Azyaşlı qızın faciəvi ölümü nəyin üstünü açdı? Qadağalar onları qorumayacaq

“Uşaqların qorxulu videolar, vahimə yaradan kontent və psixoloji yüklü görüntülərlə özlərini zədələməsi barədə xəbərlər yayıldıqca cəmiyyət yenə eyni yanlış müzakirəyə qayıdır. Günah telefondadır, internetdədir, sosial şəbəkələrdədir. Halbuki problem texnologiya deyil”. 

Bu sözləri Ölkə.Az-a açıqlamasında klinik psixoloq, psixoterapevt Rövşən Nəcəfov paytaxtın Binəqədi rayonunda qorxu videolara baxan 13 yaşlı qızın meyitinn aşkarlanmasından danışarkən deyib. 

Mütəxəssis hesab edir ki, bu cür vəziyyətlərdə problem böyüklərin övladlarını psixoloji olaraq tənha qoymasıdır:

“Uşaq gecə gizlin şəkildə qorxulu videolara baxırsa, deməli, gündüz saatlarında onunla danışan, onu dinləyən, onun dünyasını anlamağa çalışan heç kim olmayıb. Uşaq özünü təhlükəsiz hiss etmədiyi üçün gizlənir. Gizləndikcə də psixoloji yük daha da ağırlaşır. Valideynlər öz telefonlarına yapışıb qaldıqları halda uşağa telefonu qadağan etməklə nəsə həll etdiklərini düşünürlər. Bu, tərbiyə deyil, tərbiyənin imitasiyasıdır. Uşaq valideynin saatlarla ekrana baxdığını görür və sonra ondan telefonun zərərli olduğuna inanmasını gözləyirik. Bu açıq şəkildə ikiüzlülük nümunəsidir və sağlam düşüncəni sındırır. Uşağa verilən mesaj çox aydındır. Mən edə bilərəm, sən yox. Bu psixoloji olaraq dağıdıcıdır. Bu cür münasibətin olduğu evdə uşaq heç vaxt valideyninə öz qorxularını danışmayacaq. Çünki artıq biləcək ki, orada səmimiyyət yoxdur”.

Psixoloq hesab edir ki, uşaqların rəqəmsal dünyadan uzaqlaşdırılması mümkün deyil və artıq gecdir:

“Onlar bu dünyanın içində böyüyürlər. Düzgün yanaşma onları bu dünyanın təhlükələrinə qarşı hazırlamaqdır. Uşağa internet qadağan edilmir, internet izah edilir. Uşağa vahiməli kontent qadağan edilmir, bu kontentin niyə zərərli olduğu izah edilir. Uşağa qorxularını gizlətməyi yox, paylaşmağı öyrətmək lazımdır. Uşaq evdə özünü təhlükəsiz hiss etmirsə, internetin təhlükəsiz olmasını gözləmək sadəlövhlükdür. Ailələr anlamalıdır ki, psixoloji əlaqə və emosional yaxınlıq olmadığı müddətdə texnologiya həmişə daha cazibədar və nəzarətsiz görünəcək. Uşaqlar valideynin yanında rahat danışa bilmirsə, təbii ki, öz suallarına və hisslərinə cavabı internetdə axtaracaq. Bu axtarış isə hər zaman sağlam mənbələrə aparmır. Bəzən uşaq qaranlıq, qorxulu, manipulyativ görüntülərin içinə düşür və onlardan çıxmağı bacarmır. Bu uşağın günahı deyil. Bu böyüklərin boş buraxdığı yerdir. Psixoloji təhlükəsizlik ailədə yaranmalıdır. Uşağın sual verə bildiyi, qorxusunu dilə gətirə bildiyi, səhv etdiyində cəza yox, izah gördüyü bir mühitdə heç bir qorxulu video onu sarsıtmır. Psixoloji zəmin güclüdürsə, uşaq zərərli təsirə düşmür. Uşaq ailənin içində özünü tək hiss edirsə, hər şey təsir edir. Bu qədər sadədir”.

R.Nəcəflinin sözlərinə görə, rəqəmsal savad səviyyəsi aşağı olan böyüklər yeni nəsli istiqamətləndirə bilməz:

“Cəmiyyət də məsuliyyətdən qaça bilməz. Məktəblər, psixoloqlar, sosial institutlar valideynlərə dəstək verməlidir. Uşaqların rəqəmsal mühitdə davranışı öyrədilməlidir. Bu hazırlıq olmazsa, növbəti faciələr qaçılmazdır. Uşaqlar həssasdır, amma zəif deyillər. Onlar düzgün yönləndirilsə, izah alsalar, dinlənsələr, internetdən qorxmazlar, ondan zərər də görməzlər. Amma tək buraxılsalar, internet onların tək pəncərəsinə çevriləcək və bu pəncərə hər zaman işıqlı olmur.

Bəzən həmin pəncərə insanın içini qaranlıqla doldurur. Dəyişməli olan uşaqlar deyil, böyüklərdir. Valideyn öz telefonundan ayrılmadan, öz davranışını düzəltmədən, öz psixoloji məsuliyyətini qəbul etmədən heç bir qadağa, heç bir proqram, heç bir nəzarət uşağı qorumayacaq. Uşağın təhlükəsizliyi ailənin içində başlayır və əgər bu başlanğıc yoxdursa, internetin yaratdığı təhlükə hər evə girəcək”.

Qeyd edək ki, Paytaxtın Binəqədi rayonunda Rəsulzadə qəsəbəsində 13 yaşlı yeniyetmə qızın meyiti axşam saatlarında valideynləri tərəfindən mənzildə aşkarlanıb. Ailəsi yeniyetmənin gec saatlarda telefonda qorxulu videolara baxdığını deyib.

Billurə