Dünya ölkələri sərt iqtisadi tədbirlər görür

ABŞ, İsrail, İran münaqişəsi nəticəsində dünya neftinin təxminən 20%-nin giriş qapısı olan Hörmüz boğazı vasitəsilə təchizatın pozulması Brent markalı xam neftin qiymətinin müharibədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə təxminən 50% artmasına səbəb oldu. Təbii qazın qiymətləri də qlobal miqyasda sürətlə artdı. Bir çox ölkə yüksək qiymətlər və təchizat məhdudiyyətləri qarşısında tələbi azaltmaq üçün tədbirlər görməyə başladı.

Anadolu Agentliyi yuazır ki, Yaxın Şərqdən neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) tədarükündən çox asılı olan Asiya ölkələri enerji istehlakını birbaşa məhdudlaşdıran tədbirlər həyata keçirir. Körfəz ölkələrindən və İrandan xeyli miqdarda xam neft idxal edən Çin, yerli emal olunmuş neft məhsullarının qiymətlərinə müvəqqəti məhdudiyyətlər tətbiq etdi. Banqladeşdə ictimai binalarda kondisioner temperaturu 25 dərəcə Selsi ilə məhdudlaşdırıldı, universitetlər müvəqqəti olaraq bağlandı və lazımsız işıqlandırmanı azaltmaq və ictimai nəqliyyatdan istifadəni artırmaq üçün tədbirlər görüldü.

İndoneziyada dövlət işçiləri üçün həftədə bir günlük məsafədən iş qrafiki tətbiq edildi, dövlət məmurlarının səyahətləri məhdudlaşdırıldı və ictimai binalarda enerjiyə qənaət tədbirləri sərtləşdirildi. Ölkə bioyanacaq istehsalı proqramını sürətləndirmək qərarına gəldi. Hindistan sənayedə təbii qazın istifadəsini məhdudlaşdırdı, mayeləşdirilmiş qaz əvəzinə boru kəmərləri vasitəsilə qazın istifadəsini genişləndirməyə qərar verdi və kommersiya məqsədli mayeləşdirilmiş qaz istifadəsinə məhdudiyyətlər qoydu. Hindistan əvvəllər neft ehtiyacının 50%-dən çoxunu Yaxın Şərqdən alırdı.

Cənubi Koreyada dövlət müəssisələrində nəqliyyat vasitələrindən istifadəyə həftəlik məhdudiyyət tətbiq edilib, enerji tələb edən sektorlar isə qənaət kampaniyaları aparır. Neft qiymətləri 120-130 dollar aralığına çatarsa, şəxsi nəqliyyat vasitələrindən istifadəyə də məhdudiyyətlər qoyulması planlaşdırılır. Laosda dövlət işçiləri üçün online iş və növbəli qrafiklə iş rejimi tətbiq edilib, həftəlik dərs günü isə 5 gündən 3 günə endirilib.

Milli fövqəladə vəziyyətin elan edildiyi Filippində dövlət işçiləri üçün 4 günlük iş həftəsi tətbiq edilib, lazımsız ictimai səyahətlər məhdudlaşdırılıb və bəzi şəhərlərdə tələbələrə və işçilərə pulsuz ictimai nəqliyyat təmin edilib. Filippin əvvəllər enerji ehtiyaclarının demək olar ki, hamısını Yaxın Şərqdən ödəyirdi. Myanmada dövlət məmurları üçün həftədə bir gün məcburi online iş tətbiq edilib, rotasiyalı nəqliyyat vasitəsindən istifadə sistemi və "yanacaq kvotası" tətbiq edilib.

Şri-Lankada dövlət müəssisələri həftənin müəyyən günlərində bağlıdır və online iş təşviq olunur. QR kodlu yanacaq paylama sistemi və nəqliyyat vasitəsi üçün yanacaq kvotaları tətbiq edilib. Bundan əlavə, gecələr reklam lövhələrinin işıqlandırılması söndürülür. Taylandda online iş və online görüşlər təşviq olunur, dövlət məmurlarının xaricə səyahətləri məhdudlaşdırılır və avtomobillərin bir yerdə istifadəsi təşviq olunur. Ofis işçilərindən liftlər əvəzinə pilləkənlərdən istifadə etmələri və istifadə olunmamış cihazları söndürülmüş saxlamaları xahiş olunur.

Vyetnamda ofis yerinə məsafədən iş geniş yayılıb, şəxsi avtomobil istifadəsini azaltmaq üçün kampaniyalar və ictimai nəqliyyat üçün təşviqlər həyata keçirilib. Sinqapurda vətəndaşlara enerjiyə qənaət etmək üçün enerjiyə qənaət edən cihazlardan istifadə etmələri tövsiyə olunur. Afrika ölkələri enerjiyə qənaət etməyə diqqət yetirir. Nigeriyada sənaye müəssisələrindən, xüsusən də enerji səmərəliliyinə diqqət yetirmələri xahiş olunub. Efiopiyada həm dövlət, həm də özəl sektorda uzaq məsafədən iş və onlayn görüşlər təşviq olunur, hökumət isə yanacaq subsidiyalarını artırıb və vətəndaşları enerjiyə qənaət etməyə çağırıb.

Misirdə dövlət işçiləri üçün həftədə bir günlük məsafədən iş qrafiki tətbiq edildi, ictimai binalarda işıqlandırma və elektron cihazların istifadəsi məhdudlaşdırıldı və paytaxtdakı dövlət müəssisələrinin iş saatları qısaldıldı. İctimaiyyətdən enerjiyə qənaət etmələri xahiş edildi və mağazalardan həftəsonları bir az daha tez bağlanmaları tələb olunur. Seneqalda vətəndaşlardan enerji istehlakını azaltmaqları xahiş edildi.

Avropa ölkələri enerji böhranına əsasən iqtisadi vasitələrlə cavab verirlər. Almaniyada yanacaqdoldurma məntəqələrində qiymət artımını gündə bir dəfə məhdudlaşdıran qayda qüvvəyə mindi, Fransa isə nəqliyyat, balıqçılıq və kənd təsərrüfatı sektorları üçün birbaşa maliyyə dəstəyi paketlərini elan etdi. İspaniyada enerji səmərəliliyi investisiyaları və bərpa olunan enerji qurğuları üçün vergi güzəştləri tətbiq edildi və yanacaq üçün ƏDV azaldıldı.

İsveçdə nəqliyyat vasitələrinin yanacaqlarına vergilər müvəqqəti olaraq azaldıldı. Polşa və Xorvatiya benzin və dizel üçün qiymət məhdudiyyətləri tətbiq etdi, Sloveniya isə müvəqqəti olaraq yanacaq alışını məhdudlaşdırdı. Serbiyada yanacağa qiymət məhdudiyyəti tətbiq edildi və vergi endirimləri tətbiq edildi. Böyük Britaniyada aztəminatlı ailələr üçün yanacaq subsidiyaları elan edildi. İrlandiyada yanacaq vergiləri azaldıldı və təqaüdçülər və əlillər kimi həssas qruplar üçün hədəflənmiş dəstək proqramları həyata keçirildi. İtaliyada yanacağa istehlak vergiləri azaldıldı, Portuqaliyada isə yanacaq vergiləri də azaldıldı.