Icma.az
close
up
RU
İndi yalnız bir cəbhə var! Əvvəlki ədəbi nəsillə əlaqə lazımdırmı?

İndi yalnız bir cəbhə var! Əvvəlki ədəbi nəsillə əlaqə lazımdırmı?

Icma.az bildirir, Kulis.az portalına istinadən.

Kulis.az Orxan Həsəninin "Ənənənin bərpası" yazısını təqdim edir.
“Heç bir şair, heç bir sənətkar öz-özlüyündə tam məna daşımır... Onun dəyəri və ədəbiyyata verdiyi töhfə ondan əvvəl yaşamış sənətkarlarla müqayisə içində ölçülür”.
Tomas Eliot, “Ənənə və fərdi istedad”

Son günlər Azərbaycan ədəbiyyatının ümumi mənzərəsi haqqında düşünür, bu barədə yazıram. “Azərbaycan ədəbiyyatının ən parlaq nəsli” və “Redaktə bəlası” məqalələrimi bu təfəkkür prosesinin nəticələri hesab etmək olar. Yazıların məntiqi nəticəsi kimi daha bir vacib məsələni vurğulamaq yerinə düşərdi.
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında ənənə
Ümumiyyətlə, ədəbiyyatda ənənə nədir? Sadə şəkildə bunu belə ifadə edə bilərik; ənənə keçmiş nəsillərin yaratdığı ədəbi dəyərlərin, forma və mövzuların, estetik prinsiplərin sonrakı nəsillər tərəfindən qəbul edilməsi, inkişaf etdirilməsi və yenidən işlənməsidir. Yəni ənənə ədəbiyyatın yaddaşıdır. Ədəbiyyatın yaddaşı itəndə o başı kəsilmiş toyuq kimi o tərəf-bu tərəfə qaçır, konkret bir istiqaməti, müəllifləri birləşdirən estetik dəyərləri olmur.
Apokaliptik doxsanlardan sonra Azərbaycan ədəbiyyatının nəsillərarası əlaqəsi qırıldı.
Niyə?
Çünki “Səksənincilər” ədəbi nəsli ağır şərtlərlə üz-üzə qalıb, itdilər. Onlardan əvvəlki ədəbi nəsillərin bir çox nümayəndələri isə dövlət qurumlarında vəzifəyə getdilər. Necə deyərlər, hamı öz gününə ağladı, ədəbiyyat yiyəsiz qaldı.
Beləliklə, gənclərlə əlaqə ipi qırıldı, onların müəllif kimi bişəcəyi, ənənə bayrağını, estafeti alıb irəliləyəcəyi sağlam bir mühit formalaşmadı.
2000-ci illərin əvvəlində, əsasən, Azad Yazarlar Ocağının ətrafında yaranan, gəncləri öz çətiri altına yığan ədəbiyyat ənənədən kənar, Azərbaycan ədəbiyyatının məntiqi davamı kimi yox, əlahiddə xətt kimi formalaşdı. AYO-nun yaranmasının ictimasi-siyasi proseslərlə, çap olunmaq problemləri ilə birbaşa əlaqəsi var idi.
Buna baxmayaraq, doğrudan da, kifayət qədər maraqlı ədəbi nümunələr hasil oldu.
Ənənə qırılmasaydı, institutlar dağılmasaydı, ədəbiyyat siyasi proseslərin nəticəsində cəbhələrə bölünməsəydi, bəlkə də, daha uğurlu bədii əsərlərdən danışmaq olardı.
Niyə? Yəqin, bu suala cavab vermək üçün əvvəl ənənənin əhəmiyyətini başa düşməliyik.
Ənənə birinci növbədə sağlam tənqidi yanaşma tərbiyəsi verir. Burada söhbət tam inkarçılıqdan getmir. Yəni Rasim Qaracanın “inkar müqəddəsdir” tezisi keçmir.
Papağımızı qabağımıza qoyub düşünsək, başa düşəcəyik ki, bu, başdan-ayağa romantik bir təsəvvürdür, heç bir real qarşılığı yoxdur. Özündən əvvəlki müəllifləri tamamilə inkar etmək yazıçını ədəbi yaddaşdan qoparır, yaradıcılıq miqyasını daraldır. Hətta ən radikal yenilik belə keçmişin fonunda mənalandığı üçün ənənəni inkar etmək, əslində, özünü inkar etməkdir.
Ümumiyyətlə, əvvəlki nəslə münasibət, əvvəlki ədəbi nəsillə təmas təbii şəkildə tənqidi düşüncəni inkişaf etdirir. Yazıçı və ya şair əvvəlkilərin metodlarını, ideyalarını qiymətləndirərək onları təkmilləşdirə və ya onlardan fərqli istiqamət götürə bilirlər.
Eyni zamanda dialoq qorunur. Ədəbiyyat yalnız fərdi yaradıcılıq deyil, nəsillər arasında davam edən dialoqdur. Hər nəsil əvvəlki nəsillə romanlar, hekayələr, şeirlər vasitəsi ilə danışır. Sual verir, cavab alır.
Təsadüfi deyil ki, Sovet dövründə yaranan ədəbiyyatda güclü ənənə var idi. Müəlliflərin bir-birinə təsiri (bəziləri ata-oğul idilər) yazılan əsərlərin daha təkmil başa gəlməsinə səbəb olurdu.
Aradan otuz illik ağır bir dövr keçdi, bulanıq sular duruldu. Doxsanlarda itən ədəbi ənənə, nəhayət, “İki min onuncular” və “İki min iyirmincilər” ədəbi nəsillərinin timsalında yenidən bərpa oldu.
Bu, müasir Azərbaycan ədəbiyyatının real mənzərəsidir.
Nasirlərdən Mirmehdi Ağaoğlu, Cavid Ramazanov, Rəşad Səfər, Əli Novruzov, Cavid Zeynallı, şairlərdən Şəhriyar del Gerani, Qismət Rüstəmov, Fərid Hüseyn kimi müəlliflər ədəbi istiqamət olaraq bir-birilərindən nə qədər fərqlənsələr də, ədəbiyyatımız üçün kifayət qədər maraqlı bədii nümunələri yaradıblar.
