“Cənubi Qafqazda texnoloji dönüş: Azərbaycan süni intellektdə liderliyə doğru“ Qazaxıstan mətbuatı

"Azərbaycan süni intellekti praktik müstəviyə keçirir, Qazaxıstan isə hələ strategiya mərhələsindədir..."

Oktyabrın 20-21-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qazaxıstana dövlət səfəri edib. Görüşlərin detalları açıqlanmasa da, müşahidəçilər dialoqun əsasən neft və tranzit mövzularında keçəcəyini ehtimal edir.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "exslusive.kz" nəşri yazıb.

Regional əməkdaşlıq fonunda yeni reallıq

Nəşr yazır ki, buna paralel olaraq Bakıda artıq regionu yeni mərhələyə daşıyan bir hadisə baş verir - süni intellekt (Sİ) sahəsində sensasion layihə həyata keçirilir. Boston Consulting Group-un (BCG) tərəfdaşı və direktoru Konstantin Polunin "Astana Think Tanks Forum" çərçivəsində bildirib ki, Azərbaycan bu sahədə artıq real addımlar atır, halbuki Qazaxıstan hələ planlaşdırma mərhələsindədir.

Poluninin sözlərinə görə, Qazaxıstan bir anda hər şeyi - həm logistika, həm süni intellekt, həm də digər istiqamətləri inkişaf etdirmək istəyir, lakin "möcüzə olmur": "İnnovasiya iqtisadiyyatı daxili tələbatla formalaşır. Əgər ölkə daxilində tələb yoxdursa, istedadlar başqa yerlərdə özünə yer tapacaq".

Caspian AI Institute - regionun beyin mərkəzi

Ekspert qeyd edib ki, süni intellekti tətbiq etməli olan ilk növbədə biznesdir. O, nümunə kimi 2024-cü ildə Azərbaycanda yaradılmış Kaspiy Süni İntellekt İnstitutunu (Caspian AI Institute) göstərib. Bu institut böyük bir sənaye şirkətinin bazasında qurulub və onun konkret istehsal tapşırıqlarını yerinə yetirir. Mərkəz enerji keçidi üçün İİ həlləri üzərində çalışır - metan sızmalarının aşkarlanması, seysmik kəşfiyyat, avtonom laboratoriyalar və yeni molekulların layihələndirilməsi kimi sahələrdə fəaliyyət göstərir. Polunin bunu "sadəcə kosmos" adlandırır.

Qazaxıstanda isə bu yaxınlarda yalnız "Tənzimləyici İntellekt Mərkəzi"nin yaradılması elan olunub. Hər iki mərkəz öz ideyası və məqsədi baxımından irəliləyişdir. Lakin Poluninin fikrincə, real nəticə əldə etmək üçün mərkəzlər sadəcə yaradılmamalı, effektiv ekosistem qurulmalıdır: "Belə bir mərkəzə rəhbərlik edən şəxs dünya səviyyəsində nəticə əldə etməyin nə demək olduğunu anlamalı və ətrafına güclü komanda toplaya bilməlidir. Əsas şərtlər - eksperiment azadlığı, bürokratiyanın minimuma endirilməsi və səhv etmək hüququdur".

Ekspert əlavə edib ki, bu tip institutlar biznesə, dövlətə və cəmiyyətə ölçülə bilən dəyər gətirməlidir. Burada işləyənlər üçün yalnız yüksək maaş deyil, həm də yaradıcı mühit, beynəlxalq ekspertlərə çıxış və inkişaf perspektivi vacibdir. Əgər məqsəd qlobal iddiadırsa, onda Silikon vadisindən, İsraildən və Mərkəzi Asiyanın digər ölkələrindən ən güclü mütəxəssislər cəlb edilməlidir.

Süni intellekt - yeni geosiyasi resurs

Polunin və onun həmkarları hesab edir ki, süni intellekt artıq enerji və ya elektrik kimi strateji infrastruktur resursuna çevrilib. "Sizin seçiminiz var: istehsalçı, istehlakçı və ya hər ikisi olmaq. Süni intellekt istehsalı - bu, geosiyasət və strateji suverenlik məsələsidir", - BCG-nin texnologiya üzrə direktoru Leonid Jukov vurğulayıb.

Polunin bildirib ki, böyük ölkələr - ABŞ, Çin, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ kimi enerji dövlətləri bu sahədə sürətlə irəliləyir. Onlarla rəqabət aparmaq çətin olsa da, Azərbaycan kimi ölkələr süni intellektin tətbiqi baxımından qabaqcıl həllər yarada bilər: "Əgər ölkə daxilində tətbiq sahəsi formalaşsa, bu, həm iqtisadi, həm də strateji suverenliyin göstəricisinə çevriləcək".

Nəticə etibarilə, belə mərkəzlər regionun iqtisadi modelini dəyişdirə bilər. Onlar xammal ixracından süni intellekt əsasında yaradılmış texnoloji həllərin ixracına keçidi təmin edəcək. Poluninin sözləri ilə desək, "bu, sadəcə imkan pəncərəsi deyil, qələbə hüququdur".