur. Ortaq tarixi-mədəni bağlar, qarşılıqlı etimad, humanitar əlaqələr və siyasi dialoq da mühüm rol oynayır. Azərbaycanın tarixi irsi və müasir diplomatik imkanları bu baxımdan bir-birini tamamlayan amillərdir. Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlərin siyasi mahiyyəti də bu kontekstdə aydın görünür. Azərbaycan öz tarixi yaddaşını qorumaqla yanaşı, həmin irsi müasir əməkdaşlıq və sülh gündəliyi ilə əlaqələndirir. Türk dünyası ilə bağlarını dərinləşdirir, İslam aləmi ilə həmrəyliyini gücləndirir və Cənubi Qafqazda davamlı sülhün təmin olunmasını regional siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir.

Bu tədbirlər Azərbaycanın Türk dünyası və İslam aləmi ilə münasibətlərinin inkişafında dialoq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin xüsusi yer tutduğunu bir daha göstərir. Dövlət başçısının çıxışında irəli sürülən fikirlər isə Azərbaycanın sülh gündəliyinin regional sabitlik, dini-mədəni əlaqələr və beynəlxalq əməkdaşlıqla tamamlandığını əks etdirir.

Saleh Məhərrəmov,

Yeni Azərbaycan Partiyası Oğuz rayon təşkilatının sədri