Bu il Yer üzündə tarixin ən qısa günü ola bilər

Yer yenidən sürətlənir və tezliklə hətta gündəlik səviyyədə də nəzərə çarpacaq. 

2025-ci ilin iyul və avqust aylarında planetimiz öz oxu ətrafında bir neçə rekord sürətlə fırlanacaq. Hesablamalara görə, ən qısa günlərdən biri iyulun 9-na düşəcək və 86398,34 s - yəni standart 86400-dən 1,66 milli saniyə az olacaq. Millisaniyə (ms) 0,001 saniyə - təxminən 100 ms davam edən göz qırpımından əhəmiyyətli dərəcədə azdır.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadla xəbərinə görə, qeyri-adi dərəcədə qısa gün ilk dəfə 2020-ci ildə müntəzəm hala gəlib. Sonra planet əvvəllər müşahidə olunmayan bir sürətlənmə ilə fırlanmağa başlayıb. Bundan əvvəl günün minimum uzunluğu -1,05 ms-dən aşağı düşmürdü. 2024-cü ilin iyulunda isə rekord -1,66 ms olub. 2025-ci ildə o, çox güman ki, təkrarlanacaq və hətta iyulun 9-u, iyulun 22-si və ya avqustun 5-də pozula bilər.

Tarixlərin seçilməsi təsadüfi deyil. Bu cür sürətlənmələr Ayın orbiti ilə bağlıdır - o, Yerin ekvatorundan mümkün qədər şimala və ya cənuba doğru kənara çıxanda planet daha sürətli fırlanmağa başlayır. Məhz bu üç gündə peyk lazımi nöqtədə olacaq.

Bu cür dalğalanmaları saniyənin mində biri qədər dəqiqliklə işləyən atom saatları olmadan izləmək mümkün deyil. 1950-ci illərdən bəri onlar günün uzunluğunda ən kiçik sürüşmələri qeyd edirlər. Bu məlumatlar sayəsində elm adamları baş verənlərin adi modellərə uyğun gəlmədiyinə əmindirlər.

Moskva Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları, o cümlədən planetlərin fırlanması üzrə ekspert Leonid Zotov hesab edir ki, fırlanma sürətinə atmosferdəki küləklərdən tutmuş okeanlarda suyun hərəkətinə və planetin dərinliklərində gedən proseslərə qədər onlarla amil təsir göstərir. Amma hər şey onu göstərir ki, xarici amillərin bununla heç bir əlaqəsi yoxdur. Ehtimal olunan səbəb Yerin dərinliklərində, bəlkə də proseslərin hələ kifayət qədər öyrənilmədiyi nüvədə gizlənir.

Alimlərin sözlərinə görə, məlum modellər müşahidə edilən dəyişiklikləri hələ izah etmir. Ancaq belə bir fərziyyə var ki, səbəb Yerin özündə, bəlkə də əvvəlkindən fərqli davranan nüvəsində gizlənir. Məhz bu daxili proseslər, görünür, fırlanmaya ən güclü təsir göstərir.