BVF qlobal iqtisadiyyatın sürətlənəcəyini gözləyir ANALİTİK

Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) qlobal iqtisadiyyatın bu il 3,3% artacağını gözləyir. Fondun yanvar proqnozu oktyabr ayı ilə müqayisədə yaxşılaşdırılıb. Bu yaxşılaşmanın böyük hissəsi ABŞ və Çinin payına düşür. Qlobal iqtisadiyyat tarif müharibələrinə baxmayaraq artımı sürətləndirir və texnologiyaya investisiyalar qlobal ÜDM-in yeni hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. Əsas risklərin də cəmləşdiyi yer budur. Rusiyada vəziyyət tərsinədir. Burada hökumət artımı deyil, investisiyaların azalmasını planlaşdırıb. BVF ABŞ iqtisadiyyatının bu il 2,4% genişlənəcəyini proqnozlaşdırır ki, bu da təşkilatın oktyabr proqnozundan 0,3 faiz bəndi yüksəkdir. Çinin ÜDM artımının 2026-cı ildə 4,5% olacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da əvvəllər gözləniləndən 0,3 faiz bəndi çoxdur.

BVF-nin yeni proqnozunda ABŞ Prezidenti Donald Trampın hərəkətləri və genişlənən geosiyasi təhdidlər səbəbindən yaranan ticarət gərginliyinə baxmayaraq, qlobal iqtisadi artımın gözləniləndən daha dayanıqlı olduğu vurğulanır. Fond 2026-cı il üçün qlobal artım proqnozunu 3,1%-dən 3,3%-ə qaldırıb, 2027-ci ildə isə yalnız cüzi bir yavaşlama müşahidə olunub və 3,2%-ə düşüb.

BVF qeyd edir ki, yeni ABŞ administrasiyasının tarif siyasəti nəticəsində qlobal ticarətdə əhəmiyyətli pozuntulara baxmayaraq, qlobal iqtisadi artım dayanıqlılıq nümayiş etdirməyə davam edir. Onlar hesab edirlər ki, qlobal iqtisadiyyat hazırda tarif şokunun dərhal təsirlərindən qurtulur. "Bu gözlənilməz artım ticarət gərginliyinin azalması, gözləniləndən daha yüksək maliyyə stimulu, əlverişli maliyyə şəraiti və özəl sektorun ticarət pozuntularını azaltmaq üçün çevikliyi kimi amillərin birləşməsini əks etdirir", - analitiklər hesab edirlər. İqtisadçıların fikrincə, iqtisadi artımın əsas hərəkətverici qüvvəsi informasiya texnologiyaları (İT) və süni intellekt (Sİ) sektorlarına qoyulan investisiyaların artmasıdır. "Məsələn, ABŞ-da İT investisiyalarının ümumi məhsulda payı 2001-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə yüksəlib və bu da ümumi investisiyaları əhəmiyyətli dərəcədə artırıb", - deyə BVF vurğulayır və əlavə edir ki, texnologiya inkişafındakı artım əsasən ABŞ-da cəmləşib, eyni zamanda qlobal miqyasda müsbət təsir göstərir.

Onların fikrincə, İT investisiyalarındakı bum şirkətlər və bazarlar arasında avtomatlaşdırma və süni intellektin məhsuldarlığı əhəmiyyətli dərəcədə artırmaq və mənfəəti artırmaq potensialı ilə bağlı nikbinliyi əks etdirir. Lakin iqtisadçılar qlobal ÜDM-ə qarşı əsas riskləri texnologiya bumu ilə də əlaqələndirirlər. Digər tərəfdən, süni intellekt məhsuldarlığın artmasına səbəb ola bilər və bu il ABŞ-da və qlobal miqyasda istehsal fəaliyyətini artıra bilər. Lakin, əgər süni intellekt şirkətləri yüksək qiymətləndirmələrinə uyğun mənfəət əldə edə bilməsələr, investorların əhval-ruhiyyəsi pisləşəcək.

BVF xəbərdarlıq edir ki, "olduqca davamlı" qlobal iqtisadiyyat süni intellekt inkişafının kəskin azalması ilə zəifləməyə məruz qalacaq. Onlar hesab edirlər ki, qlobal iqtisadi artım üçün risklər "mənfi istiqamətə yönəlib", çünki artım "dar amillər toplusundan", xüsusən də ABŞ texnologiya sektorundan və əlaqəli fond bazarı bumundan asılıdır. BVF-nin baş iqtisadçısı Pyer-Olivier Qourinşas vurğulayır ki, "Əgər süni intellektlə idarə olunan məhsuldarlıq və gəlirlilik artımı ilə bağlı gözləntilər yerinə yetirilməsə, korreksiya, bazar korreksiyası riski var. "Biz hələ dot-com bumu zamanı müşahidə olunan bazar doyma səviyyəsinə çatmamışıq. Bununla belə, hələ də müəyyən narahatlıqlar üçün əsaslar var", o bildirir.

