Bir ildə 73 875 nəfər xəçəng xəstəsi Bu risqdən özümüzü necə qoruyaq?

2024-cü ildə Azərbaycanda 73 875 nəfər xərçəng xəstəsi kimi qeydiyyatda olub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Dövlət Statistika Komitəsi tərəfindən bu ilin iyulunda açıqlanan statistik göstəricilərə əsasən, qeydiyyata düşən xərçəng xəstələrinin 28 098 nəfəri kişi, 45 777 nəfəri isə qadın olub.

Bu rəqəmlər isə 2023-cü ildə həmin xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin sayından daha çoxdur. Belə ki, 2023-cü ildə isə qeydiyyatda olan xərçəng xəstələrinin sayı 69 435 nəfər olub. Onlardan 25 840 nəfəri kişi, 43 595 nəfəri isə qadındır. Lakin son dövrlərdə bu xəstəlik uşaqlar arasında da geniş yayılıb. 

Mütəxəssislər isə bildirir ki, xərçəng xəstəliyinin yaranmasında genetik faktorların rolu olsa da, həyat tərzi seçimləri xərçəng inkişafı riskinizi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Araşdırmaların nəticəsində qeyd olunur ki, elm tərəfindən dəstəklənən bəzi vərdişlər xərçəng riskini azaldır.

Bəs xərçəng xəstəliyi insan orqanizmində necə yaranır?

Xərçəng bədəndə anormal hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə bölünməsi və böyüməsi ilə xarakterizə olunan xəstəliklər qrupudur. Bu anormal hüceyrələr qonşu toxumaları istila edə və qan dövranı və ya limfa damarları vasitəsilə bədənin digər hissələrinə yayıla bilər. Bu proses metastaz adlanır.

Daimi yorğunluq, qeyri-adi şişliklər və ya bədənin müəyyən yerlərində şişkinlik, qaralma və ya saralma kimi dəri dəyişiklikləri ciddi sağlamlıq problemlərinin erkən əlamətləri ola bilər. Uzun müddətli öskürək, nəfəs darlığı, udma çətinliyi və ya xroniki həzm pozğunluğu daxili problemlərin göstəricisi ola bilər. Bağırsaq və ya sidik vərdişlərində dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır, çünki bunlar xərçəng də daxil olmaqla gizli xəstəliklərin xəbərçisi ola bilər. Lakin bu xəstəliyə tutulmamaq üçün nəzarət edə biləcəyimiz bir neçə amil bizim həyatımızı qurtara bilir.

Sağlam çəkini qoruyun

Artıq bədən çəkisi xroniki iltihaba və hormon balanssızlıqlarına səbəb olur ki, bu da döş, yoğun bağırsaq və mədəaltı vəzi xərçənglərinin riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.

Sağlam qidalanma və müntəzəm fiziki aktivliklə çəkinin idarə olunması maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır, insulin müqavimətini azaldır və bunların hər ikisi xərçəng riskinin azalması ilə əlaqələndirilir. Sağlam çəki həmçinin immun sistemini və ümumi rifahı dəstəkləyir.

Fiziki aktiv olun 

Həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikdə idman etmək, xərçəng böyüməsinə təsir edən insulin və estrogen kimi hormonların nəzarətinə kömək edir.

Fiziki aktivlik həmçinin immuniteti gücləndirir, həzmi yaxşılaşdırır və iltihabı azaldır. Xərçəngin qarşısını almaqla yanaşı, ürək və psixi sağlamlığa müsbət təsir göstərir, diabet və piylənmə riskini minimuma endirir.

Siqareti tərgidin

Siqaret və tütün istifadəsi DNT mutasiyalarına səbəb olur, demək olar ki, bütün orqanlara zərər verir və qarşısı alına bilən xərçəng səbəblərinin başında gəlir. Tütün istifadəsini dayandırmaq, müəyyən müddət sonra ağciyər və digər xərçənglərin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Passiv siqaret çəkmədən uzaq durmaq isə ailəni və yaxınları kanserogen kimyəvi maddələrdən qoruyur.

Sağlam qidalanın

Meyvə və yaşıl tərəvəzlərin istehlakı hüceyrələri zədələrdən qoruyan antioksidantlar, vitaminlər və liflə təmin edir. Paxlalılar və tam taxıllar həzmi dəstəkləyir və qan şəkərini normal səviyyədə saxlayır. Emal olunmuş və çox yağlı ətlərin istifadəsini azaltmaq isə bişirmə və emal zamanı yaranan kanserogen maddələrə məruz qalmanı azaldaraq xərçəng riskini aşağı salır.

Alkoqollu içkiləri azaldın

Alkoqol, DNT və zülallara zərər verən və xərçəng riskini artıran zəhərli kimyəvi maddə – asetaldehidə parçalanır. Həddindən artıq alkoqol qəbulu qaraciyərin fəaliyyətinə və qida maddələrinin sorulmasına da mənfi təsir edir. Orta dərəcədə içki qəbulunun belə qadınlarda döş xərçəngi riskini artırdığı sübut edilib. Buna görə də, ölçülü olmaq və sağlam qidalanma vacibdir.

Dərinizi qoruyun

Dəri xərçəngi ən çox rast gəlinən və qarşısı alınan xərçəng növlərindən biridir. Günəşin ultrabənövşəyi (UV) şüalanması nəticəsində dəri hüceyrələrində DNT zədələnməsi baş verir və bu da mutasiyalara və xərçəngə səbəb ola bilər. Günəş kreminin müntəzəm istifadəsi, solyariyumlardan uzaq durmaq, papaq və UV qoruyucu geyimlər geyinmək riski azaldır. Dərinin mütəmadi müayinəsi ilə erkən xəbərdarlıq əlamətləri müəyyən edilə bilər.

Günay