Cenevrə masası:sülhə doğru addım, yoxsa yeni diplomatik dalan?

İsveçrənin diplomatiya paytaxtı sayılan Cenevrə növbəti dəfə dünya siyasətinin diqqət mərkəzinə çevrildi. Ukrayna müharibəsinin taleyinə təsir edə biləcək üçtərəfli danışıqlar - Ukrayna, ABŞ və Rusiya nümayəndə heyətlərinin görüşü böyük gözləntilərlə başlasa da, konkret siyasi razılaşma olmadan başa çatdı. Buna baxmayaraq, tərəflərin dialoqu davam etdirmək qərarı münaqişənin hələ diplomatik mərhələdən çıxmadığını göstərir.

İki gün davam edən çətin danışıqlar

Cenevrədə keçirilən məsləhətləşmələr iki gün çəkdi və son görüş təxminən iki saatlıq yekun sessiya ilə başa çatdı. Danışıqlar tam qapalı formatda keçirildi və rəsmi sənəd imzalanmadı. Rusiya nümayəndə heyətinə Prezident Administrasiyasının müşaviri, keçmiş mədəniyyət naziri Vladimir Medinski rəhbərlik edirdi. O, görüşdən sonra açıqlamasında danışıqları “çətin, lakin işgüzar” adlandırdı və yaxın vaxtlarda yeni raundun keçiriləcəyini təsdiqlədi.

Ukrayna tərəfinin mövqeyini isə ölkə Prezidenti Volodimir Zelenski sərt ifadələrlə qiymətləndirdi. Onun sözlərinə görə, hərbi məsələlərdə müəyyən texniki irəliləyiş hiss olunsa da, siyasi istiqamətdə tərəflərin mövqeləri hələ də ciddi fərqlənir. Ukrayna nümayəndə heyətinin rəhbəri, müdafiə naziri Rüstəm Umerov isə danışıqları “məzmunlu və intensiv” adlandıraraq təhlükəsizlik parametrləri və mümkün qərarların icra mexanizmlərinin müzakirə edildiyini bildirdi. Nazir qeyd etdi ki, əldə olunan nəticələr hələlik açıqlana bilməz, yekun qərarlar dövlət başçılarının səviyyəsinə təqdim edilməlidir.

Cenevrə görüşündə müzakirələrin iki əsas istiqamətdə aparıldığı bildirilir: hərbi istiqamət - mümkün atəşkəs mexanizmləri, cəbhə xəttində təhlükəsizlik zonaları və eskalasiyanın azaldılması yolları; siyasi istiqamət - münaqişənin gələcək hüquqi statusu, təhlükəsizlik təminatları və beynəlxalq nəzarət mexanizmləri. Məhz siyasi məsələlərdə tərəflər arasında ən ciddi fikir ayrılığı qalır. Kiyev müharibənin “ədalətli və davamlı sülhlə” başa çatmasını tələb edir, Moskva isə təhlükəsizlik arxitekturasının yenidən qurulmasını əsas şərt kimi irəli sürür.

ABŞ-ın rolu: vasitəçi, yoxsa tərəf?

Danışıqlarda ABŞ nümayəndə heyəti mühüm rol oynayıb. Vaşinqton rəsmi olaraq vasitəçi mövqeyi nümayiş etdirsə də, Ukraynanın əsas hərbi və maliyyə tərəfdaşı olaraq prosesdə birbaşa maraqlı tərəf kimi çıxış edir. ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası müharibənin uzanmasının həm Avropada təhlükəsizliyə, həm də qlobal iqtisadi sabitliyə risk yaratdığı qənaətindədir. Bu səbəbdən Vaşinqton diplomatik prosesin davam etməsində israrlıdır. Qərb mediasına sızan məlumatlara görə, danışıqların siyasi bloku faktiki olaraq dalana dirənib. Əsas fikir ayrılığı gələcək sülh modelinin necə olacağı və təhlükəsizlik zəmanətlərinin kim tərəfindən veriləcəyi məsələsi ətrafındadır. Analitiklər qeyd edirlər ki, tərəflər hazırda kompromisdən çox mövqelərini qorumağa çalışır. Bu isə Cenevrə prosesini uzunmüddətli diplomatik mübarizəyə çevirə bilər.

2022-ci ilin fevralında başlanmış Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq dördüncü ilini geridə qoyur. Cəbhədə vəziyyət dəyişkən olaraq qalır, lakin hər iki tərəf böyük itkilər fonunda paralel şəkildə siyasi həll yollarını da axtarmağa məcburdur. Ekspertlərin fikrincə, Cenevrə görüşü dərhal sülh gətirməsə də, ən azı bir faktı təsdiqlədi: tərəflər hələ danışmağa hazırdır. Müasir münaqişələrdə isə bu, bəzən atılan ən mühüm addım sayılır. Cenevrədə heç bir sənədə imza atılmadı, amma diplomatiya tarixində bəzən ən uzun müharibələr məhz belə - nəticəsiz görünən, lakin qapıları açıq saxlayan görüşlərlə sona doğru irəliləyib.