Bu gün Beynəlxalq Yer kürəsi Günüdür

Bakı, 22 aprel, AZƏRTAC

Hər il aprelin 22-də qlobal bir bayram - Beynəlxalq Yer kürəsi Günü qeyd olunur.

AZƏRTAC xəbər verir ki, həmin bayram 2009-cu ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 63-cü sessiyasında BMT-yə üzv olan 50-dən çox dövlətin birgə təşəbbüsü ilə A/RES/63/278 qətnaməsi ilə təsis edilib və 2010-cu ildən bəri hər il aprelin 22-də qeyd olunur.

Yer kürəsi Gününü aprelin 22-də qeyd etmək ənənəsi 1970-ci ildə ABŞ-da yaranıb və 1990-cı ildə beynəlxalq tədbirə çevrilib. Hər il bu gün müəyyən bir mövzuya həsr olunur. Bu il təqvim günü “Bizim gücümüz, bizim planetimiz” mövzusu ilə qeyd edilir. Həmin mövzu bərpaolunan enerjiyə keçidin sürətləndirilməsini və 2030-cu ilə qədər təmiz elektrik enerjisi istehsalını üçqat artırmaq üçün qlobal kollektiv fəaliyyətin təşviq edilməsini ön plana çəkir.

Təqvim günü Şimal yarımkürəsində yazda, Cənub yarımkürəsində isə payızda qeyd olunur. Həmin qlobal tədbirin əsas məqsədi cəmiyyətin və planetdəki hər bir insanın diqqətini Yer kürəsinin və ətraf mühitin problemlərinə cəlb etmək və bəşəriyyətin planetin qorunmasında üzləşdiyi çətinliklər haqqında məlumat əldə etməkdir.

Yer kürəsinin təxminən 4,5 milyard yaşı olduğu təxmin edilir. Əgər Yer kürəsinin ekvatoru boyunca gəzsəydiniz, təxminən 40.010 kilometr yol qət edərdiniz. Səthdən mərkəzə olan məsafə 6 min 378 kilometrdir. Litosfer cəmi 70 kilometrlik bir təbəqə əmələ gətirir, dərinliklərə doğru irəlilədikcə yarı maye və maye halları müşahidə edilir.

Kaliforniyadakı Ölüm Vadisi və Liviyada Əl-Əziziyyə adlı yer planetin ən isti məntəqələri üzrə rekorda malikdir. Əl-Əziziyyənin rekordu 57,8 dərəcə Selsi (1922-ci il sentyabrın 13-də), Ölüm Vadisinin rekordu isə 55,8 dərəcə Selsi (1913-cü il iyulun 10-da) təşkil edir.

Antarktida Yer kürəsinin ən soyuq yeri kimi tanınır. 1983-cü il iyulun 21-də Antarktidadakı Vostok Tədqiqat Stansiyasında -89 dərəcə Selsi temperatur qeydə alınıb.

Yer kürəsində minerallar inanılmaz dərəcədə zəngindir. Alimlər təxminən 4 min mineral növünü təsnif ediblər ki, bunlardan təxminən 200-ü praktik əhəmiyyət kəsb edir. Hər il 50-100 yeni mineral növü kəşf edilir.

Yer kürəsinin bir təbii peyki var — adi gözlə görünən Ay.

Hazırda təbiət əziyyət çəkir. Hər il planet 10 milyon hektar meşə sahəsini itirir və təxminən bir milyon heyvan və bitki növü artıq məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Plastik çirklənmə okeanın turşulaşmasına səbəb olur. İqlim dəyişikliyi, təbiətdə insan tərəfindən törədilən dəyişikliklər, meşələrin qırılması, yanğınlar, torpaq istifadəsinin dəyişdirilməsi, intensiv əkinçilik və heyvandarlıq, brakonyerlik kimi biomüxtəlifliyi pozan qəbuledilməz hərəkətlər planetin məhvini sürətləndirir.

Ekosistemlər Yer kürəsindəki bütün həyatı dəstəkləyir. Ekosistemlərimiz nə qədər sağlam olarsa, planet və onun sakinləri bir o qədər sağlam olar. Zədələnmiş ekosistemlərin bərpası yoxsulluğun aradan qaldırılmasına, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizəyə və kütləvi insan itkisinin qarşısını almağa kömək edəcək. Beynəlxalq Yer kürəsi Günü bizə hər birimizin varlığımızı planetimizə və onun ekosistemlərinə borclu olduğumuzu xatırlatmaq məqsədi daşıyır.

Yer kürəsi Günü planetin bütün məskunlaşmış guşələrində yaşayan hər bir sakinə bizim böyük ümumi evimizə minnətdarlığını bildirmək imkanı verir.

Hər il dünyanın müxtəlif ölkələrindən alimlər bu gündə qlobal ekoloji problemləri müzakirə etmək üçün dəyirmi masa ətrafında toplaşırlar. Müxtəlif ölkələrdə konkret mövzuya həsr olunmuş fərqli tədbirlər təşkil edilir. Bunlara konfranslar, sərgilər, böyük şəhərlərin gur küçələrində nəqliyyatın dayandırılması, ərazinin təmizlənməsi və ağacların əkilməsi daxildir.

Müxbir – Göyçək Mahmudlu