Dünya yeni epidemiya ilə üz üzədir: YALNIZLIQ

ÜST-ün məlumatına görə, bu gün dünyada hər altı nəfərdən biri xroniki yalnızlıq yaşayır

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, yalnızlıq siqaret çəkmək, piylənmə və fiziki hərəkətsizlik qədər ciddi ölüm riski yaradır

Dünyanın elmi ədəbiyyatında “Yalnızlıq epidemiyası” (Loneliness Epidemic) kimi tanınan, səssiz, lakin təsiri çox dərin olan bir problemlə qarşı-qarşıya qaldığını bildirən türk dosent Berke Kırıkkanat deyib ki, araşdırmalar 18–25 yaş qrupunda yalnızlıq səviyyəsinin bəzi ölkələrdə 60 faizə çatdığını göstərir. Onun sözlərinə görə, bu, “heç kimim yoxdur” yalnızlığı deyil, insanın cəmiyyət içində anlaşılmamaq və emosional güvənsizlik hissi keçirməsidir.

Sherg.az xəbər verir ki, dosent Oğuzhan Zahmacıoğlu isə yalnızlığın klinik təsirlərinin artıq gözardı edilə bilməyəcək səviyyəyə çatdığını bildirib.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, bu gün dünyada hər altı nəfərdən biri xroniki yalnızlıq yaşayır. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, yalnızlıq siqaret çəkmək, piylənmə və fiziki hərəkətsizlik qədər ciddi ölüm riski yaradır.

ÜST-ün 2025-ci il hesabatına görə, yalnızlıq və sosial izolyasiya dünyada ildə təxminən 871 min insanın ölümünə səbəb olur.

“Yalnızlıq təkcə ruhu deyil, bədəni də xəstələndirir”

Psixiatriya üzrə mütəxəssis dosent Oğuzhan Zahmacıoğlu isə bildirib ki, son illərdə aparılan genişmiqyaslı tədqiqatlar yalnızlığın təkcə psixoloji hal olmadığını göstərir.

Onun sözlərinə görə, yalnızlıq ürək xəstəlikləri, diabet, demensiya və erkən ölüm riskini ciddi şəkildə artırır. Bu vəziyyət beyində daimi təhlükə hissi yaradır, stress hormonu olan kortizolun səviyyəsi yüksəlir, immun sistemi zəifləyir və bədən uzun müddət stres vəziyyətində qalır.

2025–2026-cı illərdə dərc edilən elmi araşdırmalara görə:

yalnız insanlarda demensiya riski təxminən 50%,

ürək xəstəliyi riski 29%,

insult riski isə 32% artır.

Həmçinin tək yaşayan və özünü yalnız hiss edən insanlarda erkən ölüm riski də əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlir.

“Gənclər izdiham içində təkdir”

Yalnızlıq deyəndə adətən yaşlı insanlar yada düşsə də, son məlumatlar əsas risk qrupunun gənclər olduğunu göstərir.

Psixologiya üzrə mütəxəssis Berke Kırıkkanat bu vəziyyəti “Müasir yalnızlıq paradoksu” adlandırır. O bildirib ki, gənclər daim onlayn və əlaqədə olsa da, bu əlaqələr dərin və emosional deyil.

Araşdırmalar göstərir ki, 18-25 yaş qrupunda yalnızlıq səviyyəsi bəzi ölkələrdə 60 faizə çatır. Bu isə insanın “heç kimim yoxdur” hissindən çox, izdiham içində anlaşılmamaq və emosional güvən hissinin olmaması ilə bağlıdır.

Süni intellekt və sosial medianın təsiri

2025-2026-cı illərdə yalnızlıqla mübarizə üçün süni intellekt əsaslı söhbət proqramları və rəqəmsal “yoldaşlar” geniş yayılıb. Bəzi araşdırmalar bu vasitələrin qısa müddətdə yalnızlıq hissini azaltdığını göstərsə də, mütəxəssislər ehtiyatlı yanaşmağı tövsiyə edirlər.

Kırıkkanat bildirir ki, süni intellekt insanlara “dinlənilirəm” hissi verə bilər, lakin bu real münasibətləri əvəz edə bilməz. Həddindən artıq istifadə isə sosial bacarıqların zəifləməsinə və insanın real həyatdan uzaqlaşmasına səbəb ola bilər.

“Yalnızlıq şəxsi zəiflik deyil”

ÜST və OECD hesabatlarına görə, yalnızlıq problemi yalnız fərdi terapiya və şəxsi səylərlə həll edilə bilməz. Mütəxəssislər hesab edir ki, problem fərdlərdə deyil, müasir həyat tərzinin strukturunda yaranır.

Bu səbəbdən həll yolları səhiyyə sistemi, şəhər planlaşdırılması, təhsil siyasəti və sosial həyat kimi geniş sahələri əhatə etməlidir.

Bəzi ölkələrdə tətbiq edilən “sosial reseptləndirmə” modelləri bu yanaşmanın nümunəsi sayılır. Bu model insanların ictimai fəaliyyətlərə və sosial mühitlərə qoşulmasını təşviq edərək yalnızlıq hissini azaltmağı hədəfləyir.

Dosent Zahmacıoğlu qeyd edib ki, yalnızlıq xarakter qüsuru deyil, müasir həyatın yaratdığı struktur problemdir.

Dosent Kırıkkanat isə əlavə edib ki, cəmiyyət olaraq bizə daha çox əlaqə deyil, daha mənalı və dərin münasibətlər lazımdır.