Davamlı inkişafın göstəriciləri

Ötən il ÜDM istehsalı 130 milyard manata yaxınlaşıb

2025-ci ildə ölkəmizdə 129,1 milyard manatlıq və ya əvvəlki illə müqayisədə 1,4 faiz çox ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunub. İqtisadiyyatın neft-qaz sektorunda əlavə dəyər 1,6 faiz azalsa da, qeyri neft-qaz sektorunda isə 2,7 faiz artmaqla ümumi inkişafı təmin edib. Belə ki, ÜDM istehsalının 33 faizi sənaye, 11,3 faizi ticarət; nəqliyyat vasitələrinin təmiri, 7,1 faizi nəqliyyat və anbar təsərrüfatı, 6,5 faizi tikinti, 5,9 faizi kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılıq, 2,8 faizi turistlərin yerləşdirilməsi və ictimai iaşə, 2,1 faizi informasiya və rabitə sahələrinin, 21,7 faizi digər sahələrin payına düşüb, məhsula və idxala xalis vergilər ÜDM-in 9,6 faizini təşkil edib. Əhalinin hər nəfərinə düşən ÜDM 12602,2 manata bərabər olub.

Sənaye istehsalı 63 milyard manatı ötüb

2025-ci ildə sənaye müəssisələri və bu sahədə fəaliyyət göstərən fərdi sahibkarlar tərəfindən 2025-ci ildə 63,1 milyard manatlıq sənaye məhsulu istehsal edilib. Neft-qaz sektorunda məhsul istehsalı 2 faiz azalsa da, qeyri neft-qaz sektorunda isə 5,5 faiz artıb. Sənaye məhsulunun 59,6 faizi mədənçıxarma sektorunda, 33,9 faizi emal sektorunda, 5,5 faizi elektrik enerjisi, qaz və buxar istehsalı, bölüşdürülməsi və təchizatı sektorunda, 1 faizi isə su təchizatı, tullantıların təmizlənməsi və emalı sektorunda istehsal olunub. Mədənçıxarma sektorunda neft hasilatının 4,8 faiz azalmasına baxmayaraq qaz hasilatı isə 0,7 faiz artıb.

Ölkəmizin sənaye potensialının və iqtisadi gəlirlərinin artmasında sənaye parklarının rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ötən il sənaye zonalarında 3 milyard manatdan çox məhsul əldə edilib. Sənaye zonaları üzrə məhsul satışı 2024-cü illə müqayisədə təxminən 28 faiz, ixrac isə 20 faizdən çox artıb.

Ümumilikdə, 2015-ci ildən 2025-ci il də daxil olmaqla, sənaye zonalarında 18 milyard manatdan çox məhsul satışı həyata keçirilib, onun 7 milyard manata yaxını ixrac edilib.  Sənaye zonalarında istehsal edilən polimerlər, karbamid, polad və polietilen borular, tütün məmulatları, divar kağızları, müxtəlif təyinatlı ayaqqabılar, sürtkü yağları, ferroərintilər, müxtəlif növdə kabellər, şüşə lövhələr, tikinti kimyəviləri, ipliklər, elektrod və s. məhsullar ABŞ, Kanada, Çin, Hindistan, İngiltərə, Almaniya, BƏƏ, Yunanıstan, İsrail, Avstriya, Norveç, Çexiya, İspaniya, Belçika və s. ölkələr daxil olmaqla, ümumilikdə, dünyanın 70-dən artıq ölkəsinə “Made In Azerbaijan” brendi adı altında ixrac olunub.

İnvestisiya qoyuluşları 22 milyard manata yaxınlaşıb

Ötən il iqtisadiyyata 21,2 milyard manat məbləğində investisiya yönəldilib. Kapital yatırımlarının 11 milyard manata yaxını və ya 51,7 faizi məhsul  istehsalı  sahələrinə, 7,2 milyard manatı (33,8 faizi) xidmət sahələrinə, 3 milyard manatı (14,5 faizi) isə yaşayış evlərinin tikintisinə sərf olunub. Əsas kapitala yönəldilmiş investisiyaların 17 milyard manatını və ya 80,2 faizini daxili investisiyalar təşkil edib. Sərmayələrin 16 milyard manatdan çoxu və ya 75,5 faizi bilavasitə tikinti-quraşdırma işlərinin yerinə yetirilməsinə sərf olunub.

