ChatGPT mütəxəssis deyil, onun tövsiyələri həyatı risklərə ata bilər EKSPERT RƏYİ

Süni intellekt” ifadəsi ilk dəfə 1956-cı ildə Con Makkarti tərəfindən istifadə olunub. Yeni elmi istiqamət formasında isə süni intellektin tarixi 20-ci əsrin ortalarından başlayır. Kompüter elminin atası sayılan riyaziyyatçı, kriptoqraf, informatika elminin yaradılmasında böyük rol oynayan ingilis alim Alan Turinq isə süni intellekt haqqında ilk fikirlərini 1950-ci ildə "Mind” jurnalında çap etdirib.

Turinqin bu ideyası hazırda "Turinq testi” adlandırılır və süni intellektin yaradılmasında gedən araşdırmalarda ondan hələ də istifadə olunur. Test kompüterin və ya başqa bir sistemin insanlarla eyni zehni bacarığa sahib olub-olmadığını müəyyən etmək məqsədi daşıyır. Onun bu yanaşması süni intellekt araşdırmalarının ən ibtidai forması idi, halbuki, indi SİRİ kimi proqramlar vasitəsilə kompüterlə ünsiyyət qurub ondan cavablar almaq artıq heyrət doğurmur. Həmçinin şahmat oyununda kompüterə uduzmaq da normal hal sayılır. Mütəxəssislər süni intellektin üç növü olduğu qənaətindədirlər. Bunlar məhdudlaşdırılmış süni intellekt, ümumi süni intellekt və süni super intellektdir.Məşhur nəzəriyyəçi-fizik Stiven Hokinq hesab edir ki, süni intellekt "insan irqinin sonunu gətirə bilər. Elon Mask və bu sahədə çalışan bir neçə böyük alim də eyni fikirdədir. "Skype” proqramının yaradıcılarından Yaan Tallinn isə belə nəticəyə gəlib ki, süni intellektin daha da inkişaf etməsi partlayışa və ya onun insan nəzarətindən çıxmasına səbəb ola bilər. Bu isə bütövlükdə bəşəriyyəti böyük təhlükə altında qoya bilər. Belə ki, ultraağıllı süni intellektlər, təkamül-inkişaf nərdivanında bəşər övladının yerini tutacaq və biz qəfəsdə olan meymuna necə baxırıqsa, onlar, yəni, süni intellekt də bizə o gözlə baxacaq. 

Bəli, insan yalnız intellektual zəkadan ibarət canlı deyil. Onun ümidləri, xəyalları, arzuları, duyğuları, ən əsası, ruhu var. İnsanı maşından, robotdan fərqləndirən də elə budur. Duyğulara və ruha sahib insan isə ruhsuz və duyğusuz hər cür robot və maşından həmişə bir addım öndədir. 

Süni intellekt məlumatlar öyrənilsin deyə yaradılıb. Amma günün reallığında təhlükələrlə üz- üzəyik. Təhlükələr gündən- günə daha da artmaqdadır. Maraqlı olan tərəfi günahın süni intellektdə deyil, birbaşa insanın özündə olmasıdır. Bu fikirlər heç də əsassız deyil. Bu barədə Psixoloq Elmir Əkbər bəy süni intellektin insan psixologiyasına təsirlərindən danışdı. O, deyir ki, burda günah nə ChatGPT-də nə də ki, onu istehsal edən alimlərdə və şirkətlərdədir:

"Rusiyada bir insident olmuşdu - bir nəfər məqaləni suni intellektlə yazmaq istəmişdi və bütün ədəbiyyat yoxlanılaraq yazının saxta olduğu, sitat gətirildiyi bəlli olmuşdu. Bizdə isə vəziyyət belədir: o gün bir həkim yoldaşım danışır ki, qohumları olan qıza ChatGPT intihar etməyi tövsiyə edib. Dəfələrlə belə hadisələrə şahid oluruq hətta bir dəfə həkim tanışıma pasiyent gecə gec olub deyə yazmaq istəməyib. ChatGPT-dən soruşub ki, dərmanların kombinasiyasını necə eləsin və chatgpt-nin cavabı ilə kombinasiyanı edib və xüsusi ağrıkəsicilərdən istifadə edib. Hansı ki, bu ağrıkəsicilər mədə üçün çox təhlükəlidir. Az qalsın ki, istifadə etdiyi dərman mədəsində yaranın yaranmasına gətirib çıxarırdı”- deyə Elmir bəy fikirlərinə əlavə edir. Elmir bəyin xüsusi vurğuladığı fikir budur ki, ChatGPT mütəxəsis deyil. Bunu təkcə o yox, bütün mütəxəsislər deyir. Psixoloq qeyd edir ki, ingilis dilli internet portallarında suni intellekt proqramlarına baxılsa, görünür ki, heç bir vətəndaş proqrama ekspert kimi yanaşmır. Azərbaycanda isə bəzən suni intellekt tövsiyələr verir. Elmir bəyin əsas fikri bundan ibarətdir ki, süni intellektin əsasında heç bir emosiya və dəyər durmur. Məlumat üçün yaxşıdır, amma canlını, insanı, mütəxəsisi əvəz edə bilməz. Yaxınlarımızla, doğmalarımıza olan əlaqələrimizin yerini bir robot necə qarşılaya bilər? Bu mümkünsüzdür. Hətta belə bir tövsiyəm var əgər ünsiyyətdə problem yaşayırsınızsa terapevtə müraciət edin, yox istəmirsinizsə, evinizdə bir bitki, heyvana qulluq etmək belə adama çox yaxşı təsir göstərir: “Suni intellektin tövsiyələriylə yola çıxmayın çünki bu mənfi fəsadlara gətirib çıxarır. Bu mənim şəxsi subyektiv fikrim yox, bütün beynəlxalq aləmdəki mütəxəsislərin rəyidir”.

