Dünya liderləri Nyu Yorkda: qlobal böhranlar qarşısında mühüm görüş

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Dünya liderləri bu həftə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Assambleyasının 81-ci sessiyası çərçivəsində Nyu-Yorkda bir araya gəlirlər.

Associated Press-in yaydığı geniş təhlildə bildirilir ki, builki yüksək səviyyəli toplantı dünyanın son illərin ən mürəkkəb siyasi və iqtisadi mənzərələrindən biri ilə üz-üzə olduğu vaxt keçirilir. Müharibələr, dərinləşən beynəlxalq fikir ayrılıqları, iqlim dəyişmələrinin yaratdığı təhlükələr, iqtisadi çətinliklər və sürətlə inkişaf edən süni intellekt texnologiyası dünya liderlərinin qarşısında duran başlıca məsələlər sırasındadır.

AP-nin məlumatına görə, BMT-nin builki toplantısında İran, Qəzza, Ukrayna, Sudan, Konqo Demokratik Respublikası və Myanmada davam edən münaqişələr əsas müzakirə mövzularından olacaq. Bununla yanaşı, qlobal istiləşmənin sürətlənməsi, ölkələr və cəmiyyətlər arasında artan bərabərsizlik, ticarət və təchizat zəncirlərində yaranan problemlərin yaşayış xərclərinə təsiri də gündəmdədir. Xüsusilə bağlanan və ya təhlükə altında olan nəqliyyat marşrutlarının dünya iqtisadiyyatına təsiri diqqət çəkir.

Bu ilki toplantının daha bir mühüm xüsusiyyəti BMT-nin özünün gələcəyi ilə bağlı müzakirələrdir. Təşkilatın 193 üzvü genişmiqyaslı islahat paketini qəbul edib. Paketdə əsas məsələlərdən biri Təhlükəsizlik Şurasının yenilənməsidir. Hazırkı sistemdə ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya və Fransa veto hüququna malik daimi üzvlərdir. AP qeyd edir ki, BMT-nin strukturunun XXI əsrin reallıqlarına uyğunlaşdırılması məsələsi gündəmdə olsa da, islahatların həyata keçirilməsi asan proses deyil.

Builki Baş Assambleyanın yüksək səviyyəli həftəsində təxminən 130 dövlət və hökumət başçısının çıxış etməsi gözlənilir. AP-nin məlumatına əsasən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Fransa Prezidenti Emmanuel Makron sentyabrın 22-də, BMT Baş katibi Antonio Quterreşin çıxışından sonra Baş Assambleyada nitq söyləyəcəklər. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski və İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın çıxışları isə sentyabrın 23-nə planlaşdırılıb. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu sentyabrın 24-də çıxış edəcək. Fələstin Prezidenti Mahmud Abbas isə ABŞ tərəfindən viza verilmədiyinə görə toplantıda şəxsən iştirak etməyəcək, lakin həmin gün videobağlantı vasitəsilə müraciət edəcək.

Diqqət çəkən məqamlardan biri də bəzi mühüm dövlətlərin liderlərinin builki toplantıda iştirak etməməsidir. Çin Prezidenti Si Cinpin ABŞ Prezidenti Donald Trampla Vaşinqtonda görüşə hazırlaşdığı üçün Nyu-Yorkdakı toplantıya qatılmayacaq və Çini vitse-prezident təmsil edəcək. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin də iştirak etməyəcək. Hindistanın Baş naziri Narendra Modi isə səfər planını dəyişib. Bu mənzərə böyük dövlətlər arasında münasibətlərin beynəlxalq təşkilatların fəaliyyəti və çoxtərəfli diplomatiya ilə necə əlaqələndiyini göstərən diqqətçəkən faktlardan biridir.

AP-nin diqqət çəkdiyi digər mühüm məsələ BMT-nin maliyyə vəziyyətidir. Təşkilat son dövrdə ABŞ-ın yığılıb qalmış ödənişləri ilə bağlı ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşib. Bununla belə, son günlər ABŞ BMT-nin cari il üzrə müntəzəm əməliyyat büdcəsinə 725 milyon dollar ödəyib. AP bu ödənişin ABŞ-ın Baş Assambleyada səsvermə hüququnu itirməsinin qarşısını almaq üçün kifayət etdiyini bildirir.

Builki toplantının gündəliyinə daxil olan ən yeni məsələlərdən biri də süni intellektdir. Texnologiyanın sürətli inkişafı onun imkanları ilə yanaşı, nəzarətdən çıxması və təhlükəsizlik baxımından yaratdığı risklərlə bağlı narahatlıqları artırıb. AP bildirir ki, BMT Təhlükəsizlik Şurası sentyabrın 23-də süni intellekt üzrə ayrıca yüksək səviyyəli iclas keçirəcək. Bu fakt süni intellektin artıq yalnız texnoloji və iqtisadi məsələ olmadığını, beynəlxalq təhlükəsizlik gündəminin də mühüm hissəsinə çevrildiyini göstərir.

BMT Baş katibi Antonio Quterreş üçün bu, təşkilatın rəhbəri kimi dünya liderləri ilə son Baş Assambleya görüşüdür. Onun ikinci beşillik mandatı dekabrın 31-də başa çatır və hazırda növbəti baş katibin kim olacağı ilə bağlı dəqiq namizəd müəyyənləşməyib. Quterreş beynəlxalq əməkdaşlığın zəruriliyini xüsusi vurğulayaraq dünyanın qarşılaşdığı böyük problemlərin ayrı-ayrı dövlətlərin səyləri ilə həll edilməsinin çətinliyinə diqqət çəkib.

Beləliklə, 81-ci Baş Assambleyanın yüksək səviyyəli həftəsi yalnız növbəti diplomatik görüşlər silsiləsi deyil. Bu toplantı müharibələrin davam etdiyi, iqtisadi və iqlim risklərinin artdığı, texnologiyanın sürətlə dəyişdiyi bir dövrdə beynəlxalq əməkdaşlığın gələcəyi üçün mühüm müzakirə platformasıdır. AP-nın bu günkü materialının ortaya qoyduğu mənzərə göstərir ki, dünya liderlərinin qarşısında duran əsas məsələ yalnız mövcud böhranlara cavab vermək deyil, həm də XXI əsrin yeni reallıqlarına uyğun daha səmərəli beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdırmaqdır.

N.Adilqızı
XQ