Azərbaycanın BMT də növbəti DİPLOMATİK UĞURU

Azərbaycanın beynəlxalq diplomatiya sahəsində həyata keçirdiyi ardıcıl fəaliyyət növbəti mühüm nəticə ilə yadda qalıb.

BMT Baş Assambleyasının Üçüncü Komitəsində Azərbaycanın təşəbbüsü ilə itkin düşmüş şəxslərlə bağlı qətnamənin konsensus əsasında qəbul edilməsi ölkəmizin beynəlxalq platformalarda artan diplomatik fəallığının göstəricisidir. Bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız Azərbaycanın irəli sürdüyü təşəbbüsün dəstəklənməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda uzun illər münaqişələrin ağır humanitar nəticələri ilə üzləşmiş bir dövlətin qlobal səviyyədə mühüm problemin həllinə töhfə vermək imkanlarını nümayiş etdirir. Xüsusilə qətnamənin səsvermə keçirilmədən, konsensus əsasında qəbul olunması məsələyə beynəlxalq yanaşmanın formalaşdırılması baxımından diqqətəlayiqdir. Azərbaycan bununla bir daha göstərir ki, onun xarici siyasət gündəliyində yalnız regional təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq deyil, beynəlxalq humanitar hüququn prinsipləri də mühüm yer tutur.

İtkin düşmüş şəxslər: Azərbaycan üçün həssas humanitar məsələ 

İtkin düşmüş şəxslər problemi Azərbaycan üçün sadəcə beynəlxalq hüquqi müzakirə mövzusu deyil, onilliklər ərzində minlərlə ailənin həyatına təsir göstərmiş ağır humanitar faciədir. Birinci Qarabağ müharibəsi dövründən etibarən minlərlə azərbaycanlının taleyinin naməlum qalması bu məsələnin ölkəmiz üçün nə qədər həssas olduğunu göstərir. Müharibənin başa çatmasından və Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyü ilə suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra da itkin düşmüş şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi aktual vəzifələrdən biri olaraq qalır. Burada söhbət yalnız statistik göstəricilərdən deyil, illərdir doğmalarından xəbər gözləyən ailələrin həqiqəti bilmək hüququndan gedir. Məhz buna görə Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlar qarşısında itkin düşmüş şəxslər haqqında məlumatların təqdim olunması, mümkün dəfn yerlərinin müəyyənləşdirilməsi və humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələlərini ardıcıl şəkildə qaldırır. BMT müstəvisində qəbul edilən qətnamə də bu problemin yalnız müharibə aparmış tərəflərin deyil, bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyətin məsuliyyət sahəsinə aid olduğunu bir daha ön plana çıxarır.

Azərbaycanın təşəbbüsü beynəlxalq humanitar hüququn prinsiplərini önə çəkir

Məsələnin digər mühüm tərəfi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan itkin düşmüş şəxslər problemini beynəlxalq humanitar hüququn tələbləri çərçivəsində gündəmdə saxlayır. Silahlı münaqişələr zamanı insanların taleyinin müəyyənləşdirilməsi, ailələrin məlumatlandırılması və insan ləyaqətinin qorunması beynəlxalq hüququn mühüm prinsiplərindəndir. Bu baxımdan dövlətlərin müvafiq məlumatların toplanması və mübadiləsi istiqamətində əməkdaşlığı həm hüquqi, həm də mənəvi məsuliyyət məsələsidir. Azərbaycanın təşəbbüsünün əhəmiyyəti ondadır ki, problemə yalnız milli maraqlar prizmasından deyil, müxtəlif regionlarda silahlı münaqişələrdən əziyyət çəkən insanların ümumi humanitar problemi kimi yanaşılır. Belə bir mövqe ölkəmizin beynəlxalq diplomatiyada daha geniş tərəfdaşlıq imkanları əldə etməsinə və humanitar təşəbbüslər ətrafında dəstək formalaşdırmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, bu yanaşma müharibələrin nəticələrinin aradan qaldırılmasının yalnız siyasi razılaşmalarla deyil, insan talelərinə münasibətdə konkret addımlarla mümkün olduğunu göstərir.

