Bir həftədir məktəblərdə tədris “iflic” olub, distant təhsilə niyə keçə bilmirik?

Ekspertlər deyir ki, insanların təhsil hüquqları pozulub; “Təhsildə olan geriliyimiz, bir az da artdı”

Qarın yağması ilə hər il işıq, qaz, su problemləri daha çox gündəmdə olurdu, bu il isə sadalanan sahələrdə elə də ciddi problemlərin olduğunu müşahidə etmədik. Yalnız nəqliyyatla bağlı problemləri istisna etsək, bu il şikayətlər xeyli az oldu. Təhsil xaric... Ötən həftədən bəri havanın kəskin dəyişməsi, qarın yağması səbəbindən valideynlər övladlarını məktəbə buraxmadılar. Həm yolların sürüşkən olması, həm də məktəblərin normal isidilməməsi səbəbindən əksəriyyət uşağını məktəbə yollamadı. Elm və Təhsil Nazirliyindən isə hava şəraiti ilə bağlı məktəblərdə tədrisin dayandırılması qərar verilmədi, əksinə bildirildi ki, əvvəlki qaydada davam edəcək. Bununla belə, bəzi universitetlər dərsləri onlayn şəkildə keçirəcəyi ilə bağlı qərarlarını açıqladılar. Valideynlər orta məktəblərdə də dərslərin onlayn formada tədris ediləcəyinə ümid bəsləsələr də, bu baş vermədi. Bəs niyə Elm və Təhsil Nazirliyi fövqəladə vəziyyətlərdə çevik qərar verə bilmir? Niyə distant təhsilə keçə bilmirik? Onu da qeyd edək ki, sabahdan yenidən havanın soyuyacağı, qar yağacağı bildirilir. İl ərzində bayram tətillərinin sayının çoxluğunu da nəzərə alsaq, şagirdlər təhsildən xeyli yayınmış olurlar. Valideynlərin əsas narazılığı isə kiçik və böyük summativ qiymətləndirmə zamanı həddən artıq böyük tələblərin qoyulmasıdır. Çünki qısa zamanda böyük dövrü əhatə edən proqrama cavab verilməsi tələb edilir. Halbuki uşaqlar bu proqramı tam mənimsəməmiş olurlar...

Təhsil eksperti Kamran Əsədov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a fikirlərini bölüşüb: “Son günlərdə Azərbaycanda müşahidə olunan güclü qar yağışı və əlverişsiz hava şəraiti nəticəsində bəzi valideynlər övladlarını məktəbə göndərməkdən çəkinib, bəzi universitetlər isə dərsləri onlayn formata keçiriblər. Lakin ümumtəhsil məktəbləri ilə bağlı belə bir qərar verilməyib, nəticədə şagirdlər bir həftə ərzində təhsildən kənarda qalıb. Elm və Təhsil Nazirliyinin bu cür hallarda çevik qərar verməməsinin və distant təhsilə keçidin çətinlikləri bir sıra insanın təhsil hüququnu pozub. Düzdür, Azərbaycanda distant təhsilin səmərəli təşkili üçün müvafiq infrastruktur və texniki təminatın tam formalaşmaması əsas problemlərdən biridir. Xüsusilə ucqar bölgələrdə internet bağlantısının zəifliyi və ya olmaması, həmçinin şagird və müəllimlərin kompüter və digər texniki vasitələrlə təminatındakı çatışmazlıqlar distant təhsilin tətbiqini çətinləşdirir. Bu məsələlər pandemiya dövründə də aktual olmuş və təhsilin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərib.

Distant təhsilin geniş miqyasda tətbiqi üçün müvafiq hüquqi və təşkilati çərçivənin tam formalaşdırılması vacibdir. “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 10.5-ci maddəsində əlavə təhsil, distant təhsil və digər xüsusi təhsilalma formaları üçün müvafiq təhsil proqramlarının tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Lakin distant təhsilin təşkili və tənzimlənməsi ilə bağlı detallı normativ-hüquqi aktların olmaması bu sahədə çətinliklər yaradır. Məsələn, 2014-cü ildə qəbul edilmiş “Formal təhsilin təşkili Qaydaları”nda evdə təhsil alan uşaqların ümumi təhsilinin distant formada təşkili qaydalarının Təhsil Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilməsi qeyd olunsa da, bu istiqamətdə konkret addımların atılması zəruridir.