  Süni intellekt proqramları barədə texnologiya üzrə ekspert Elvin Abbasov da danışıb. O, deyir ki, süni intellekt texnologiyalarında bu günə qədər əsas müşahidə odur ki, süni intellekt artıq yalnız tapşırıq icra edən alət deyil, həm də insanın yaradıcılıq və intellektual proseslərini simulyasiya edən bir tərəfdaşdır. Lakin bu inkişafın mərkəzində hələ də insanın öyrətmə metodu olan İnsan rəyi ilə gücləndirilmiş öyrənmə durur: “Bu o deməkdir ki, maşın hələ də insan məntiqinin və etik qərarlarının kölgəsində inkişaf edir. Süni intellektin inkişafına müsbət təsir edən ən mühüm resurslar açıq mənbəli proqram təminatı kitabxanaları, yüksək performanslı hesablama mərkəzləri və keyfiyyətli məlumat bazalarıdır. Yanaşma olaraq isə etik çərçivələr daxilində qurulan "insan nəzarətində olan proses" modeli ən uğurlusudur. Əksinə, qapalı və qərəzli verilənlər bazasından istifadə, şəffaflığın olmaması və yalnız gəlir məqsədli sürətli inteqrasiya ciddi fəsadlara səbəb ola bilir. Bura məlumat sızması, kiber dələduzluq və cəmiyyətdə dezinformasiya dalğası daxildir. Texnologiyanın nizamlanmamış şəkildə kütləvi tətbiqi, nəzarətdən çıxan alqoritmik qərarların yaranma riskini artırır.

Texniki cəhətdən ən böyük problem "qara qutu" məsələsidir. Bu, mürəkkəb neyron şəbəkələrinin müəyyən bir qərarı niyə və necə verdiyini tam izah edə bilməməyimizdir. Bundan əlavə, süni intellektin yanlış məlumatı inamla təqdim etməsi olan "halüsinasiyalar", modelin yaddaş və enerji səmərəliliyi, həmçinin verilənlərdəki qərəzliliyin sistem tərəfindən mənimsənilməsi əsas məhdudiyyətlərdir. Süni intellekt hələ də səbəb nəticə əlaqəsini insan kimi dərk edə bilmir. O, sadəcə statistik ehtimallara əsaslanır ki, bu da mürəkkəb və intuitiv qərarvermə proseslərində onun zəif bəndidir".

E. Abbasov bildirir ki, süni intellektin əsas "açarı" verilənlərin strukturu və hesablama gücüdür:

"Bunu qısa bir terminlə ifadə etməli olsam, "Verilənəsaslı İdraki Simulyasiya" adlandırardım. Bu o deməkdir ki, süni intellektin gücü onun nə qədər "ağıllı" olmasında deyil, nə qədər geniş və strukturlaşdırılmış məlumat massivi üzərində, hansı sürətlə əlaqə qura bilməsindədir. İnkişafın bu təməl sütunları, insanların gələcəkdə texnologiyanı nə dərəcədə idarə edə biləcəyini müəyyən edən əsas amildir.

Gələcəkdə süni intellekt sistemlərinin insanları birbaşa idarə etməsi elmi fantastik bir ssenari kimi görünsə də, alqoritmik manipulyasiya vasitəsilə dolayı idarəçilik artıq bu gün də mövcuddur. İnsanlar süni intellekti faydalı resurs kimi istifadə etməyə davam edəcək, lakin bu resursdan asılılıq artdıqca qərarvermə mexanizmlərimiz tədricən maşınların ixtiyarına keçə bilər. Ən real proqnoz budur ki, insanlar süni intellekti idarə edən informasiya texnologiyaları mütəxəssisi və etik nəzarətçi rolunda qalacaq. Lakin bu texnologiya cəmiyyətin elə bir parçası olacaq ki, onsuz həyatı təsəvvür etmək qeyri mümkünləşəcək".

İlahə Həbib