Icma.az
close
up
RU
Beynin naqil diaqramı və funksional xəritəsi hazırlanıb

Beynin naqil diaqramı və funksional xəritəsi hazırlanıb

Icma.az, Sia Az saytına istinadən bildirir.

Ən böyük və ən detallı beyin naqil diaqramı və funksional xəritə təqdim edilib. Bu elm tarixində yeni bir mərhələ sayılır. SİA “Science Daily” portalına istinadla xəbər verir ki, layihənin nəticələri nüfuzlu “Nature” jurnallarında 10 tədqiqat toplusu şəklində dərc olunub və ictimaiyyətə “MICrONS Explorer” vasitəsilə təqdim edilib.

Bir qum dənəsi ölçüsündə olan siçan beyninin bir kub millimetrlik toxuma nümunəsindən çıxarılan bu məlumat dəsti 1,6 petabaytlıq həcmdədir. Bu, təxminən 22 il fasiləsiz HD videoya bərabərdir. Qlobal səviyyədə 150-dən çox nevroloq, süni intellekt tədqiqatçısı və bioloqun iştirakı ilə həyata keçirilən bu multidissiplinar layihə beyindəki neyron əlaqələr və onların funksional əlaqələri haqqında indiyə qədər görünməmiş anlayışlar təqdim edir. 1979-cu ildə Nobel Mükafatı laureatı Fransisk Krik bu cür naqil diaqramının yaradılmasının qeyri-mümkün olduğunu bildirmişdi. Lakin keçmiş IARPA proqram rəhbəri dr. David A.Markovitzin sözlərinə görə, MICrONS-un əldə etdiyi nəticələr bu sahədə yeni dövr açır. Layihənin elmi metodologiyası çoxpilləli və kompleks olub. Baylor Tibb Kollecində tədqiqatçılar siçanın görmə qabığında müxtəlif vizual stimullara cavab olaraq yaranan beyin fəaliyyətini qeyd edib, sonra Allen İnstitutu eyni toxumanı 25 mindən çox təbəqəyə kəsərək elektron mikroskop vasitəsilə vizuallaşdırıb. Prinston Universitetində isə bu məlumatlar süni intellekt və maşın öyrənməsi ilə 3D formatında yenidən qurulub. Nəticədə 200 mindən çox neyron, 4 kilometr uzunluğunda akson və 523 milyon sinapsdan ibarət olan dünyanın ən böyük funksional konnektomu əldə edilib. Dr. Klay Reid (Allen İnstitutu) bu nəticələri “meşə kimi kompleks memarlıq” adlandıraraq neyron əlaqələrə dair mövcud nəzəriyyələrin bu məlumatlarla sınaqdan keçirilə biləcəyini vurğulayıb. Layihə çərçivəsində xüsusilə diqqət çəkən tapıntılardan biri də inhibitor neyronların davranışına dair yeni anlayışların kəşfi olub. Əvvəllər sadə tormozlayıcı funksiyaya malik olan bu hüceyrələrin əslində yüksək selektivlik və koordinasiyaya malik olduğu aşkar edilib.

Tədqiqatın aparıcı iştirakçılarından biri olan, Stanford Universitetindən dr. Andreas Tolias MICrONS-un neyrobiologiyada analiz miqyasını dəyişdirdiyini və sinir fəaliyyətinin molekulyar səviyyədən davranış səviyyəsinə qədər modelləşdirilməsinə imkan verdiyini qeyd edib. Bu irəliləyişlər yalnız elmi fundamental səviyyədə deyil, klinik tibbdə də yeni imkanlar açır. Alsheymer, parkinson, autizm və şizofreniya kimi neyrodegenerativ və psixi pozuntuların neyron naqillərindəki fərqliliklərin bu cür konnektomlarla müqayisəsi gələcəkdə diaqnostika və terapiya sahələrində mühüm irəliləyişlərə yol aça bilər. Layihənin uğuru yalnız texnologiya ilə deyil, həm də qlobal əməkdaşlıqla bağlıdır. Nəticə etibarilə, beynin qum dənəsi ölçüsündə bir hissəsinin bu səviyyədə xəritələnməsi yalnız texniki nailiyyət deyil, həm də düşüncənin, duyğuların və şüurun mənşəyini anlamaq yolunda atılmış mühüm elmi addımdır. Bir vaxtlar mümkün hesab edilməyən bu iş indi reallığa daha da yaxınlaşıb.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 14 Aprel 2025 07:44 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see316

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see307

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see302

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see302

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see299

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see290

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see287

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see281

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see281

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see255

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see254

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see249

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see247

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see246

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see241

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see236

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see234

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see234

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see230

Hesablama Palatasından inflyasiya ilə bağlı proqnoz: Bahalaşma davam edəcək

14 Noyabr 2026 13:59see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri