Dumanlı İrəvan: seçkiöncəsi siyasi ab hava ANALİTİK

Ermənistan hakimiyyəti və müxalifət seçiciləri millətin dəstəyinə sahib olduqlarına inandırmağa çalışır. Sorğular göstərir ki, hər iki tərəfin dəstəyi 30%-dən aşağıdır. Lakin bu, seçkilərdə qalib gəlmək üçün kifayət edə bilər. Rusiyaya missionerlik edən oliqarx Samvel Karapetyanın "Güclü Ermənistan" partiyasının İrəvanda mitinqi keçirilib. Təşkilatçılar iddia edirlər ki, təxminən 40.000 nəfər iştirak edib, hökumətyönlü media isə 12.000 nəfərdən çox deyil. Keçmiş prezident Robert Köçəryanın və arxiyepiskop Baqrat Qalstanyanın rəhbərlik etdiyi 2021-2024-cü illərdəki etirazlarla müqayisədə mitinqi nisbətən baş tutmuş hesab etmək olar. Lakin bu etirazların səbəbləri fərqli idi. Əgər əvvəllər insanlar Qarabağ uğrunda itirilmiş müharibə və Azərbaycanla sərhədin demarkasiyası fonunda ölkələrini itirmək qorxusundan küçələrə çıxırdılarsa, indi əsas səbəb "Güclü Ermənistan"ın parlamentə daxil olmaq və öz hökumətini qurmaq istəyidir.

Karapetyanın qohumlarının mitinqdə xarizmatik natiqlər və milli qəhrəmanlar əvəzinə çıxış etməsi və bəzi iştirakçıların tədbirə avtobusla gətirilməsi təəccüblü deyil. Digər tərəfdən, "Güclü Ermənistan" hakim "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyasının əsas rəqibi hesab edilir. Əgər kimsə 2026-cı ildə Baş nazir Nikol Paşinyandan hakimiyyəti ələ keçirə bilsə, bu Karapetyandır. "Mən kilsəni və kimliyimizi müdafiə etdiyim üçün təxminən bir ildir ki, həbsdəyəm. Erməni xalqını yoxsulluq, müharibə qorxusu və parçalanma içində saxlayan rejimə qarşı çıxış etdim", - deyə Karapetyan videomüraciətində izdihama müraciət edib.

Rüsvay olmuş oliqarx həmvətənlərinə 300.000 iş yeri və respublikanın təhlükəsizliyini təmin edəcək peşəkar ordu yaradacağına söz verib. Karapetyanın sözlərinə görə, onun hakimiyyəti dövründə Ermənistan dinc, çiçəklənən və güclü bir ölkəyə çevriləcək. Lakin Karapetyan toplaşanları müxalifətin qalib gələcəyi təqdirdə, payızın əvvəlində Azərbaycanla yeni bir müharibənin başlayacağını iddia edən Paşinyanın komandasına inanmamağa çağırıb. Eyni zamanda, "Güclü Ermənistan" lideri mövcud hökumətin keçmişdəki "məğlubedici" siyasətindən əl çəkəcəyinə söz verib. Qondarma “Artsax”ın bayraqlarını mitinqə gətirən insanlar bu yanaşmaya açıq şəkildə fərqli qiymət veriblər.

Lakin Karapetyan İrəvanda çıxış edərkən Paşinyan Taşirə gedib. Oliqarx bu şəhərdə anadan olub və sonradan şirkət qrupuna onun adını verib. Paşinyanı orada demək olar ki, gəzdiriblər. Baş nazir uşaqlarla şəkil çəkdirib, yaşlıları qucaqlayıb, Azərbaycanla sülhə görə təşəkkür edib... Bütün bunlar müxalifəti lağa qoymaq cəhdi kimi görünüb. Buna baxmayaraq, görünür, “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası Taşirdə müəyyən səviyyədə dəstək alır, İrəvanda isə Güclü Ermənistan da belədir.

Bu arada, 10-12 aprel tarixlərində Azərbaycanın Qəbələ şəhərində "Sülh Körpüsü" təşəbbüsü çərçivəsində Ermənistan və Azərbaycandan olan vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrini bir araya gətirən dəyirmi masa müzakirəsi keçirilib. Ermənistan nümayəndə heyəti qonşu ölkəyə quru sərhədi vasitəsilə gəlib, rəsmi olaraq müəyyən edilmiş hissəni keçib və bütün lazımi sərhəd və pasport nəzarəti prosedurlarından keçib.

Tədbir təşkilatçıları bəyanatda bildiriblər ki, "Bu sərhəd keçidi özü Azərbaycan və Ermənistan cəmiyyətləri arasında etimadın gücləndirilməsinə yönəlmiş "Sülh Körpüsü" təşəbbüsü çərçivəsində daha bir simvolik addım idi".

Dəyirmi masa iştirakçıları Cənubi Qafqazda və ətrafında geosiyasi inkişafları, o cümlədən hadisələrə Bakı və İrəvandan necə baxıldığını bir-birlərinə izah etməyi müzakirə ediblər. Təşkilatçılar iddia edirlər ki, "Vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin bu görüşü konstruktiv dialoq və səmimi müzakirələr atmosferində keçib və sülh gündəliyinə alternativ olmadığına dair inamı təsdiqləyib".

Xatırladaq ki, bu, üçüncü "Sülh Körpüsü" dəyirmi masadır. Fevral ayında Azərbaycan mütəxəssisləri İrəvana, noyabr ayında isə Ermənistan mütəxəssisləri Bakıya səfər ediblər. Bundan əlavə, 11 apreldə Azərbaycan Ermənistana 887 ton dizel yanacağı göndərib. Bu da ikitərəfli münasibətlərdə yeni bir təcrübə deyil. İlk çatdırılmalar 2025-ci ilin dekabrında edilib. "Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyi iki sənəddən ibarətdir: sülh müqaviləsinin paraflanmış mətni və 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda dövlət başçıları tərəfindən qəbul edilmiş birgə bəyanat. İrəvandakı hökumət dəyişərsə, Bakı yeni hakimiyyətin hərəkətlərini izləyəcək. Əgər onlar sülh müqaviləsinin mətnini dəyişdirmək istəsələr, imzalarını geri götürməli olacaqlar. Bu, danışıqlar prosesini məhv edəcək. Əgər onlar ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən imzalanmış üçtərəfli bəyanatdan imtina etsələr, bunun da mənfi nəticələri olacaq. Bundan əlavə, şifahi razılaşmalara əsaslanan hərəkətlər dayandırılacaq", - deyə Sülh Körpüsü layihəsinin iştirakçısı və Azərbaycan Prezidenti yanında Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Fərhad Məmmədov bildirib.

Eyni zamanda, o qeyd edib ki, Bakı Ermənistanla birtərəfli qaydada sərhədləri təyin etmək kimi niyyəti yoxdur. İrəvanda bunu silahlı təcavüz adlandırırlar. Məmmədovun sözlərinə görə, Azərbaycan hakimiyyəti ümumiyyətlə sərhədin hazırkı vəziyyətindən razıdır. Anklavlarla bağlı suallar qalır, lakin bunu tələsik həll olunan məsələ də deyil.

Strateji Araşdırmalar və Təşəbbüslər Analitik Mərkəzinin (ACSISI) rəhbəri Hayk Xalatyan isə əksinə hesab edir ki, hakimiyyət dəyişikliyi İrəvanın xarici siyasətində canlanmaya səbəb ola bilər. "Paşinyan hökuməti Azərbaycanla "nəyin bahasına olursa olsun sülh" prinsipi əsasında danışıqlar aparır, baxmayaraq ki, onun siyasəti Bakının yekun sülh sazişində tamamilə maraqlı olmadığı bir vəziyyət yaradır. O, güc təzyiqi və gələcəkdə guya sülh vədi müqabilində Paşinyandan getdikcə daha çox güzəşt əldə edə biləcəyini başa düşür. Buna görə də, istər Güclü Ermənistan, istərsə də başqa bir partiya olsun, müxalifətin hakimiyyətə gəlməsi danışıqlar prosesinin mövcud məntiqini dəyişdirməyə və Ermənistan üçün Paşinyanın təklif etdiyindən daha əlverişli və ləyaqətli şərtlərlə sülhə nail olmağa kömək edəcək", - deyə ekspert bildirib.

O, həmçinin hesab edir ki, Paşinyanın müxalifətin qələbəsindən sonra qaçılmaz olaraq Azərbaycanla müharibənin başlayacağı barədə açıqlamaları sadəcə seçiciləri "Vətəndaş Müqaviləsi"nə səs verməyə məcbur etmək cəhdini göstərir. Əslində, mövcud müxalifət müttəfiqləri, ilk növbədə Rusiya ilə münasibətlərini gücləndirə bilər ki, bu da Bakıdan gələn potensial təhdidləri neytrallaşdırmağa kömək edərdi.

V.VƏLİLİ