Beynin yaddaş sahəsi tükənə bilərmi?..

...Yaddaşa həddən artıq çox fayl və məlumat yükləsəniz, kompüterinizdə və ya smartfonunuzda boş yer tükənə bilər. Bəs beyindəki “boş yerdən” eyni şəkildə istifadə etmək mümkündürmü?

SİA-nın məlumatına görə, “Livescience.com” portalı məsələni araşdırıb.

Neyroloqlar iddia edirlər ki, tipik, sağlam beynin fiziki olaraq tükənəcək sabit bir yaddaş miqdarı yoxdur.

İnsan beyni xatirələri müəyyən bir sinir hüceyrəsində təcrid olunmuş "fayllar" kimi saxlamır.

Əslində, hər bir yaddaş beynin müxtəlif bölgələrinə səpələnmiş çoxlu neyronlara parçalanır - belə neyron qruplarına engramlar deyilir.

Xatirələrin saxlanması üsulu üçün başqa bir termindən istifadə edirlər - paylanmış təmsilçilik.

Hər bir fərdi beyin hüceyrəsi bir çox xatirələrdə rol oynayır. Məsələn, uşaqlıqda hipotetik bir ad günü təsəvvür edin: onun yaddaşı beynin müəyyən bir "qovluğunda" saxlanmır. Balonların rəngi, tortun dadı, xoşbəxtlik və əyləncə hissi - beynin müxtəlif mərkəzlərini işə salır və aktivləşdirir.

Vizual korteks, dad qabığı, eşitmə sistemi, duyğuların işlənməsi bölgələri...

Onlar müəyyən bir ardıcıllıqla aktivləşdirilir və sinir fəaliyyətinin bu sırası yaddaşı saxlayır.

Və insan hər dəfə bu yaddaşı düşünəndə bu nizamı canlandırır. Paylanmış təmsilçilik bir sıra mühüm üstünlüklərə malikdir.

Neyronlar bir çox müxtəlif kombinasiyalarda atəş edə bildiyi üçün beyin çoxlu sayda xatirələri kodlaya bilir.

Alimlər hesab edirlər ki, əlaqəli xatirələrin nümunələri qismən təkrarlanır və bu, zehnin hadisələri ümumiləşdirməyə və proqnozlaşdırmağa kömək edir.

Və neyronlar zədələnsə belə, yaddaş əbədi olaraq itirilmir, çünki başqa neyronlar da orada iştirak edir.

Bəs əgər beynin yaddaş məhdudiyyəti yoxdursa, o zaman insan niyə hər şeyi sözün əsl mənasında xatırlaya bilmir? Çünki beynin yaddaş sistemi real həyatımızdan çox yavaş işləyir.

Beyin daim məlumat alır, lakin onun yalnız kiçik bir hissəsi uzun müddət saxlanılır: insan həyatda başına gələn hər şeyin yalnız 10 faizini xatırlayır.

Uzun müddət saxlanılan məlumatlar tədricən davamlı xatirələrə çevrilir, bu proses yaddaşın konsolidasiyası adlanır. Amma insanın hər şeyi xatırlamağa ehtiyacı yoxdur və bu təkamüllə bağlıdır.

Beynimiz yaşamaq üçün təkamül etdi, buna görə də biz instinktiv olaraq gündəlik həyatımızda vacib olan məlumatlara üstünlük veririk.

Sadəcə, insanlar hadisələri xatırlamaqda o qədər bacarıqlı olublar ki, biz hətta illər əvvəl baş vermiş hadisələri belə xatırlaya bilirik.

Əgər insan mütəmadi olaraq oxşar məlumatlarla qarşılaşırsa, beyin xüsusi xatirələrin saxlanmasından ümumi təcrübənin birləşdirilməsinə - sözdə informasiya sxemlərinə keçir. Beləliklə, evdən işə və geriyə etdiyiniz hər səfəri xatırlamağınız çətin olacaq, çünki hamısı oxşardır.

Beyin yalnız qəza kimi müstəsna bir şey baş verərsə, xüsusi səfərlərin təfərrüatlarını saxlayır.

Əli Babayev