Bakı Vaşinqton üçün geostrateji dayaq nöqtəsidir Amerikalı politoloqdan sensasion məqalə

Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi və Bakının digər xəbər agentliklərinə Minsk Qrupu ilə bağlı on ildən artıqdır ki, bir çox şərh və analitik materiallar təqdim edən biri olaraq ATƏT-in Minsk Qrupunun yekun ləğvi ilə bağlı məlumatı böyük məmnuniyyət və qürur hissi ilə qarşılayıram.

Bu proseslərə şahid birisi kimi Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi Azərbaycan diplomatiyasının və unikal dövlətçilik ənənəsinin belə bir böyük nailiyyətini yaxından izləməkdən çox qürur duyuram. Bu, Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) tarixində ən qaranlıq səhifələrdən birinin sonunu əks etdirir. Bu, Azərbaycan dövlətinin başçısı, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi tərəfindən nümayiş etdirilən və rəsmi Bakının diplomatları ilə əlaqəli şəkildə vətənlərini daim qoruyan və düşmənə qarşı əməliyyat həyata keçirən yüksək peşəkarlığa malik silahlı qüvvələrin və kəşfiyyat xidmətinin heyranedici fəaliyyətinin nəticəsidir.

Minsk Qrupunun hüquqi diplomatik yolla ləğv edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində əsas mərhələni əks etdirir və Bakının dünya siyasətindəki mövqeyini daha da möhkəmləndirir.

Prezident İlham Əliyevin heyrətamiz liderliyi ticarət yollarının qorunması, regional təhlükəsizliyin təmin edilməsində vacib rol oynayır və Bakı dünyanın ən böyük daxili dənizi olan Xəzər dənizi hövzəsində Vaşinqton üçün geostrateji dayaq nöqtəsidir.

30 noyabr 2025-ci ildə ATƏT-in Minsk Qrupu rəsmi olaraq bağlandığını və onun bütün müvafiq bürokratik strukturlarının ləğv olunduğunu elan etdi. Prezident Trampın Prezident İlham Əliyevlə 8 avqust 2025-ci ildə Ağ Evdə tarixi görüşünü nəzərə alsaq, görülən bu tədbir təəccüblü olmadı.

Həmin gün Azərbaycan və Ermənistan ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüş zamanı ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə sülh müqaviləsi imzaladılar. Bu hadisə, Azərbaycanla bağlı beynəlxalq ictimaiyyəti daim aldadan və Fransa hökumətinin müxtəlif beynəlxalq platformalarda Azərbaycana qarşı böhtan kampaniyalarını dəstəkləyən bir qrup məsuliyyətsiz Avropa və ABŞ diplomatlarından ibarət Minsk Qrupunun hələ elan edilməmiş ləğvinin başlanğıcı idi.

Cənubi Qafqazın iki düşmən dövləti arasında Ağ Evdə əldə edilən razılaşma Azərbaycan hökuməti üçün böyük tarixi nailiyyətdir. Bu, Vaşinqtonun Avrasiyada və ondan kənarda artan iştirakını təmin edərək Avropa İttifaqına və geosiyasi aktorlara diplomatik dərs keçən mühüm üçtərəfli sammitdir.

Piter M. Teys

1992-ci ildə təsis edilmiş Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının (ATƏT) Minsk Qrupu, Ermənistan-Azərbaycan silahlı münaqişəsinin həllini təşviq etmək və vasitəçilik etmək üçün beynəlxalq struktur kimi nəzərdə tutulmuşdu. Təəssüf ki, otuz ildən artıqdır ki, bu diplomatik çoxtərəfli platforma Yerevanın 1988-ci ildən 2020-ci ilin noyabr ayına qədər Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş suveren Azərbaycan ərazisində kütləvi minalanma həyata keçirməsinin qarşısını ala bilmədi. Minsk Qrupu beynəlxalq təhlükəsizlik üzrə analitiklər tərəfindən zəif, korrupsiyalaşmış, fəaliyyətsiz və əsasən bürokratikləşmiş çoxtərəfli struktur kimi şərh edilir.

Onun bağlanması çoxtərəfli təşkilatların gələcək fəaliyyəti üçün mühüm töhfə verir; illər ərzində o, Ermənistanın informasiya müharibəsi abidəsinə və üçüncü dərəcəli diplomatların və beynəlxalq münasibətlər üzrə mütəxəssislərin beşiyinə çevrilmişdi.

1992-2020-ci illər arasında Minsk Qrupu Ermənistanın Azərbaycan ərazilərini işğal etməsinə son qoya bilmədi, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının (BMT TŞ) dörd qətnaməsinin icrasına dağıdıcı təsir göstərdi və Ermənistanın işğalçı qüvvələrinin Azərbaycanın suveren ərazisindən çıxarılması üçün heç bir əhəmiyyətli siyasi təzyiq göstərmədi.

Beynəlxalq diplomatiyanın bu müftəxorları Ermənistan və Azərbaycan arasındakı silahlı münaqişənin dondurulmasında böyük rol oynadı. Beynəlxalq münasibətlər üzrə alim Pedro Eskobar Medinanın sözlərinə görə, “ATƏT-in Minsk Qrupunun rolu getdikcə münaqişənin daha çox uzadılmasına yönəlmiş və Cənubi Qafqaz regionunda davamlı sülh mühitinin təmin edilməsinə heç bir töhfə verməmişdir”.

Minsk Qrupu həmsədrləri kimi üç ölkənin – Rusiya, ABŞ və Fransanın strateji maraqları bu silahlı münaqişənin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasının, siyasi müzakirəsinin və mediada işıqlandırılmasının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Professor Medina bildirir ki, “Bu üzdə olan maraqlar ATƏT-in fəaliyyətindəki ardıcıllığı təmamilə pozmuş və təxminən otuz il ərzində Azərbaycanın suveren ərazisində təkrarlanan silahlı təxribatlara görə Yerevan rəhbərliyini məsuliyyətə cəlb etmək qabiliyyətini tamamilə sarsıtmışdır. Minsk Qrupu faydasız olub və müştərək, konsensusa əsaslanan mexanizm kimi fəaliyyət göstərə bilməyib.

1990-cı illərdə və əsrin əvvəllərində Minsk Qrupu Ermənistanın atəşkəs rejimini pozması, işğal olunmuş ərazilərdə qanunsuz məskunlaşma fəaliyyətləri ilə bağlı lazımi tədbirlər görmədi, insan haqları və təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlı heç bir addım atmadı. Korrupsiyaya bulaşmış qərb diplomatlarından və cəzasızlıqdan qaynaqlanan belə bir qarışıq mənzərə Ermənistan hökumətinə çoxtərəfli diplomatiya platformasının önünü kəsmək və zəiflətmək üçün ideal imkanlar yaratdı və İrəvana Bakı ilə silahlı münaqişəni uzatmağa imkan verdi.

Amerikalı politoloq, Mərkəzi Asiya Məhsuldarlığı Araşdırma Mərkəzi (CAPRC) Müşahidə Şurasının üzvü Piter M. Teys

Tərcümə etdi: Gülnar Səlimova