Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada rolu və regional inteqrasiyaya töhfələri MÜSAHİBƏ

Bakı, 21 noyabr, Elmir Səftərov, AZƏRTAC

Gürcüstan Texniki Universitetinin Beynəlxalq münasibətlər üzrə professoru Valeri Modebadze AZƏRTAC-ın suallarını cavablandırıb.

-Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünün tamhüquqlu iştirakçısı kimi qəbul edilməsi regional ticarət əlaqələrinin inkişafına necə töhfə verə bilər?

-Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü üzv ölkələr arasında dialoqu və əməkdaşlığı təşviq edən regional forumdur. Bu təşkilat Mərkəzi Asiya ölkələrinin liderləri tərəfindən regional məsələlərin müzakirəsi və həlli, eləcə də müxtəlif sahələrdə (siyasət, iqtisadiyyat, təhlükəsizlik, mədəniyyət) sıx əlaqələrin qurulması üçün istifadə olunan platformadır.

Azərbaycan üçün tarixi əhəmiyyət kəsb edən son Məşvərət Görüşü bu il noyabrın 16-da Daşkənd şəhərində keçirilib. Azərbaycan Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 7-ci Məşvərət Görüşünün tamhüquqlu üzvünə çevrilib. Görüş zamanı birgə bəyannamə qəbul edilib, regional təhlükəsizlik konsepsiyası hazırlanıb və Azərbaycanın bu formata üzvlüyü rəsmiləşdirilib. Yeddinci Məşvərət Görüşündə, həmçinin üzv dövlətlər arasında iqtisadi və ticarət əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi, vahid investisiya məkanının yaradılması və birgə elektron ticarət platformalarının inkişaf etdirilməsi qərara alınıb.

Azərbaycanın tamhüquqlu üzv kimi regional biznes assosiasiyasının inkişafında mühüm rol oynaya bilməsi bir sıra strateji üstünlüklərlə bağlıdır. Ölkə Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (Orta Dəhliz) əsas iştirakçılarından biri olaraq bu dəhlizin formalaşması və genişləndirilməsində xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bunun üçün böyük maliyyə resursları və sıx əməkdaşlıq tələb olunur. Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində Azərbaycan iri infrastruktur layihələrinin - limanların, dəmir yollarının və avtomobil yollarının tikintisi və modernləşdirilməsi prosesində fəal rol oynaya bilər. Bu cür təşəbbüslər Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında ticarət dövriyyəsinin artmasına ciddi töhfə verəcək. Bundan əlavə, Azərbaycan ticarət prosedurlarının sadələşdirilməsi sahəsində də əhəmiyyətli addımlar ata bilər. Standartlaşdırılmış tariflərin tətbiqi, gömrük nəzarətinin elektronlaşdırılması və inteqrasiya olunmuş logistika xidmətlərinin inkişafı bölgədə ticarət və kommersiya fəaliyyətlərini daha da asanlaşdıracaq.

Azərbaycan öz təcrübə və resurslarından istifadə edərək Mərkəzi Asiya ölkələri ilə birgə iqtisadi layihələr həyata keçirə bilər. Birgə səylər nəticəsində rəqəmsal infrastrukturun qurulması və inkişafı mümkün olacaq. Vahid rəqəmsal məkanın formalaşdırılması transsərhəd ticarəti və kommersiya əlaqələrini əhəmiyyətli dərəcədə sadələşdirəcək. Azərbaycan Avropa ölkələri ilə enerji sahəsində əməkdaşlığını genişləndirərək Mərkəzi Asiya üçün Avropaya çıxış körpüsü rolunu gücləndirə bilər. Bu, xüsusilə Mərkəzi Asiya ölkələrinin şirkətlərinə Azərbaycan ərazisindən istifadə etməklə məhsullarını Avropa bazarlarına daha sürətlə və etibarlı şəkildə ixrac etmək imkanı yaradır. Eyni zamanda, Azərbaycan Mərkəzi Asiya biznes strukturları ilə Avropa tərəfdaşları arasında dialoqun qurulması və koordinasiyasında da mühüm vasitəçi kimi çıxış edə bilər. Bundan başqa, Azərbaycan yaşıl enerji təşəbbüslərində də əhəmiyyətli rol oynaya bilər. Ölkənin həyata keçirdiyi layihələr nəticəsində yaşıl enerji dəhlizlərinin formalaşdırılması, o cümlədən Günəş və külək enerjisinin Avropaya ötürülməsi mümkün ola bilər. Bu isə regionda enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və ekoloji davamlılığın təşviqinə mühüm töhfə verəcək.