İllik inflyasiya 5,6 faiz olub

2025-ci ilin dekabr ayında istehlak qiymətləri indeksi 2024-cü ilin dekabr ayına nisbətən 5,2 faiz, o cümlədən qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə 6,4 faiz, qeyri-qida məhsulları üzrə 2,5 faiz, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 5,7 faiz təşkil edib. Əhalinin gəlirləri 10 faiz, orta aylıq əmək haqqı 9,2 faiz artıb. Bu dövrdə iqtisadiyyatda muzdla çalışan işçilərin sayı 1 milyon 797,4 min nəfər olub ki, onların 869 min nəfəri dövlət sektorunda, 928,4 min nəfəri isə qeyri-dövlət sektorunda fəaliyyət göstərib. İqtisadiyyatın mədənçıxarma sənayesi, maliyyə və sığorta fəaliyyəti, informasiya və rabitə, peşə, elmi və texniki fəaliyyət, eləcə də nəqliyyat və anbar təsərrüfatı sahələrində orta aylıq nominal əməkhaqqı daha yüksək olub.

Ötən il əhalinin banklardakı əmanətlərinin artımı isə qeyd edilən müddətdə 15 faiz artaraq depozit portfeli 43 milyard 281,2 milyon manat təşkil edib. Əmanətlərin 54,5 faiz və  yaxud 23 milyard 603,3 milyon manatı qeyri-maliyyə təşkilatlarının payına düşüb. Bu, illik müqayisədə 14,8 faiz çoxdur. İl ərzində ev təsərrüfatlarının əmanətləri isə 13,7 faiz artaraq 16 milyard 181,8 milyon manata çatıb. Hesabat dövründə cəmi depozitlərin 22 milyard 588,9 milyon manatı qısamüddətli, 20 milyard 692,3 milyon manatı isə uzunmüddətli olub.

177 ölkə ilə xarici ticarətmübadiləsi aparılıb

2025-ci ilin  yanvar-noyabr aylarında Azərbaycan dünyanın 177 ölkəsi ilə ticarət əməliyyatları həyata keçirib, 120-dən çox ölkəyə məhsul ixrac olunub, 170 ölkədən idxal edilib. Xarici ticarət dövriyyəsi 44,6 milyard dollar təşkil edib. Ticarət dövriyyəsinin 23,4 milyard dolları və ya 52,5 faizi ixracın, 21,2 milyard dolları və ya 47,5 faizi idxalın payınba düşüb.

Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin 25,2 faizi İtaliya, 11,7 faizi Türkiyə, 10,1 faizi Rusiya, 9,5 faizi Çin, 3,1 faizi ABŞ, 2,9 faizi Almaniya, 2,3 faizi Birləşmiş Krallıq, 2 faizi İsveçrə, hər biri 1,8 faiz olmaqla Avstraliya və Çexiyanın payına düşüb. Digər ölkələrdən Gürcüstan, Yunanıstan, Bolqarıstan, Xorvatiya, Qazaxıstan, Rumıniya, İran, Özbəkistan, Ukrayna, Fransa, Belarus Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşları sırasında yer alır.

Ötən il qeyri neft-qaz məhsullarının ixracı 8,5 faiz artaraq 3,6 milyard dollar təşkil edib. Yeyinti məhsulları üzrə ixrac isə 18,4 faiz artaraq 1,2 milyard dollara bərabər olub. İxracda şəkər məhsullarının həcmi 57,4 faiz, meyvə-tərəvəz 27,4 faiz, alüminium və onlardan hazırlanan məmulatlar 24,2  faiz, pambıq iplik 19,3 faiz, kimya sənayesi məhsulları 8 faiz, bitki və heyvan mənşəli piylər və yağlar isə 2 faiz artıb.

E.CƏFƏRLİ