Azərbaycanın yeni rəqəmsal strategiyası ŞƏRH

Fevralın 11-də cənab Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən “Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” adlı vahid fəaliyyət planına həsr olunmuş müşavirə ölkənin inkişaf fəlsəfəsində keyfiyyət dəyişiminin rəsmi elanına çevrildi. Bu toplantı texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı adi müzakirə deyildi – bu, Azərbaycanın gələcək onilliklərdə hansı model üzrə inkişaf edəcəyini müəyyənləşdirən siyasi və strateji qərar mərhələsi idi. Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında rəqəmsal transformasiyanı milli inkişafın əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirdi: “Ən önəmlisi gələcək fəaliyyətimizdə bu məsələni əsas prioritetlər siyahısına daxil etməyimizdir.” Bu bəyanat göstərir ki, söhbət yalnız texnoloji yenilikdən deyil, dövlət siyasətinin prioritetlərinin yenidən tərtibindən gedir. Dünyada iqtisadi və siyasi güc mərkəzləri artıq süni intellekt, böyük data və rəqəmsal infrastrukturlar üzərində formalaşır. Cənab Prezident İlham Əliyev də bu reallığı açıq şəkildə ifadə etdi: “Bu gün süni intellektin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması, rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar faktiki olaraq ölkələrin gələcək inkişafını müəyyən edir.” Azərbaycan bu prosesi kənardan izləyən deyil, fəal iştirakçı olmağa qərarlıdır. Çünki XXI əsrin rəqabəti artıq resurs uğrunda deyil, bilik və texnologiya uğrundadır.

Azərbaycan son 20 ildə enerji və nəqliyyat infrastrukturunun qurulmasında qlobal səviyyədə nümunəvi təcrübə əldə edib. Bu təcrübə indi rəqəmsal sektora transfer olunur. Cənab Prezident İlham Əliyev vurğuladı ki, ölkənin beynəlxalq layihələrdə formalaşmış idarəetmə və tərəfdaşlıq modeli rəqəmsal transformasiyanın sürətlənməsinə xidmət etməlidir. Azərbaycan artıq sübut edib ki, mürəkkəb transmilli layihələri uğurla icra etmək iqtidarındadır. Bu gün həmin bacarıq texnoloji ekosistemin qurulmasına yönəldilir. Rəqəmsal sənayenin inkişafı üçün güclü enerji təminatı zəruridir. Dövlətimizin başçısı çıxışında ölkənin generasiya imkanlarına diqqət çəkdi: “Hazırda bizim ən azı 2 min meqavat istifadə edilməyən generasiya gücümüz var.” Bu göstərici Azərbaycanın regional data mərkəzləri üçün əlverişli məkan olduğunu təsdiqləyir. Üstəlik, bərpaolunan enerji layihələrinin genişləndirilməsi və yaşıl enerji ixracı planları texnoloji inkişafı ekoloji məsuliyyətlə uzlaşdırır. Enerji ixrac edən ölkənin eyni zamanda rəqəmsal xidmət ixracatçısına çevrilməsi iqtisadi modelin şaxələndirilməsinin real təzahürüdür.

Azərbaycanın unikal üstünlüklərindən biri çoxvektorlu xarici siyasət modelidir. ABŞ ilə Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası, Avropa ölkələri ilə imzalanmış sənədlər və Çinlə hərtərəfli strateji əməkdaşlıq rəqəmsal sahədə də geniş imkanlar açır. Ölkə başçısı çıxışında bu konfiqurasiyanın nadirliyini xüsusi vurğuladı: “Biz bu gün dünyada nadir ölkələrdənik ki, dünyanın aparıcı güc mərkəzləri ilə artıq imzalanmış strateji tərəfdaşlıq formatında çalışırıq.” Bu reallıq Azərbaycanın texnoloji diplomatiyasını gücləndirir. Rəqəmsal infrastrukturun qurulmasında müxtəlif qlobal şirkətlərlə əməkdaşlıq imkanları ölkəyə həm investisiya, həm də bilik transferi qazandırır. Müşavirədə xüsusi diqqət çəkən məqamlardan biri dövlət xidmətlərinin vahid platformada birləşdirilməsi təşəbbüsü oldu. Cənab Prezident açıq şəkildə bildirdi: “Dövlət xidmətləri ‘mygov’ üzərindən həyata keçirilməlidir.” Bu yanaşma dövlət idarəçiliyində yeni mərhələdir. Ayrı-ayrı tətbiqlərin və platformaların mərkəzləşdirilməsi həm resurslara qənaət, həm də səmərəliliyin artması deməkdir. Eyni zamanda, vətəndaş üçün dövlət xidmətlərinə çıxış daha rahat və şəffaf olacaq. Hər bir nazirlikdə rəqəmsallaşma və süni intellekt üzrə məsul şəxsin müəyyənləşdirilməsi isə idarəetmədə cavabdehlik mexanizmini gücləndirəcək.

