Dünyanın ən iri şəhərlərində son 30 ildə ekstremal isti günlərin sayı 25 faiz artıb

Bakı, 9 oktyabr, AZƏRTAC

1990-cı illərlə müqayisədə dünyanın ən böyük paytaxt və meqapolislərində ekstremal isti günlərin sayı 25 faiz artıb. Beynəlxalq Ətraf Mühit və İnkişaf İnstitutunun (IIED) apardığı təhlildə bu nəticə öz əksini tapıb. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, əgər şəhərlər təcili adaptasiya tədbirləri görməsələr, milyonlarla insan dözülməz istilərin və onların fəsadlarının təsiri altında qala bilər.

AZƏRTAC-ın xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, araşdırma nəticəsində dünyanın 43 ən sıx məskunlaşmış paytaxtında illik 35 °C-dən yuxarı temperatur müşahidə olunan günlərin orta sayının 1994–2003-cü illərdəki 1062 gündən 2015–2024-cü illərdəki 1335 günə yüksəldiyi müəyyən olunub. Artım bütün qitələrdə qeydə alınıb. Roma və Pekində ekstremal isti günlərin sayı ikiqat, Manilada isə üç dəfə artıb. Madriddə belə günlərin sayı ildə 25-dən 47-yə qalxıb, hətta ənənəvi olaraq sərin iqlimi ilə tanınan Londonda 30 °C-dən yuxarı günlərin sayı iki dəfə artıb.

Bu artımın əsas səbəbi fosil yanacaqların yandırılması nəticəsində yaranan qlobal istiləşmədir. Bu proses hər bir istilik dalğasını daha uzunmüddətli, daha isti və daha ölümcül edir. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, son 30 ildə baş verən milyonlarla vaxtsız ölüm məhz anormal yüksək temperaturla əlaqədardır.

IIED-in məlumatına əsasən, dünya şəhərlərinin əhalisinin üçdə biri məhz ventilyasiyasız, istilik izolyasiyası olmadan və soyutma imkanlarından məhrum olan qeyri-rəsmi məhəllələrdə və ya daxmalarda yaşayır.

2024-cü il müşahidə tarixində ən isti illərdən biri olub. İyul ayında Çində temperatur 41,2 °C-yə çatıb, 10 mindən çox insan xəstəxanaya yerləşdirilib. Avropada yay mövsümündə istilər nəticəsində azı 16 500 nəfər həyatını itirib. ABŞ-dan tutmuş Misirə və Yaponiyaya qədər şəhərlər rekord səviyyədə isti günlər yaşayıblar.

Paris Sazişində nəzərdə tutulan 2030-cu ilə qədər istixana qazı emissiyalarının 45 faiz azaldılması öhdəliyinə baxmayaraq, bu göstəricilər hələ də artır.

Bəzi ölkələr artıq adaptasiya proqramları həyata keçirməyə başlayıblar. Məsələn, Qlobal Adaptasiya Mərkəzi (GCA) “İstilik başladı” adlı kampaniyaya start verib. Bu təşəbbüs çərçivəsində “soyuducu infrastruktur” – kölgəliklər, istirahət məkanları, erkən xəbərdarlıq sistemləri və iqlimə uyğunlaşdırılmış iş qrafiklərinin yaradılması planlaşdırılır.

Mütəxəssislərin fikrincə, şəhərlər dərhal istilik izolyasiyası, ventilyasiya, soyutma sistemləri və yaşıllaşdırmaya sərmayə qoymalı, eyni zamanda yüksək temperatur şəraitinə uyğun fövqəladə tədbir planları hazırlamalıdırlar.