“Çin yeni qanunla etnik kimliyi yenidən formalaşdırır“ “Deutsche Welle“

"Pekin "birlik" adı altında assimilyasiya siyasətini dərinləşdirir..."

Çin Xalq Respublikası martın 12-də "etnik birlik və inkişafın təşviqi" adlı yeni qanunu böyük səs çoxluğu ilə qəbul edib.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "dw.com" nəşri məlumat yayıb.

Rəsmi olaraq bu addım milli birliyi gücləndirmək və ayrı-seçkiliyi aradan qaldırmaq kimi təqdim olunur. Lakin ölkədən kənarda yaşayan azlıq nümayəndələri və beynəlxalq analitiklər hesab edir ki, bu sənəd faktiki olaraq uyğurlar və digər etnik qruplar üzərində nəzarəti daha da sərtləşdirəcək.

1,4 milyard əhalisi olan Çində 56 rəsmi etnik qrup mövcuddur. Onların böyük əksəriyyəti "azlıq" hesab olunur, çünki əhalinin təxminən 92 faizini təşkil edən xanlar dominant mövqedədir. Uyğurlar, tibetlilər və digər xalqlar isə say baxımından milyonlarla ifadə olunsa da, siyasi və mədəni təsir imkanları məhduddur.

Assimilyasiya siyasəti və artan təzyiq

2026-cı ilin iyulundan qüvvəyə minəcək qanun formal olaraq "ümumi Çin kimliyinin gücləndirilməsi"ni hədəfləyir. Sənəddə terrorizm, separatizm və dini ekstremizmə qarşı mübarizə vurğulansa da, tənqidçilər bunun mədəni muxtariyyət tələblərinin kriminalizasiya olunmasına xidmət etdiyini bildirir. 

Ümumdünya Uyğur Konqresi rəhbərliyi bu qanunun xüsusilə Şincan (uyğurların "Şərqi Türküstan" adlandırdığı ərazi) bölgəsində təzyiqləri daha da artıracağını qeyd edir. Ekspertlər bildirir ki, son illərdə burada yaradılmış "yenidən tərbiyə mərkəzləri", məscidlərin dağıdılması və dini praktikaların məhdudlaşdırılması artıq uyğur kimliyinə ciddi zərbə vurub. Yeni qanun isə bu siyasətə hüquqi əsas qazandırır və onu daha sistemli hala gətirir.

Dil, ideologiya və kimlik üzərində nəzarət

Qanun dil siyasətində də mühüm dəyişikliklər nəzərdə tutur. Təhsil sistemində vahid standart kimi mandarin dili üstün tutulur və uşaqlar erkən yaşlardan bu dili mükəmməl bilməyə məcbur edilir. Məktəbi bitirən şagirdlərin həm şifahi, həm də yazılı şəkildə mandarinə tam yiyələnməsi tələb olunur.

Bununla yanaşı, qanun bütün etnik qrupların özlərini Çin dövləti, Çin xalqı və Çin Kommunist Partiyası ilə eyniləşdirməsini şərt kimi irəli sürür. Valideynlərə belə övladlarını bu ideologiya ruhunda tərbiyə etmək öhdəliyi qoyulur. Hətta bəzi hallarda Pekin siyasətini tənqid edən valideynlərin cəzalandırıla biləcəyi vurğulanır.

Analitiklərin fikrincə, bu yanaşma "xan millətçiliyi"nin güclənməsi deməkdir. Azlıqların "qarışıq icmalarda" yaşamağa təşviq edilməsi və dini əsaslı evlilik ənənələrinin zəiflədilməsi də uzunmüddətli assimilyasiya strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Bütün bunlara baxmayaraq, bəzi regionlarda, xüsusilə dil və mədəniyyət məsələlərində müqavimət hələ də davam edir və bu, Pekin üçün əsas çağırışlardan biri olaraq qalır.