Başqa sözlə, BVF davam edir ki, qlobal iqtisadi artım ABŞ süni intellekt investisiya bumunun "dar bazasına" əsaslanır. Əgər süni intellekt sayəsində məhsuldarlığın artması ilə bağlı gözləntilər həddindən artıq nikbin olarsa, investisiyalarda "kəskin azalma" və əlaqəli fond bazarının geriləməsi riski var, BVF xəbərdarlıq edib.

Analitiklər hesab edirlər ki, texnoloji qrupların bazar kapitallaşması iqtisadi məhsulun faizi kimi 25 il əvvəlki dot-com qabarcığı dövründəkindən "daha böyük" olduğundan, hətta kiçik bir dəyişiklik belə "insan rifahına böyük təsir göstərə bilər". Böyük süni intellekt şirkətlərinin investisiyalarını maliyyələşdirmək üçün borcdan artan asılılığı da mütəxəssislər arasında narahatlıq doğurur. İqtisadçılar üçün digər vacib amil süni intellektin işçilərə qeyri-bərabər təsiridir. BVF qeyd edir ki, "İnnovasiya iqtisadi artımı təmin etsə də, iş yerlərinin itirilməsinə və işçi qüvvəsinin müəyyən seqmentləri üçün əmək haqqının aşağı düşməsinə səbəb ola bilər".

Yeri gəlmişkən, PricewaterhouseCoopers (PwC) tərəfindən aparılan ayrıca bir araşdırma göstərib ki, bir çox şirkət, ən azı indilik, süni intellektdən faydalanmaqda çətinlik çəkir. 95 ölkədən 4000-dən çox rəhbər arasında aparılan bir araşdırma göstərib ki, şirkətlərin yalnız 26%-i süni intellektə investisiya qoymaqla xərcləri azalda bilib, 30%-i isə bu texnologiya sayəsində gəlirlərini artırıb.

Ekspertlər vurğulayırlar ki, əsas artım hərəkətverici qüvvələri olan texnologiya bumu və İT və süni intellektə böyük investisiyalar səbəbindən tarif müharibələrinə baxmayaraq iqtisadiyyat sürətlənməkdədir. Bu baxımdan, Rusiya qlobal tendensiyaları pozur. Rusiyada isə əksinə, sanksiyalar və texnologiyaya məhdud çıxış səbəbindən investisiyaların azaldığını görürük. İkincisi, struktur problemləri var. Rusiya süni intellekt çipləri kimi bəzi qabaqcıl texnologiyalara çıxışın olmaması səbəbindən dəyər zəncirlərindən təcrid olunub. Bu da inkişafa mane olur. Ticarət maneələrinin uzunmüddətli təsirləri də göz qabağındadır. Qlobal iqtisadiyyatdan fərqli olaraq, Rusiya açıq şəkildə təcrid və sanksiyalardan əziyyət çəkir, çünki bu itkiləri texnologiya sektoru vasitəsilə kompensasiya edə bilmir.

Bunun Rusiya üçün başqa bir riski də var. Əgər süni intellekt bumu tərsinə çevrilərsə, bu, xammala tələbata təsir edəcək. İkincisi, məhsuldarlıq fərqi var. Aydındır ki, texnologiyaya investisiya qoyulmadan, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarla süni intellektdə fərq yalnız artacaq. Rusiyanın bu qlobal iqtisadi trenddə liderliyini təmin etmək üçün sanksiyalara və texnologiyaya çıxış məhdudiyyətlərinə baxmayaraq, mütləq İT və süni intellekt sahələrinə investisiyaları aktiv şəkildə artırmalıdır.

Bu, tarif artımından əvvəl ABŞ-ın mal idxalının sürətlənmiş artımı, süni intellekt sahəsində genişmiqyaslı biznes investisiyaları, əksər əsas iqtisadiyyatlarda yumşaq maliyyə şərtləri, yeni tariflərin qüvvəyə minməsi üçün uzadılmış müddət ABŞ-ın əsas ticarət tərəfdaşları ilə ticarət müqavilələri üzrə danışıqlar aparması və bir neçə bölgədə (ABŞ, Almaniya və Çin) maliyyə stimulları ilə əlaqədardır. OECD-nin hesablamalarına görə, süni intellekt bumu 2025-ci ilin ikinci rübündə ayrı-ayrı G20 ölkələri və Asiya ölkələri arasında ticarət artımının yarıdan çoxunu təşkil etmişdir. Və onların 2025-ci ilin birinci yarısındakı töhfəsi 2017-2024-cü illər üçün orta illik töhfədən xeyli çox olmuşdur. Bu bumun əsas faydalananları ABŞ, Çin və Asiya ölkələri (Yaponiya, Koreya və Sinqapur) olmuşdur.

Qlobal iqtisadi artım proqnozu ümumilikdə ağlabatan görünür. Qiymətləndirmələrin yuxarıya doğru yenidən baxılması ABŞ-da yeni tarif məhdudiyyətlərinin təsirləri ilə bağlı narahatlıqların azalmasını əks etdirir. Qlobal artımın əsas hərəkətverici qüvvələri texnologiya sektorlarına və inkişaf etməkdə olan sənaye sahələrinə irimiqyaslı investisiyalar, eləcə də əsasən yüksək gəlirli qruplar arasında davamlı istehlak olaraq qalır.

V.SALAH