İtkin düşmüş şəxslər məsələsi Azərbaycan–Ermənistan sülh prosesinin tərkib hissəsidir

Qətnamənin qəbul olunması Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki iki ölkə arasında dayanıqlı sülhün təmin edilməsi yalnız sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi, nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması və diplomatik münasibətlərin qurulması ilə yekunlaşmır. Münaqişənin humanitar nəticələrinin aradan qaldırılması, itkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməsi və ailələrin illərlə cavabsız qalan suallarına cavab tapılması da sülh prosesinin mühüm tərkib hissəsidir. Ermənistanın bu istiqamətdə konstruktiv əməkdaşlığı, mövcud məlumatların paylaşılması və mümkün dəfn yerləri ilə bağlı araşdırmalara dəstək göstərilməsi qarşılıqlı etimad mühitinin formalaşmasına töhfə verə bilər. Bununla belə, beynəlxalq qətnamənin qəbulunu konkret dövlətə qarşı avtomatik hüquqi məsuliyyət müəyyən edən qərar kimi təqdim etmək düzgün olmaz, çünki onun əsas əhəmiyyəti ümumi humanitar prinsiplərin və beynəlxalq əməkdaşlığın təşviq edilməsindədir. Azərbaycan üçün isə bu sənəd itkin düşmüş vətəndaşlarının taleyinin aydınlaşdırılması istiqamətində diplomatik səyləri davam etdirmək üçün əlavə beynəlxalq siyasi platforma yaradır.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu: Humanitar diplomatiyanın artan rolu

Azərbaycanın BMT çərçivəsində belə təşəbbüslərlə çıxış etməsi ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqenin inkişafı baxımından da diqqətəlayiqdir. Son illər Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri, iqlim diplomatiyası və regional əməkdaşlıq istiqamətlərində fəal siyasət yürütməklə yanaşı, qlobal humanitar problemlərə münasibətdə də təşəbbüskar mövqe nümayiş etdirir. Bu fəaliyyət Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun yalnız iqtisadi imkanlar və geostrateji mövqe hesabına deyil, çoxtərəfli diplomatiyada iştirak və konkret təşəbbüslər vasitəsilə möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Xüsusilə müxtəlif siyasi maraqlara malik dövlətlərin humanitar xarakterli sənəd ətrafında ortaq mövqe nümayiş etdirməsi diplomatik baxımdan əhəmiyyətli nəticədir. Burada Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri özünün tarixi təcrübəsindən irəli gələn problemləri beynəlxalq ictimaiyyət üçün də aktual olan universal məsələlər səviyyəsinə çıxarmaq bacarığıdır. Bu isə ölkəmizin yalnız regional proseslərə təsir göstərən dövlət deyil, qlobal gündəliyin müəyyən istiqamətlərinin formalaşmasında iştirak edən aktor kimi mövqeyini gücləndirir.

Qətnamədən real nəticələrə: İtkinlərin taleyi necə aydınlaşacaq?

Nəticə etibarilə, BMT Baş Assambleyasının Üçüncü Komitəsində Azərbaycanın təşəbbüsü ilə itkin düşmüş şəxslərə dair qətnamənin qəbul olunması həm diplomatik, həm siyasi, həm də humanitar baxımdan mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bununla belə, əsas məsələ qəbul edilmiş sənədin praktik nəticələrə çevrilməsi, beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi və itkin düşmüş insanların taleyinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində real irəliləyişin əldə olunmasıdır. Azərbaycan üçün bu prosesin mənəvi tərəfi xüsusilə böyükdür, çünki hər bir itkin düşmüş şəxsin arxasında illərlə cavab gözləyən ailə, yarımçıq qalmış həyat hekayəsi və həqiqətin üzə çıxarılmasına olan ümid dayanır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən xarici siyasətdə münaqişənin humanitar nəticələrinin beynəlxalq gündəmdə saxlanılması ölkəmizin prinsipial mövqeyinin mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Qarşıdakı mərhələdə beynəlxalq təşkilatların, aidiyyəti dövlətlərin və humanitar qurumların daha fəal əməkdaşlığı bu istiqamətdə konkret nəticələrin əldə olunması üçün vacib olacaq. Çünki müharibə siyasi və hərbi baxımdan başa çatsa da, itkin düşmüş şəxslərin taleyinə aydınlıq gətirilməyənədək onun humanitar yaraları tam sağalmış hesab edilə bilməz.

Züriyə Qarayeva