Benzin böhranı dərinləşə bilər: Ölkə ciddi seçim qarşısında qalıb KONKRET

Rusiyada benzinlə bağlı vəziyyət getdikcə mürəkkəbləşir. Omsk və Volqoqraddakı neft emalı zavodlarına (NEZ) endirilən zərbələri nəzərə alsaq, ölkənin ticarət benzini istehsalının təxminən 55 faizini təmin edən, daxili bazara tədarükdə də mühüm paya malik istehsal gücləri hücuma məruz qalıb.

Hələlik hər bir zavodun nə dərəcədə zərər gördüyü, neft emalının tamamilə dayanıb-dayanmadığı və hansı texnoloji qurğuların sıradan çıxdığı barədə dəqiq məlumat yoxdur. Bununla belə, son dövrlərdə hücumların miqyası və intensivliyi nəzərə alınarsa, istehsalda ciddi azalma, hətta bəzi müəssisələrdə emalın tam dayanması ehtimalını istisna etmək olmaz.

Noyabr ayında benzinə tələbat iyul ayı ilə müqayisədə təxminən 5 faiz aşağıdır. Bu amil vəziyyətin müəyyən qədər yumşalmasına kömək edə bilər, lakin yaranmış problemi aradan qaldırmaq üçün kifayət etməyəcək.

Digər tərəfdən, oktyabr ayının nisbətən sakit keçməsi Rusiyaya müəyyən yanacaq ehtiyatları yaratmaq imkanı vermiş ola bilər. Ehtimal olunur ki, ölkə üzrə təxminən bir həftəlik istehlakı qarşılaya biləcək həcmdə ehtiyat toplanıb.

İndi əsas məsələ neft emalı zavodlarının nə dərəcədə zədələnməsi və onların nə qədər müddətə bərpa olunacağıdır.

Növbəti hədəflər istehsalın daha böyük hissəsini sıradan çıxara bilər

Yaxın günlərdə Nijnekamsk, Perm və Tümen şəhərlərindəki neft emalı müəssisələrinə də zərbələr endiriləcəyini ehtimal edirəm.

Əgər bu baş verərsə, hücuma məruz qalan müəssisələrin Rusiyanın daxili bazarına benzin tədarükündəki ümumi payı təxminən üçdə ikiyə çata bilər. Moskva ətrafındakı istehsal güclərini də nəzərə alsaq, bu göstərici dörddə üçə yaxınlaşa bilər.

Moskva isə hücum baxımından daha mürəkkəb və bahalı hədəfdir. Çünki paytaxtın ətrafında hava hücumundan müdafiə sistemlərinin sıxlığı yüksəkdir. Buradakı neft emalı zavodlarını vurmaq mümkündür, lakin bunun üçün nəzərəçarpacaq dərəcədə daha çox pilotsuz uçuş aparatı tələb oluna bilər.

Rusiya benzinin kəskin azalmasına hazırdırmı?

Rusiyanın yaxın tarixində benzin istehlakının normal səviyyənin təxminən 30 faizinə qədər azaldığı dövr olub. Bu, 2020-ci ilin aprelində, COVID-19 pandemiyasının ən kəskin mərhələsində baş verib. Həmin vaxt ABŞ-da da benzin istehlakı adi səviyyənin təxminən 37 faizinə düşmüşdü.

O dövrdə yollardakı hərəkət intensivliyini təsəvvür etmək çətin deyil. Səyahət məhdudiyyətləri və karantin tədbirləri yanacağa tələbatı kəskin azaltmışdı. Halbuki bazarda benzin çatışmazlığı yox idi.

İndi isə vəziyyət fərqlidir. Əgər yuxarıda təsvir olunan ssenari reallaşarsa və Rusiyada benzin istehsalı bu miqyasda azalarsa, hökumət tələbatı mövcud yanacaq ehtiyatlarına uyğunlaşdırmaq üçün ciddi məhdudlaşdırıcı tədbirlərə əl atmalı olacaq.

Belə bir vəziyyətdə problemi yalnız bazar mexanizmləri ilə həll etmək mümkün olmayacaq. Dövlət şəxsi avtomobillərdən istifadəni və fərdi benzin istehlakını kəskin şəkildə məhdudlaşdırmağa, hətta bəzi hallarda minimum səviyyəyə endirməyə məcbur qala bilər.

COVID-19 pandemiyasının təcrübəsi göstərdi ki, belə istehlak səviyyəsində ölkənin fəaliyyəti tamamilə dayanmasa da, iqtisadi və sosial həyat ciddi şəkildə dəyişir. Ancaq bu, normal həyat tərzindən çox uzaq vəziyyət deməkdir.

Xəbərdarlıqlar artıq bir neçə ildir səsləndirilirdi

2024-cü ildə Rusiyada benzin böhranına həsr etdiyim yazılarda qeyd edirdim ki, neft emalı zavodlarına hücumlar hələlik iqtisadiyyata əlavə xərclər və müəyyən narahatlıqlar yaradır. Lakin hücumların intensivliyi artarsa, bu, ciddi problemlərə səbəb ola bilər.

2025-ci ildə isə yazırdım ki, həmin vaxt müşahidə olunan hücumların miqyası benzin təchizatında ciddi fasilələr yaratmaq üçün hələ kifayət etmir. Ancaq zərbələrin gücünün, tezliyinin və coğrafi əhatəsinin genişlənməsi tamamilə fərqli miqyasda problemlər və çətinliklər doğura bilər.

2026-cı ilin iyununda artıq Rusiyanın bu narahatlıqların və müvəqqəti çətinliklərin böyük problemlərə çevrildiyi həddə yaxınlaşdığını vurğulamışdım.

Görünür, 2026-cı ilin noyabrında həmin hədd artıq keçilib.

Hətta indiki hücum dalğası birdəfəlik əməliyyat olsa, Ukrayna bunun üçün uzun müddət resurs və imkan toplasa belə, nəticələri kifayət qədər ciddi ola bilər.

Əgər Ukrayna Rusiyanın neft emalı infrastrukturuna eyni miqyasda və intensivlikdə hər iki-üç həftədən bir, bir neçə ay ərzində zərbələr endirmək imkanını qoruyub saxlasa, bu, Rusiya iqtisadiyyatının fəaliyyəti üçün tamamilə yeni reallıq yarada bilər.

Belə olan halda məsələ təkcə benzin qiymətlərinin artması və yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələrin yaranması ilə məhdudlaşmayacaq. Söhbət nəqliyyatın, logistikanın, sənayenin və bütövlükdə iqtisadiyyatın normal fəaliyyətinə təsir göstərə biləcək sistemli yanacaq problemindən gedir.

Hazırladı: Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az