Çoxşaxəli və davamlı proses...

Güclü hüquqi dövlət istəyiriksə, güclü vətəndaş cəmiyyəti vacibdir!

Hüquqi dövlətin formalaşması prosesi həyati tələbatdır. Bu anlayış yalnız dövlət çərçivəsində deyil, eyni zamanda bütün cəmiyyətə aiddir. Bir sözlə, güclü vətəndaş cəmiyyəti hüquqi dövlətin formalaşmasında müəyyən rola malikdir. Ölkəmiz də hüquqi dövlət quruculuğu və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində mühüm mərhələlərdən keçib. Qeyri-hökumət təşkilatları, media və digər vətəndaş təşəbbüsləri bu prosesə aktiv şəkildə cəlb olunub.

Ölkəmizdə Konstitusiyanın qəbulu hüquqi dövlətin formalaşması prosesinin mühüm tərkib hissəsi sayılır. Azərbaycan Konstitusiyası cəmiyyətin yeniləşməsi və inkişafının prinsip və parametrlərini göstərir, siyasi, iqtisadi sistemdə kəmiyyət dəyişikliklərindən keyfiyyət dəyişikliklərinə keçidi əks etdirir. Konstitusiya öz mahiyyətinə görə bütün dövlət mexanizminin funksiya göstərməsi, hakimiyyətin və onun prinsipləri əsasında fəaliyyətidir. Konstitusiya prinsipləri eyni zamanda vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təminatının və müdafiəsinin hüquqi əsasıdır.

Vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı zəruridir...

“Bakı Qeyri-Hökumət Təşkilatlarının Resurs və Təlim Mərkəzi” İctimai Birliyinin (BQRTM) sədri Rauf Zeyni “Yeni Azərbaycan”a açıqlamasında bildirib ki, hüquqi dövlət quruculuğu yalnız qanunların qəbul olunması və dövlət qurumlarının fəaliyyətinin hüquqi əsaslara söykənməsi ilə bitmir: “Hüquqi dövlətin səmərəli şəkildə qurulması və işləməsi üçün vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı zəruridir. Demokratik idarəetmənin əsas sütunlarından biri olan vətəndaş cəmiyyəti hüquqların qorunması, ictimai nəzarət, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və hüquqi maarifləndirmə sahələrində mühüm rol oynayır”.

QHT-lərin bu prosesə cəlb olunması vacibdir

R.Zeyni qeyd edib ki, Azərbaycanda son illərdə hüquqi dövlət quruculuğuna yönəlmiş islahatlar çərçivəsində qeyri-hökumət təşkilatları, media və digər vətəndaş təşəbbüsləri bu prosesdə aktiv iştirak edirlər: “Onlar dövlət orqanlarının fəaliyyətinə ictimai nəzarət həyata keçirir, qanun pozuntularını işıqlandırır, eləcə də ictimai rəyin formalaşmasında iştirak edirlər. Xüsusilə korrupsiyaya qarşı mübarizə və şəffaflığın təmin olunmasında vətəndaş cəmiyyətinin rolu daha da qabarıq olmalıdır.

Məsələn, Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə təsdiqlənmiş “Korrupsiyaya qarşı mübarizənin gücləndirilməsinə dair 2022-2026-cı illər üçün Milli Fəaliyyət Planı”nda da vətəndaş cəmiyyətinin iştirakı nəzərdə tutulur. Sənəddə ictimai nəzarətin genişləndirilməsi, ictimai şuraların fəaliyyətinin gücləndirilməsi və şəffaflığın artırılması ön plana çəkilir.

Eyni zamanda, hüquqi maarifləndirmə də vətəndaş cəmiyyətinin prioritet istiqamətlərindəndir. Hüquqi biliklərə malik vətəndaşlar hüquqlarını qorumaqda daha fəal olur və dövlətin fəaliyyətindən hesabat tələb edə bilir. QHT-lər bu sahədə treninqlər, seminarlar və sosial kampaniyalar vasitəsilə hüquq şüurunun formalaşmasına töhfə verirlər.

Vətəndaş cəmiyyəti qanunvericilik prosesində də iştirak edir. QHT-lər qanun layihələrinə rəy bildirir, təkliflər irəli sürür və bu yolla daha səmərəli hüquqi bazanın formalaşmasına şərait yaradır. Hesab edirəm bu prosesin daha da təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. Qanun layihələrin hazırlanması prosesinə başlandığı dövrdən ekspertlərin və sahəvi QHT-lərin bu prosesə cəlb olunması çox vacibdir”.

Vətəndaş cəmiyyəti dövlətlə vətəndaş arasında “körpü”dür

R.Zeyninin sözlərinə görə, başqa bir mühüm mexanizm isə ictimai şuralar ola bilər: “Hesab edirəm ki, vətəndaşların idarəetmədə iştirakını təmin edən bu alətin təsir imkanlarının artırılması üçün hüquqi və institusional mexanizmlər gücləndirilməlidir. İctimai dialoqun təşviqi də hüquqi dövlətin möhkəmləndirilməsində vacib rol oynayır. Vətəndaş cəmiyyəti dövlətlə vətəndaş arasında “körpü” funksiyası daşıyır, sosial məsələlərin müzakirəsini təşviq edir. Xüsusilə ictimai dinləmələr və açıq müzakirələr bu prosesə töhfə verir.

Nəhayət, beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tətbiqi də vətəndaş cəmiyyətinin digər mühüm fəaliyyət sahəsidir. Azərbaycan QHT-ləri beynəlxalq əməkdaşlıq nəticəsində hüquqi dövlət quruculuğunda müasir yanaşmaları ölkəyə gətirə bilər. Və yaxud əksinə, Azərbaycanın bu sahədə uğurlu modelləri - “ASAN xidmət”, “DOST” və digərlərinin beynəlxalq səviyyədə yayılmasına təkan verə bilər.

Beləliklə, hüquqi dövlətin qurulması yalnız dövlətin işi deyil, bu, eyni zamanda vətəndaş cəmiyyətinin aktiv iştirakı ilə mümkün olan çoxşaxəli və davamlı bir prosesdir. Bu baxımdan, biz güclü hüquqi dövlət istəyiriksə, bunun üçün güclü vətəndaş cəmiyyəti vacibdir. Başqa sözlə desək, vətəndaş cəmiyyətinin güclənməsi hüquqi dövlətin inkişafının əsas şərtidir”.

Səlim

Məqalə “Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi”nin maliyyə dəstəyi ilə “Vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır.