BMT nin hesabatı: Dünya əhalisinin təqribən 45 faizi şəhərlərdə yaşayır

Bakı, 19 noyabr, AZƏRTAC

Planetimizdə 8,2 milyard insanın təqribən 45 faizi şəhərlərdə yaşayır və bu rəqəm genişlənən urbanizasiya fonunda daha da artacaq.

AZƏRTAC BMT-nin saytına istinadla xəbər verir ki, 1950-ci ildə qlobal əhalinin sayı 2,5 milyard olub və onların yalnız 20 faizi şəhər sakinləri idi. 2050-ci ilə qədər qlobal artımın üçdə ikisinin şəhərlərdə, qalan hissəsinin isə qəsəbələrdə baş verəcəyi proqnozlaşdırılır. Bundan əlavə, Saharaaltı Afrika istisna olmaqla, 10 milyon və ya daha çox əhalisi olan “meqaşəhərlər” genişlənməyə davam edəcək, kənd yerləri isə daha da azalacaq.

Bu məlumat çərşənbə axşamı, noyabrın 18-də BMT-nin İqtisadi və Sosial İşlər Departamenti (UNDESA) tərəfindən dərc edilən “Dünya urbanizasiya perspektivləri – 2025. Nəticələrin xülasəsi” adlı yeni hesabatda yer alıb. Sənəd Braziliyanın Belem şəhərində keçirilən COP30-da ölkələrin iqlim tədbirləri öhdəliklərini müzakirə etdiyi bir vaxtda yayımlanıb və urbanizasiyanın davamlı inkişafa, iqlim dayanıqlığına nail olmaqda əsas rolunu vurğulayır.

UNDESA-nın rəhbəri Li Cunhua bildirib: “Urbanizasiya dövrümüzün müəyyənedici qüvvəsidir. Bu proses inklüziv və strateji şəkildə idarə edildikdə, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə, iqtisadi artım və sosial bərabərlik üçün transformativ yollar aça bilər. Tarazlı ərazi inkişafına nail olmaq üçün ölkələr şəhər və kənd yerlərində mənzil, torpaq istifadəsi, mobillik və ictimai xidmətləri uyğunlaşdıran inteqrasiya olunmuş milli siyasətlər qəbul etməlidir”.

Hesabatda 1975-ci ildən bəri iri şəhərlərin sayının 8-dən 33-ə qədər dörd dəfə artdığı qeyd olunur. Onlardan 19-u Asiyadadır. Təqribən 42 milyon əhalisi olan İndoneziyanın paytaxtı Cakarta dünyanın ən çox əhalisi olan şəhəridir, ardınca təxminən 40 milyon əhalisi olan Banqladeşin Dəkkəsi və 33 milyon əhalisi olan Yaponiyanın Tokiosu gəlir. Misirin paytaxtı Qahirə Asiyadan kənarda ilk 10-luğa daxil olan yeganə şəhərdir. Əddis-Əbəbə (Efiopiya), Dar-əs-Salam (Tanzaniya), Hacipur (Hindistan) və Kuala-Lumpur (Malayziya) şəhərlərinin əhalisi 10 milyonluq həddi keçmək üzrədir və bununla da meqapolislərin siyahısının 2050-ci ilə qədər 37-yə çatacağı gözlənilir.

BMT qeyd edir ki, dünyada daha çox insan kiçik və orta ölçülü şəhərlərdə yaşayır və bu şəhərlər, xüsusən də Afrika və Asiyada meqapolislərdən daha sürətli böyüyür. Mütəxəssislər təxminən 12 min şəhəri təhlil ediblər. Onların əksəriyyətinin - 96 faizinin əhalisinin sayı bir milyondan az, 81 faizinin isə 250 min nəfərdən azdır. Şəhərlərin ümumi sayı 1975-ci ildən bəri iki dəfədən çox artıb və proqnozlar göstərir ki, bu əsrin ortalarına qədər onların əksəriyyətinin əhalisinin sayı 250 mindən az olmaqla 15 min nəfəri keçə bilər.

Sənəddə bildirilir ki, bir çox şəhərlər genişlənməyə davam etsə də, digər şəhərlərin əhalisi azalır. Belə ki, bəzi ölkələrin əhalisi artdıqca, şəhərlərdə sakinlərin azalması baş verir, digərləri isə əksinə, milli əhalinin azalmasına baxmayaraq çoxalır. Kiçikləşən şəhərlərin əksəriyyətinin əhalisi 2025-ci ildə 250 mindən az olub. Onların üçdəbiri Çində, 17 faizi isə Hindistandadır.

Bu arada, azı 5000 nəfər əhalisi olan şəhərlər Almaniya, Hindistan, Uqanda və ABŞ-ı əhatə edən qrup olan 70-dən çox ölkədə ən çox yayılmış yaşayış məntəqəsi növüdür. Kənd yerləri 1975-ci ildəki 116 ilə müqayisədə 62 ölkədə ən çox yayılmış yaşayış məntəqəsi növü olaraq qalır və bu rəqəmin 2050-ci ilə qədər 44-ə düşəcəyi gözlənilir. Saharaaltı Afrika bu baxımdan artımı davam etdirən yeganə bölgədir və gələcəkdə kənd əhalisinin artımının demək olar ki, hamısının onun tərəfindən təmin ediləcəyi gözlənilir.