​AZƏRBAYCANDA HANSI ƏRZAQLAR BAHALAŞA BİLƏR? İqtisadçıdan AÇIQLAMA

Ərzaq məhsullarının qiymətində baş verən dəyişikliklər əhalinin gündəlik xərclərinə birbaşa təsir göstərir. Məhsulların istehsal və daşınma xərcləri, idxaldan asılılıq, mövsümi amillər və bazardakı tələb-təklif nisbəti qiymətlərin formalaşmasında rol oynayır. Qiymət artımları xüsusilə aztəminatlı ailələrin büdcəsinə daha çox təsir edə bilər. 

Bəs Azərbaycanda ərzaq qiymətlərinin artımına səbəb olan əsas amillər hansılardır və bu prosesin qarşısını almaq üçün hansı addımlar atılmalıdır? Yerli istehsalın artırılması və təchizat zəncirinin yaxşılaşdırılması ərzaq qiymətlərinin sabitləşməsinə nə dərəcədə kömək edə bilər?

Mövzu ilə bağlı “AzPolitika”ya danışan iqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, iqtisadçı-ekspert Günay Hüseynova bildirib ki, qarşıdakı aylarda bəzi ərzaq məhsullarının qiymətində kəskin artım müşahidə oluna bilər.

Onun sözlərinə görə, qiymətlərin dəyişməsinə istehsal xərcləri, bazarda təklifin həcmi, idxaldan asılılıq və mövsümi amillər təsir göstərəcək: “Soyuq hava şəraiti tərəvəz istehsalının azalmasına, istixanalarda isə enerji sərfiyyatı və daşınma xərclərinin artmasına səbəb ola bilər. Bu amillər, xüsusilə pomidor, xiyar və bibər kimi məhsulların qiymətində bahalaşma ilə nəticələnə bilər. Eyni zamanda, məhsulların bazara hansı həcmdə çıxarılması və yerli istehsalın tələbatı nə dərəcədə ödəməsi də qiymətlərin formalaşmasında mühüm rol oynayacaq”.

Ekspert qeyd edib ki, meyvələrin qiyməti əsasən mövcud ehtiyatlardan, məhsulların saxlanma şəraitindən və bazara tədarük imkanlarından asılı olacaq: “Ət və süd məhsullarının qiymət dinamikasına isə heyvan yemlərinin, enerji daşıyıcılarının və digər istehsal vasitələrinin qiymətindəki dəyişikliklər təsir göstərəcək. İstehsal xərclərinin artması son nəticədə istehlak bazarında da özünü göstərə bilər”.

Bununla belə, iqtisadçı hesab edir ki, qarşıdakı dövrdə bütün ərzaq məhsulları üzrə eyni səviyyədə qiymət artımının baş verəcəyini əvvəlcədən söyləmək mümkün deyil: “Ayrı-ayrı məhsulların qiymətindəki dəyişikliklər onların istehsal həcmindən, bazardakı təklif və tələbin nisbətindən, eləcə də mövcud ehtiyatlardan asılı olacaq. İdxal məhsullarının qiyməti və tədarük zəncirində yarana biləcək dəyişikliklər də yerli bazara təsirsiz ötüşməyəcək. Ərzaq bazarında qiymət sabitliyinin qorunması üçün yerli istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, müasir saxlama və anbar infrastrukturunun yaradılması, məhsul itkilərinin minimuma endirilməsi və bazarda rəqabət mühitinin gücləndirilməsi vacibdir. Xüsusilə mövsümi məhsulların bol olduğu dövrdə onların düzgün saxlanılması və ilboyu bazara çıxarılması təklifin davamlılığını təmin edə bilər”.

G.Hüseynova sonda əlavə edib ki, ümumilikdə, qarşıdakı aylarda ərzaq qiymətlərinin necə dəyişəcəyi bir neçə amilin qarşılıqlı təsirindən asılı olacaq: “Mövsümi şərait, istehsal və daşınma xərcləri, idxal imkanları, bazardakı ehtiyatlar və istehlakçı tələbi qiymətlərin əsas müəyyənediciləri olaraq qalacaq. Bu baxımdan, bazarda təklifin artırılması və ərzaq təminatının dayanıqlılığının gücləndirilməsi mümkün bahalaşmanın təsirlərini azaltmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır”.

Oğuz Ayvaz

“AzPolitika.info”