-Bu status Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün hansı imkanları təqdim edir?

-Ticarət və iqtisadi əlaqələrin, xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaranır. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri Transxəzər neft və qaz kəmərlərinin tikintisi üçün maliyyə və insan resurslarını səfərbər edə bilər. Transxəzər qaz və neft kəmərlərinin tikintisi mürəkkəb və resurs tələb edən prosesdir. Bu kəmərlər Azərbaycan ərazisindən keçərək Avropaya böyük həcmdə enerji resurslarının nəqlinə imkan verəcək. Layihənin uğurla həyata keçirilməsi həm Mərkəzi Asiya ölkələrinə, həm də Azərbaycana ciddi iqtisadi gəlir qazandıracaq və Azərbaycanı Qafqazın enerji və logistika mərkəzinə çevirəcək.

- Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə siyasi və strateji əməkdaşlıq perspektivində hansı rolu ola bilər?

- Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə tamhüquqlu üzv kimi qoşulması regional siyasi və strateji əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə mühüm töhfə verə bilər. Bu potensial, ilk növbədə, ölkənin strateji coğrafi mövqeyi, zəngin enerji ehtiyatları və balanslaşdırılmış xarici siyasəti ilə bağlıdır. Azərbaycan Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında ən qısa quru marşrutunu təmin edən mühüm tranzit məntəqələrindən biri kimi enerji və nəqliyyat axınlarının əlaqələndirilməsində strateji rol oynaya bilər. Azərbaycan, həmçinin Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz regionları arasında inteqrasiyanın gücləndirilməsinə dəstək verərək vahid iqtisadi məkanın yaradılmasına təkan verə bilər. Bu cür inteqrasiya daha geniş, rəqabətqabiliyyətli və cəlbedici regional bazarın formalaşmasına imkan yaradacaq.

Təhlükəsizlik sahəsində Azərbaycan terrorizm, ekstremizm və transmilli cinayətkarlıqla mübarizədə birgə səylərin gücləndirilməsinə töhfə vermək imkanına malikdir. Enerji infrastrukturlarının qorunması üçün təhlükəsizlik əməkdaşlığının genişləndirilməsi, sərhəd və kibertəhlükəsizlik sahəsində təcrübə mübadiləsi region üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ölkələrinin silahlı qüvvələrinin modernləşdirilməsi, hərbi kadrların hazırlanması və birgə təlimlərin təşkili istiqamətində də dəstək göstərə bilər. Enerji əməkdaşlığı sahəsində isə Azərbaycan Avropa ölkələri ilə uzunmüddətli tərəfdaşlıq təcrübəsini Mərkəzi Asiya ilə bölüşərək onların Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirə və regional enerji inteqrasiyasını gücləndirə bilər. Bu, həm də Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji ixrac marşrutlarını şaxələndirməsinə və daha dayanıqlı enerji əməkdaşlığı qurmasına şərait yaradacaq.

-Azərbaycan-Mərkəzi Asiya əməkdaşlığının gələcəkdə nəqliyyat, logistika və enerji layihələrinə mümkün təsiri nə ola bilər?

-Birgə nəqliyyat, logistika və enerji layihələrinin uğurla həyata keçirilməsi üçün Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz ölkələri arasında sıx əməkdaşlıq zəruridir. Bu baxımdan Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəmir yolu layihəsi və Trans-Əfqan dəmir yolu xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələr “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün mühüm hissəsidir və regionlararası əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Orta Dəhlizin inkişafı və onun ötürücülük qabiliyyətinin artırılması region ölkələri arasında koordinasiyalı fəaliyyət və birgə resursların səfərbər olunmasını tələb edir.