Xatırlamaq lazımdır ki, yuxarıda adını qeyd etdiyim müəlliflərin hamısı eyni cəbhədə yetişməmişdi. Söhbət iki mininci illərin əvvəlindən gedir və bu illərdə ədəbiyyatımız daha çox iki cəbhədə təmsil olunurdu - Azad Yazarlar Ocağı və Azərbaycan Yazıçılar Birliyi. Cavid Ramazanov, Rəşad Səfər, Əli Novruzov, Mirmehdi Ağaoğlu Azad Yazarlar Ocağının ətrafında, digər müəlliflər isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyində və ya ona yaxın çevrələrdə formalaşmışdılar.
Bu gün o dövr üçün aktual olan ictimai-siyasi proseslər artıq öz əhəmiyyətini itirib. Cəbhələr aradan dağılıb. İndi yalnız bir cəbhə var; ədəbiyyat cəbhəsi.
Şəhriyar del Geraninin şeirlərini, Qismət Rüstəmovun şeirləri və esselərini, Fərid Hüseynin şeirlərini və esselərini, Cavid Ramazanovun “Yol” hekayələr kitabını, “Amanabənd” romanını, Rəşad Səfərin “Keçilərin nəğmələri” romanını, “Adalar və gəmilər” kitabındakı yazıları, Əli Novruzovun hekayələrini, Mirmehdi Ağaoğlunun “Görüş”, “Küləyi dişləyən”, “Bu gün səbr elə” romanlarını və hekayələrini və nəhayət, Cavid Zeynallının hekayələrini xüsusi vurğulamaq lazımdır.
Şəhriyar del Gerani şeirdə elə bir məqama yüksəldi ki, nə qədər pafoslu səslənsə də, bundan sonra heç nə yazmasa belə, onu bütün dövrlərin ən yaxşı Azərbaycan şairlərindən biri hesab edə bilərik.
Qismət Rüstəmovun gözəl şəhər şeirləri ilə bərabər, kifayət qədər maraqlı esseləri diqqəti cəlb edir. Azərbaycandilli oxucular bu esselər sayəsində dünya ədəbiyyatının uğurlu nümunələri ilə tanış olurlar. Onun fəaliyyətini təknəfərlik məktəbə bənzətmək olar.
Cavid Ramazanovun “Amanabənd” romanı son illərdə haqqında ən çox danışılan romanlardan biridir. Biz bu romanda saf bir qəhrəmanın timsalında sərt Azərbaycan reallığı ilə qarşılaşırıq.
Azərbaycan romançılığının inkişafında Rəşad Səfərin “Keçilərin nəğmələri” romanının adını mütləq çəkmək lazımdır. “Keçilərin nəğmələri” müasir ədəbiyyatımıza yeni çalar, yeni rəng verib.
Mirmehdi Ağaoğlunun hekayələri, xüsusilə, “Bu gün səbr elə” romanı yüksək sənətkarlıqla qələmə alınmışdır.
Əli Novruzovun “7 hekayə” kitabındakı, eləcə də sonradan çap olunan hekayələri ədəbi hadisə kimi yadda qalmışdır.
Fərid Hüseynin poeziyası minimalist və konseptual üslubu ilə oxucuda dərin emosional təsir yaradır.
Cavid Zeynallının hekayələrində gözəl dil, emosional dərinlik və lirizm diqqəti cəlb edir.
Doxsanlarda baş verən institusional və estetik qırılma, 2010–2020-ci illər ədəbi nəslinin fəaliyyəti sayəsində tədricən kompensasiya olunur.

Bugünkü mənzərə Azərbaycan ədəbiyyatında ardıcıllıq xəttinin yavaş-yavaş bərpa olunduğunu göstərir və artıq ədəbi nəsillər bir-birinin təcrübəsinə söykənərək irəliləyirlər.
Bu isə ədəbiyyatımızın sağlam inkişafının əsas şərtlərindən biridir.

Misirdə 4500 illik piramidada gizli giriş tapılıb "Onlar Qarakənd səmasında yanmışdılar..." - Alı Mustafayevlə kimlər düşmənçilik edirdi? "Dörd kitab oxuyan beşincini özü yazmaq istəyir, amma..." - Ulucay Akif
Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:243
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 03 Dekabr 2025 15:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see378

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see343

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see297

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see273

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see270

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see261

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see250

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see243

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see242

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see229

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see221

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see220

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see216

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see213

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see212

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see208

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see208

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see202

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see202

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see190
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri