Brüssel Tbilisi münasibətlərində növbəti gərginlik

Bir vaxtlar adı Avropa İttifaqının (Aİ) genişlənmə siyasətində öncül mövqeyədək irəli çəkilən Gürcüstan hazırda  qurumun “qara siyahısı”nda yer alır. Xeyli müddətdir ki, Brüssel ilə rəsmi Tbilisi arasında münasibətlər pisləşib və hər iki tərəf bir-birini ittiham edən iddialar səsləndirir. Artıq Aİ Gürcüstana münasibətdə pul kisəsinin ağzını da bağlayıb. Belə ki, qonşu ölkəyə müxtəlif dəstək layihələrinə maliyyə tranşlarının ayrılması dayandırılıb, hətta Tbilisiyə qarşı sanksiyaların tətbiqi də müzakirə mövzusuna çevrilib.

Belə görünür ki, yaxın perspektivdə Aİ-Gürcüstan əlaqqələrində geridönüş baş verməyəcək. Bu qənaətə gəlməyə əsas verən odur ki, bir neçə gün bundan əvvəl Aİ rəsmilərindən Gürcüstana növbətii dəfə ittihamlar ünvanlanıb. Bu ittihamlarla sanki yanan odun üstünə yağ tökülüb. Rəsmi Tbilisi iradlara daha kəskin tonda cavab verib və bununla da münasibətlər yeni gərginlik mərhələsinə keçib.

Komissar Marta Kosun qıcıq doğuran müqayisəsi

İndiyədək Brüssellə rəsmi Tbilisi arasında yaşanan ixtilaflar əsas etibarı ilə Aİ-nin genişlənmə siyasəti ilə bağlı olub. Son günlərdə hər iki tərəfdən səslənən açıqlamalar isə  göstərir ki, Gürcüstan-Avropa İttifaqı münasibətlərində əsas müzakirə artıq təkcə üzvlük perspektivi ilə bağlı deyil.

Münasibətlərdə yeni gərginlik dalğasının yaranmasına səbəb Avropa Komissiyasının genişlənmə üzrə komissarı Marta Kosun Moldovaya dair açıqlamaları olub. Bunu rəsmi Tbilisidə qıcıq doğuran müqayisə kimi səciyyələndirmək daha doğru olardı. Marta Kos bildirib ki, Moldova Aİ-yə üzvlük yolunda təsirli templə irəliləyir. Bu ölkə ilə artıq iki danışıqlar klasteri açılıb və yaxın gələcəkdə daha ikisinin açılması, ilin sonuna qədər isə bütün klasterlər üzrə danışıqların başlanması planlaşdırılır. Moldovaya bu proses çərçivəsində 157 milyon avroluq maliyyə paketinin ayrıldığı da açıqlanıb. Kos bildirib ki, Moldova üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirərsə, yalnız bu il “Artım Planı” çərçivəsində 500 milyon avrodan çox vəsait əldə edə bilər. “İstərdim ki, Gürcüstan, gürcü xalqının böyük dəstəyi ilə bu gün Moldova və Ukrayna ilə eyni səviyyədə olsun. Ölkə ilə münasibətlərimizi necə davam etdirəcəyimiz əsasən üzv dövlətlərin gələcəyə necə baxmasından asılıdır. Lakin hazırda Gürcüstanda baş verənlərin çoxu oktyabrın sonunda dərc olunacaq genişlənmə hesabatlarında öz əksini tapacaq. Bunun hansı istiqamətdə gedəcəyini təsəvvür edə bilərsiniz”, - deyə Marta Kos qeyd edib.

Tbilisidən gecikməyən cavab

Əslində, Marta Kos bu açıqlama ilə Gürcüstanın Aİ-nin genişlənmə proqramı üzrə öhdəliklərinə cavab verə bilmədiyinə işarə edir. Reallıqda isə görünən odur ki, Aİ namizəd ölkələrin öhdəliklərə əməl edib-etməməsini sırf siyasi maraqlar prizmasından dəyərləndirir. Brüsseldən gələn direktivləri müzakirəsiz qəbul edən və siyasi məqamlar da daxil olmaqla bütün tələbləri yerinə yetirən dövlətlərin qarşısında bir qayda olaraq “yaşıl işıq” yandırılır. İndiki məqamda Gürcüstanla Moldovanın müqayisəsinin aparılması bunun əyani təsdiqidir. Bu iki postsovet ölkəsinin siyasi xətti bir-birindən fərqlənir. Moldovanın hazırkı rəhbərliyi mütəmaddi olaraq anti-Rusiya ritorikasından çıxış edir və Aİ ailəsinə daxil olmaq naminə Moskva ilə körpüləri yandırmaqdan çəkinmir, bu istiqamətdə ardıcıl qaydada radikal addımlar atır.

Gürcüstanın siyasi rəhbərliyi isə fərqli yanaşma sərgiləyir. Bəli, Tbilisidə də Aİ-yə üzvlük istəyi ilə bağlı müxtəlif səviyyələrdə çoxsaylı bəyanatlar verilib və verilməkdədir. Lakin bu ölkə 2008-ci il müharibəsindən nəticə çıxarmaqla Rusiya ilə münasibətlərdə ehtiyatlı davranışlar sərgiləyir, Aİ-yə üzvlük naminə Moskvaya yönəlik radikal gedişlər etmir. Öz növbəsində Gürcüstanla Moldovanın siyasətindəki bu fərq Brüsseldə adekvat qarşılanır.

Brüsselin rəsmi Tbilisidən incik düşməsinin digər bir səbəbi son illərdə Gürcüstan parlamentində qəbul edilən ayrı-ayrı qanunlardır. Həmin qanunlar əsas etibarı ilə Gürcüstanda xarici təsirin azaldılmasını, ailə dəyərlərinin qorunmasını hədəfləyir. Brüssel isə hesab edir ki, bəhs olunan qanunlardakı kriteriyalar insan hüquqlarını, demokratiyanı məhdudlaşdırır, daha çox Rusiyanın maraqlarına cavab verir və buna görə də geri çağırılmalıdır.

Rəsmi Tbilisi isə ölkənin, xalqın milli maraqlarını əsas gətirməklə Brüsselin tələblərini yerinə yetirmir. Elə Marta Kosun son açıqlamasına Tbilisidən sərt cavab da özünü çox gözlətməyib. Parlamentin sədri Şalva Papuaşvili bildirib ki, Gürcüstan üçün Brüsselin “gözəl sözləri” deyil, ölkənin öz maraqları əsasdır. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan milli maraqlara uyğun siyasət aparır və digər ölkələrlə müqayisə bu yanaşmanı dəyişmir.

Şalva Papuaşvili Parlamentlərarası İttifaqın Assambleyasındakı çıxışında xarici müdaxiləni demokratik təhlükəsizliyə ciddi və artan təhdid kimi qiymətləndirib. Bildirib ki, xarici aktorların ölkənin daxili siyasi seçimlərinə təsir göstərməsi artıq əməkdaşlıq deyil, dövlətlərin suverenliyinin pozulmasıdır. Papuaşvili deyib: “Hesab edirəm ki, yalnız kağız üzərində dövlət olmaqdansa, yalnız kağız üzərində namizəd ölkə olmaq daha yaxşıdır. Əgər Brüsselə qulaq assaydıq, Gürcüstan bu gün bir çox səbəbə görə yalnız kağız üzərində mövcud olan bir dövlətə çevrilərdi”.

Onun sözlərinə görə, Gürcüstan Brüsselə qulaq asıb Rusiya ilə gərginliyi artırsaydı, Moldova qədər iqtisadi zərər görərdi.

Məsələyə başqa prizmadan yanaşan Aİ-nin Gürcüstandakı səfiri Pavel Herçinski isə deyib: “Gürcüstan milli kimliyini və ənənələrini qorumaqla Avropaya inteqrasiya arasında seçim etməli deyil”.

Beləliklə, Tbilisidə hazırkı siyasi müzakirənin bir tərəfində Gürcüstanın Avropaya inteqrasiya perspektivi, digər tərəfində isə bu prosesin hansı şərtlərlə və hansı siyasi yanaşma ilə davam etdirilməsi məsələsi dayanır.

İndi əsas diqqətlər oktyabrın sonuna yönəlib. Ayın sonunda Avropa Komissiyasının Gürcüstanla bağlı növbəti genişlənmə hesabatı dərc olunacaq. Bu hesabat Tbilisi ilə Brüssel arasındakı münasibətlərin bundan sonrakı gündəminin formalaşması baxımından mühüm sənədlərdən biri kimi diqqət çəkir.

Mübariz FEYİZLİ