Bahalı məzar daşları: Monopoliya, yoxsa dəb? ARAŞDIRMA

Son dövrlərdə məzar daşlarının dizaynı ilə bağlı dəbdəbəli yanaşmaların artması müəyyən müzakirələrə səbəb olur. Bu cür məzar daşları yüksək qiymətə hazırlanır və adətən cəmiyyətin dini dəyərləri ilə uyuşmur. Digər tərəfdən standart məzar daşları həm estetik, həm də mədəni baxımdan qəbulediləndir. Standart daşların tikilməsi həm də münasib qiymətlərlə mümkündür ki, bu da insanların maddi vəziyyətini, dəfn xərclərini nəzərə aldıqda daha məqsədəuyğun hesab olunur.

Bəs Azərbaycanda məzar daşlarının ölçü və forması hansısa standartlarla tənzimlənirmi?

Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsindən Metbuat.az-ın sorğusuna cavab olaraq bildirilib ki, Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il 4 dekabr tarixli 522 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Qəbiristanlıqların salınması və idarə olunması qaydaları”nın Qəbirüstü tikililərə dair tələblər barədə 22-ci maddəsində qeyd edilən məsələ ilə bağlı müddəa öz əksini tapıb:

“Maddədə göstərilir ki, dəfn edilmiş şəxsin qohumları, qanuni nümayəndələri və ya dəfnlə bağlı xərcləri çəkmiş digər şəxslər tərəfindən qəbirüstü tikililər quraşdırılarkən ölmüş şəxsin dini mənsubiyyəti nəzərə alınır, soyadı, adı, atasının adı, doğum və ölüm tarixləri qəbirüstü tikililərdə qeyd olunur. Başdaşı qoyulduğu halda, hündürlüyü 1,0 metrdən və eni 0,6 metrdən artıq olmamaqla, eni 0,6 metr və hündürlüyü 0,25 metr olan altlıq üstündə quraşdırılmalıdır. Sinədaşı qoyulduqda hündürlüyü torpaqdan 0,2 metrə, uzunluğu 1,2 metrə və eni 0,6 metrə qədər olmalıdır. Qəbirüstü tikililərin quraşdırılmasında cərgə ilə sıralanmaya əməl olunmalı və qəbrin ətrafı hasara alınmamalıdır”.

Mövzumuzla bağlı ilahiyatçı Tural İrfan saytımıza açıqlamasında bildirib ki, uzun illərdir bu haqda təbliğat aparılır, cəmiyyət maarifləndirilir. Tövsiyyə edilir ki, insanlar israfdan qaçsın, bahalı, təmtəraqlı məzar düzəltməkdən vaz keçsin, lakin müxtəlif səbəblər buna imkan vermir:

“Birincisi mərmər inhisarçılarıdır. Hansısa böyük məmurlar İtaliyadan, Çindən bahalı mərmər gətirir və onu satmaq üçün bahalı qəbir daşlarını dəbə salıblar. Qara mərməri ilk dəfə ermənilər dəbə salıb. Müsəlmanın daşı elə olmamalıdır. Əlbəttə, Türkiyə kimi, hətta Suriya kimi standart daşlar olmalıdır. Heç bir ölkədə bizim məzarlıqlardan yoxdur. Xaotik, varlı - kasıb, harın - məzlum o saat bilinir. Bu ilk olaraq dini dəyərləri saymazlıqdır. Sən ki İslamın dediyi formada qəbir düzəltmirsənsə, onda torpağa niyə dəfn edirsən? Aparıb yandır, sonra da bir qutuda qoy rəfin bir gözünə. Torpağa dəfn edirlər ki, guya müsəlmanıq, amma üstünə də kafirlər kimi qaya, mərmər, talvar, daş yığırlar. Onda bu təzad nədir?”.

İlahiyyatçının sözlərinə görə, din xadimlərinin çoxu yalnız maddi gəlir düşündüyü üçün əsla təbliğat aparmırlar ki, bahalı daşlar haramdır, israfdır, pis ənənə və pis nümunədi:

“Bəlkə də daş gətirən böyük monapolistlərdən qorxurlar. Amma çox acınacaqlıdır durum və daha da pisə doğru gedir. Məzarlıqlarda milyardlar yatır. Bahalı, nəhəng daşları ölülərin üstünə yıxıblar. Məhşər günü onun altından betonu yarıb çıxmaq da bir ayrı məsələdir. Düzdür, Allahın əlində bu asandır, lakin insanlar sanki Allahdan qaçmaq üçün guya betonu yarmaq olmur, böyük daşı qaldırmaq olmur deyə düşünürlər. İsraf etmək Quranda haramdır. O daşların əvəzinə yol çəkmək, bulaq çəkmək, el-oba üçün xeyrli işlər görmək lazımdır. Din bunu əmr edir. Peyğəmbər özü vəsiyyət etmişdi ki, mənim qəbrimin üstünü dörd barmaqdan hündür etməyin”.

T.İrfan qeyd edib ki, bizdə standart məzar daşları ilə bağlı effektli qanun yoxdur:

“Gərək qəbul olunsun ki, bu özbaşınalıq dayansın. Hansısa məmur öz atasına böyük daş qoymaq istəyirsə, belə bunu hazırki xaotik durumda etmək doğru olmaz. Qanun şəxslərə görə deyil, ümumi xalqın və dövlətin mənafeyinə görə qəbul edilir. Hansısa məmurun qara mərməri satılsın deyə qanun qəbul etməyək? Əsla belə olmaz. Mütləq normal qanun qəbul edilib, bütün bu məzarlıq anarxiyasının qarşısı alınmalıdır. Qəbir yerlərinin alveri, dəbdəbəli qəbir daşları dərhal dayandırılmalı, standart qəbir daşları tətbiq edilməlidir”.

Məsələyə iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli də rəy bildirib. O deyib ki, ölkədə onsuz da hər şey bahadır, məzar daşlarının da baha olması bu kontekstdə normaldır:

“Bizdə minimum əməkhaqqı 2-3 illik fasilə ilə artırılır. Bahalaşma təkcə məzar daşında deyil ki, deyək ki, bu monopoliya ilə əlaqədardır. Vətəndaşlar məzar daşını da öz cibinə uyğun hazırlatmalıdır. Burada dövlət vətəndaşın qarşısına məcburiyyət qoymayıb ki, mütləq məzar daşı qoymalısan. Azərbaycanda din dövlətdən ayrıdır deyə bu məsələlərin müzakirəsi zamanı dövlətin müdaxiləsi mümkünsüzdür”.

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az