“Bələdiyyələr idarəçilik və büdcə planlamasında təcrübəsizdirsə, gəlir resurslarını səmərəsiz istifadə edə bilər”

Gələn ilin büdcə layihəsində bələdiyyələrə ayrılacaq vəsaitin həcmi açıqlanıb. Bizimyol.info Milli Məclisə təqdim olunan 2026-cı ilin büdcə layihəsinə istinadən xəbər verir ki, bələdiyyələrə veriləcək dotasiya məbləği 7 milyon 500 min manat, subvensiya isə 1 milyon 550 min manat nəzərdə tutulub. Cari ilin dövlət büdcəsində də bələdiyyələrə eyni məbləğlərdə dotasiya və subvensiya ayrılmışdı.Bələdiyyələrin mərkəzi hökumətdən asılılığını azaltmaq üçün gəlir mənbələrinin artırılması planlaşdırılırmı?Dotasiya və subvensiyalar bölgələrin ehtiyacına uyğun differensiallaşdırıla bilərmi, yoxsa hər yerə eyni yanaşma tətbiq olunur?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli bildirib ki, bələdiyyələrin mərkəzi hökumətdən asılılığını azaltmaq üçün əlavə gəlir mənbələrinin artırılması nəzərdə tutulur: “Bəli, bir çox ölkələrdə və Azərbaycanın bəzi strateji planlarında bələdiyyələrin mərkəzi hökumətdən asılılığını azaltmaq üçün əlavə gəlir mənbələrinin artırılması nəzərdə tutulur.

- Yerlik vergilər: əmlak vergisi, torpaq vergisi, turizm vergisi və s.

- İcazə və lisenziya haqları: ticarət, fəaliyyət icazələri, reklam vergisi.

- Kommunal və xidmət haqları: su, kanalizasiya, tullantı toplama və digər xidmətlərdən gələn ödənişlər.

- İnvestisiya və tərəfdaşlıq layihələri: yerli infrastruktur layihələrinə xüsusi paylar, dövlət-özəl tərəfdaşlıqları.

Məqsəd bələdiyyələr öz xərclərini daha çox daxili resurslardan ödəyə bilsin və mərkəzi büdcədən dotasiyalara az bağlı olsun”.

Akif Nəsirli

Akif Nəsirli vurğulayıb ki, bütün bölgələrə müəyyən normativ əsasda eyni məbləğ verilir: “Ənənəvi halda dotasiyalar bərabər paylanır, yəni bütün bölgələrə müəyyən normativ əsasda eyni məbləğ verilir. Bu, bəzən daha zəif iqtisadi potensiala malik bölgələrdə ehtiyacı tam qarşılamaya bilər. Qeyd edim ki, differensial yanaşma - iqtisadi göstəricilər, əhali sayı, infrastruktur səviyyəsi və sosial ehtiyaclara görə bölgələr arasında dotasiya fərqləndirilə bilər. Bu üsul daha ədalətli sayılır, çünki daha çox dəstəyə ehtiyacı olan bölgələr əlavə vəsait alır.

Azərbaycanın son illərdə büdcə planlamasında müəyyən sahələrdə (məsələn; Xocavənd kimi xüsusi diqqət tələb edən rayonlar) fərqləndirilmiş dotasiya praktikaları müşahidə olunur.

Bələdiyyələrin maliyyə müstəqilliyi artırsa, planlaşdırma səmərəliliyi yüksələr. İnfrastruktur və sosial xidmətlərdə yerli prioritetlərə uyğun investisiyalar mümkün olur. Regionlar arasında iqtisadi balans yaranır, zəif bölgələrdə inkişaf dəstəklənir”.

İqtisadçı mənfi və ehtiyatlılıq tələb edən nəticələrə nəzər salaraq qeyd edib ki, vergi və haqların artırılması əhali və biznes üçün əlavə yük ola bilər: “Differensial dotasiyalar bəzən siyasi və regional narazılıqlara səbəb ola bilər. Bələdiyyələr idarəçilik və büdcə planlamasında yetərincə təcrübəsizdirsə, əlavə gəlir resursları səmərəsiz istifadə edilə bilər.

Bələdiyyələrin müstəqilliyini təmin etmək üçün həm də səlahiyyət bölgüsündə bələdiyyənin payını artırmaq vacib məsələlərdən biridir. Hazırda səlahiyyət baxımından bələdiyyə "rudiment qurum" xarakteri daşıyır. Fikrimizcə, bələdiyyənin səlahiyyətləri "yerli hakimiyyət" statusuna qaldırılmalıdır”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info