Bölgədə “qardaş müharibəsi” riskləri real ola bilər ANALİZ

Ən təhlükəsiz ssenari, regional və beynəlxalq aktorların qarşılıqlı əməkdaşlığı və vasitəçiliyi ilə gərginliyin məhdudlaşdırılmasıdır

Regionda uzunmüddətli qardaş müharibəsi baş verə bilər.

Bunu Türkiyə Milli Kəşfiyyatının rəhbəri İbrahim Kalın İstanbulda keçirilən “STRATCOM” sammitində çıxışı zamanı deyib.

O, ABŞ-İsrail və İran arasında müharibənin türklər, kürdlər, ərəblər və farslar arasında uzunmüddətli bir qardaş müharibəsi riskini doğura biləcəyini bildirib.

MİT rəhbəri bu böyük müharibə ilə birlikdə regionda ciddi bir fitnə alovunun da yandırıldığını qeyd edib.

O əlavə edib ki, hazırda Türkiyənin əsas səyləri bu müharibənin tezliklə dayandırılmasına yönəlib:

“Bu müharibə bölgədə ciddi fitnə riskini də artırır. Nəticələri təkcə İranın nüvə potensialı ilə məhdudlaşmır, daha təhlükəlisi bölgənin əsas xalqları olan türklər, kürdlər, ərəblər və farslar arasında uzunmüddətli bir qardaş müharibəsi riskini doğura bilər”, - deyə İbrahim Kalın qeyd edib.İbrahim Kalının açıqlamaları, Yaxın Şərqdəki mövcud geosiyasi gərginliyi çoxşaxəli şəkildə dəyərləndirir. O, yalnız ABŞ-İsrail və İran arasındakı gərginliyi deyil, həm də bu münaqişənin bölgə xalqlarına – türklər, kürdlər, ərəblər və farslara – uzunmüddətli təsirlərini vurğulayır. “Qardaş müharibəsi” ifadəsi tarix və mədəni bağları olan icmalar arasında daxili qarşıdurma riskinə işarə edir. Bu isə münaqişənin yalnız dövlətlər səviyyəsində deyil, etnik və dini qruplar arasında da dərinləşə biləcəyini göstərir.

Kalının qeyd etdiyi “fitnə alovu” metaforu siyasi və sosial sabitliyin təhlükə altında olduğunu göstərir. Bölgədəki həssas balans, belə bir böyük qarşıdurma ilə pozula bilər; nəticədə miqrasiya, iqtisadi qeyri-sabitlik və sosial gərginliklər qaçılmaz ola bilər.

Türkiyənin bu prosesdə vasitəçilik və diplomatik səyləri həm sərhəd təhlükəsizliyi, həm də regional sabitlik baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Kalının açıqlaması, münaqişənin mümkün qədər məhdudlaşdırılması və tərəflər arasında dialoqun təmin olunmasının vacibliyini ortaya qoyur.

Proqnozlaşdırılır ki, əgər hazırkı gərginlik davam edərsə, regionda uzunmüddətli və çoxşaxəli təsirləri olan qarşıdurmalar baş verə bilər. Bu, yalnız hərbi toqquşmalarla məhdudlaşmayacaq, həm də iqtisadi tənəzzül, humanitar böhran və etnik-dini qarşıdurmaların dərinləşməsi ilə nəticələnə bilər.

Diplomatik səylər uğursuz olarsa, gələcək 5-10 il ərzində bölgədə “qardaş müharibəsi” riskləri real ola bilər. Ən təhlükəsiz ssenari, regional və beynəlxalq aktorların qarşılıqlı əməkdaşlığı və vasitəçiliyi ilə gərginliyin məhdudlaşdırılmasıdır. Bu halda, münaqişə lokal xarakter daşıyacaq və geniş miqyaslı humanitar böhranların qarşısı alınacaq.