Distant təhsilin effektivliyi üçün müəllim və şagirdlərin bu təhsil formasına hazırlığı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Müəllimlərin onlayn tədris metodikası və texnologiyalarına dair bilik və bacarıqlarının artırılması, şagirdlərin isə rəqəmsal savadlılığının yüksəldilməsi vacibdir. Bununla yanaşı, valideynlərin də bu prosesdə fəal iştirakı və dəstəyi önəmlidir”.

Kamran Əsədov əlavə edib ki, distant təhsil, əlverişsiz hava şəraiti və digər fövqəladə hallarda təhsilin davamlılığını təmin etmək üçün effektiv vasitədir: “Lakin onun tətbiqi zamanı bir sıra çatışmazlıqlar da nəzərə alınmalıdır. Məsələn, internet bağlantısının zəif olduğu bölgələrdə dərslərin keyfiyyəti aşağı düşə bilər, həmçinin əyani ünsiyyətin olmaması şagirdlərin sosial bacarıqlarının inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Dünya praktikasında distant təhsil müxtəlif formalarda tətbiq edilir. Məsələn, ABŞ-da universitetlərin bağlanması halında, həmin universitetlərin akademik qeydləri və diplomları adətən digər təhsil müəssisələrinə və ya dövlət arxivlərinə ötürülür. Bu, məzunların diplomlarının etibarlılığını və tanınmasını təmin edir. ABŞ Təhsil Departamenti, bağlanan universitetlərin tələbə və məzunlarına dəstək olmaq üçün xüsusi qaydalar və prosedurlar tətbiq edir. Bu tədbirlər, məzunların akademik qeydlərinin qorunması və onların gələcək təhsil və karyera planlarına mənfi təsirlərin minimuma endirilməsi məqsədi daşıyır.

Böyük Britaniyada isə ləğv olunan universitetlərin məzunlarının diplomları dövlət tərəfindən tanınmağa davam edir və məzunlar üçün xüsusi məlumat bazaları yaradılır. Bu, işəgötürənlərin və digər təhsil müəssisələrinin məzunların kvalifikasiyalarını təsdiqləməsinə imkan verir. Böyük Britaniya hökuməti, belə hallarda məzunların hüquqlarını qorumaq və onların diplomlarının etibarlılığını təmin etmək üçün müvafiq qanunvericilik və tənzimləyici tədbirlər həyata keçirir.

Elm və Təhsil Nazirliyinin çevik qərar vermə qabiliyyətinin artırılması və distant təhsilin geniş tətbiqi üçün infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, hüquqi və təşkilati çərçivənin gücləndirilməsi, müəllim və şagirdlərin hazırlığının artırılması istiqamətində addımlar atılması vacibdir. Bu tədbirlər, gələcəkdə oxşar vəziyyətlərdə təhsilin fasiləsizliyini təmin etməyə kömək edəcəkdir”.

Dosent İlham Əhmədov də mövzu ilə bağlı fikrini bildirib. O deyir ki, distant təhsil bu günün və sabahın təhsilidir: “İnkişaf etmiş təhsil sistemlərinə malik ölkələrdə bu həqiqəti 25 ildir qəbul ediblər. Distant təhsilin inkişafı istiqamətində də çox işlər görüblər. Təəssüf ki, ölkəmizdə təhsil məmurları bu sadə həqiqəti vaxtında düzgün qiymətləndirə bilmədilər, bu həqiqəti qəbul etmədilər. Onsuz da təhsildə olan geriliyimiz, bir az da artdı.

Biz təhsil tədqiqatçısı olaraq 20 ildən çox müddətdə bu mövzuda maarifləndirici məqalələr yazdıq, çıxışlar etdik. Hələ 2005-ci ildə "Azərbaycanda distant təhsilin yaradılması və inkişafı strategiyası"nı hazırlayıb Təhsil Nazirliyinə təqdim etdik. Amma dəyirman öz işində idi. Son illər UNEC-də bu istiqamətdə ciddi işlər görülüb. İnanıram ki, müvafiq qurumlar dəstək versələr, nəhayət bizim ölkəmizdə də distant təhsil sistemi yarana bilər”.