Daş qaş da ziyanlı çıxdı: Xərçəngə qədər...

Asbest və erionit mineral liflərinin inhalyasiyası ağciyər və qarın xərçənginə, cinnabar ilə təmasda isə sinir sisteminin pozulmasına səbəb olur. 

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, bu barədə  Perm Politexnik Universitetindən (PNRPU) məlumat verilib.

Texnika elmləri namizədi Andrey Çuxlov qeyd edib ki, qiymətli daşlar təkcə bəzək əşyaları deyil, həm də yüksək texnologiyalı istehsalda əvəzolunmaz materiallardır.

"Rekord sərtliyinə görə brilyantlar ən mürəkkəb sənaye problemlərinin həllində istifadə olunur. Şəffaflığına və istiliyə davamlılığına görə qaya kristalı optik və lazer sistemlərində, eləcə də ultrabənövşəyi avadanlıqlarda istifadə olunur. Smartfonların, kompüterlərin və GPS cihazlarının mikrosxemlərinə daxil olan rezonatorlar kvarsdan hazırlanır, qranat isə suyun təmizlənməsi sistemlərində istifadə olunur", - deyə ekspert izah edib.

Alim qeyd edib ki, 2500°C-ə qədər temperatura davam edə bilən mineral sirkon sənayedə də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Təyyarə və güc turbinləri üçün istiliyədavamlı örtüklərdə istifadə olunur.

Lakin ekspertin fikrincə, bütün minerallar o qədər də “zərərsiz” deyil. İnsan sağlamlığı üçün ən təhlükəli olanlardan biri krosidolit və ya mavi asbestdir. Onlar nəfəs aldıqda ağciyərlərə dərindən nüfuz edən ən incə iynə kimi liflərdən ibarətdir.

Bu iynələr onilliklər ərzində toxumalarda qalır və xroniki iltihaba səbəb olur. Zaman keçdikcə bu, geridönməz nəticələrə gətirib çıxarır. Asbestoz (ağciyərlərin çapıqlanması), mezotelioma (aqressiv plevra xərçəngi) və digər onkoloji xəstəliklər özünü göstərə bilər. Bu halda simptomlar təmasdan yalnız 20-40 il sonra görünə bilər.

Eyni lifli quruluşa malik təbii seolit olan erionit də təhlükəlidir. Onun nəfəs alması qarın xərçəngi də daxil olmaqla nadir xərçəng növlərinə səbəb olur.

Cinnabar başqa bir “məkrli” mineraldır. Parlaq qırmızı civə sulfid oksidləşdikdə son dərəcə zəhərli birləşmələr əmələ gətirir. Metilcivənin mikrodozalarını tənəffüs etmək və ya udmaq ağır nevroloji pozğunluqlara səbəb ola bilər. Bu problem titrəmə və görmə itkisindən tutmuş demensiyaya qədər özünü göstərə bilər. 

Qeyd olunur ki, tarixən kinobar freskaların rənglənməsi və döymələrin vurulması üçün piqment kimi istifadə olunub. Uzun müddət insanlar mineralın ölümcül təhlükə daşıdığını başa düşməyiblər.

Xəzər
“Cebehinfo.az”