Bütöv bir institut bir adama qarşı”: KONKRET

1946-1950-ci illərə aid məxfiliyi açılmış CIA sənədlərinin əsas intriqası casusluq texnikasından çox, bir adamın, İosif Stalinin beyninə yol tapmaq cəhdi oldu. Müharibədən sonra Harri Truman təzə yaradılmış Hesabatlar və Qiymətləndirmələr İdarəsinə (ORE) mühüm vəzifə həvalə etdi: sovet liderinin qərarlarını fasiləsiz proqnozlaşdırmaq.

Analitiklərdən ibarət bütöv bir şöbə hər gün dünyanın hər yerindən informasiya fraqmentlərini diqqətlə toplayırdı. Onlar gündən-günə icmallar hazırlayır və cavab axtarırdılar: Stalin Berlində blef edir, yoxsa birbaşa müharibəyə hazırdır? Marşal planına necə reaksiya verəcək? Koreya barədə nə qərar qəbul edəcək? Yüzlərlə mütəxəssis məlumat çatışmazlığı və ağır vaxt təzyiqi şəraitində Kremldəki yeganə adamın məntiqini qabaqlamağa və hesablamağa çalışırdı.

“Stalinşünaslıq” institutu

Stalinin niyyətlərini anlamaq üçün CIA analitikləri təkcə diviziyaların hərəkətini deyil, həm də Siyasi Büronun kadr dəyişikliklərini, “Pravda” qəzetindəki məqalələrin mətnlərini və hətta sovet təbliğatındakı dəyişiklikləri təhlil etməli olurdular.

“Küçədən” gələn analitiklər

İlk CIA analitiklərinin çoxu digər qurumların ləğvindən sonra bu şöbəyə düşmüşdü. Kremlin sirlərinə birbaşa çıxışları olmadığından onlar Stalinin planlarını dolayı əlamətlərə görə, sözün əsl mənasında, “təxmin etməyə” məcbur idilər və Trumana gündəlik icmallar təqdim edirdilər.

Çin üzrə əsas uğursuzluq

Stalinin və onun müttəfiqlərinin düşüncə prosesi üzərində gündəlik işə baxmayaraq, CIA analitikləri 1950-ci ilin oktyabrında Çinin Koreya müharibəsinə birbaşa müdaxiləsini “ehtimalsız” saydılar. Bu, onlar üçün soyuq duş oldu.

Natiq Səlim,
KONKRET.az