Cənab Prezident İlham Əliyev süni intellektin tətbiqini dövlət idarəçiliyinin keyfiyyətini artıran mühüm vasitə kimi dəyərləndirdi. İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsinə istinad edərək qeyd olundu ki, süni intellekt agentləri qərarların düzgünlüyünün qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Bu, idarəetmədə insan amilini əvəz etmək deyil, onu gücləndirmək deməkdir. Analitik dəqiqlik, sürətli qərarvermə və risklərin proqnozlaşdırılması dövlət idarəçiliyində yeni standartların formalaşmasına səbəb olacaq.

Rəqəmsal transformasiya yalnız dövlət sektorunda məhdudlaşa bilməz. Cənab Prezident çıxışında özəl sektorun da bu prosesə fəal cəlb edilməsinin vacibliyini vurğuladı. Dəstək mexanizmlərinin hazırlanması, innovasiya təşəbbüslərinin təşviqi və startap mühitinin gücləndirilməsi iqtisadiyyatın yeni sütunlarının formalaşmasına gətirib çıxaracaq. Cənab Prezident İlham Əliyev ötən il ölkənin mütəşəkkil kiberhücuma məruz qalmasını xatırladaraq kibertəhlükəsizliyin prioritetliyini bir daha vurğuladı. Rəqəmsal inkişaf paralel olaraq müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi ilə müşayiət olunmalıdır. Kibertəhlükəsizlik Mərkəzinin fəaliyyəti və konkret hədəflərin müəyyənləşdirilməsi rəqəmsal sərhədlərin qorunmasına xidmət edir. Müasir dövrdə dövlətin suverenliyi təkcə fiziki ərazi ilə deyil, informasiya məkanının təhlükəsizliyi ilə də ölçülür. Cənab Prezident çıxışında təhsil məsələsinə xüsusi yer ayırdı. Ali məktəblərdə müvafiq ixtisasların inkişafı, xaricdə təhsil proqramlarının bu sahəyə yönəldilməsi və orta məktəblərdə ilkin rəqəmsal biliklərin tədrisi uzunmüddətli strategiyanın əsas hissəsidir. Texnologiya infrastrukturla qurulur, lakin inkişaf insan potensialı ilə təmin edilir. Bu baxımdan kadr hazırlığı strateji investisiyadır.

“Azərbaycanın yeni rəqəmsal arxitekturası” müşavirəsi göstərdi ki, ölkə artıq rəqəmsal transformasiyanı gələcəyin layihəsi deyil, bu günün vəzifəsi kimi qəbul edir. Enerji potensialı, geosiyasi mövqe, qlobal tərəfdaşlıq və siyasi iradə bu strategiyanın əsas dayaqlarıdır. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə formalaşan yeni inkişaf doktrinası Azərbaycanın texnoloji, iqtisadi və siyasi mövqeyini daha da gücləndirməyə yönəlib. Bu, sadəcə rəqəmsallaşma proqramı deyil, müasir dövlət quruculuğunun yeni mərhələsidir. Azərbaycanın gələcəyi artıq rəqəmsal platformada formalaşır və bu proses dövlət başçısının birbaşa nəzarəti altında həyata keçirilir.

David İbramxəlilov

YAP Qusar rayon təşkilatının sədri