Əhali islam hökumətinə etibar etmir

Məhəmməd Rəhmanifər: “Rejim bu etirazları yatırmaqda çox böyük təcrübəyə malikdir”

Maşallah Rəzmi: “Rejim bu günə qədər millətin hüquqlarını pozmasında günahkardır”

Neçə gündür İranda milli valyutanın dollar qarşısında son kəskin ucuzlaşmasından sonra genişmiqyaslı aksiyalar başlayıb. Aksiyalarda etirazçılarla güc strukturları nümayəndələri arasında toqquşma da yaşanır və İran İnsan Haqları Təşkilatının məlumatına görə indiyədək ərzində 1203 nəfər həbs edilib, 64 nəfər yaralanıb və 29 etirazçı öldürülüb. Etiraz aksiyaları 27 əyalətin 88 şəhərini əhatə edib. İranın dövlət mediasının iddiasına görə isə, həmin müddət ərzində 250 polis məmuru və 45 “Bəsic” üzvü yaralanıb.

Mövzu ilə bağlı qəzetimizə danışan güneyli yazar, araşdırmaçı və siyasi şərhçi Məhəmməd Rəhmanifər deyib ki, bu etirazların bir nəticəyə çatmamasının fərqli səbəbləri var: “Öncə millət rejimlə qarşı-qarşıyadır. Rejim bu etirazları yatırmaqda çox böyük təcrübəyə malikdir. Ciddi analiz və ciddi fikirlər ortaya qoyan bir rejimdir. Hətta dünya təcrübəsindən istifadə edir. Hər dəfə etirazlar başlayanda silahla küçələrdən yığmağa çalışmır, fərqli plan üzrə hərəkət efir. Məsələn, keçən dəfə etirazların qızğın vaxtında iki, üç gənci gətirdi, biri yol qırağındakı zibil qabını yandırmışdı, onu edam etdilər. Başqalarını qorxutmaq üçün buna əl atdılar və bunun təsirini gördük. Rejim həm ən qorxulu vaxtlarında repressiyaya əl atır, həm də kütləvi formada insanlara psixoloji təsir etmək üçün fərdi edamları əl atır. Belə bir rejimlə üz-üzə qalmaq böyük təhlükədir. Digər tərəfdən müxalifət arasında birliyin olmamasıdır ki, bu yolda da rejimin izlərini tapmaq olar. Yəni belə deyim ki, özəlliklə son 5-6 ildə İran rejimi Pəhləvinin oğlunu gündəmə gətirib. Çox yerdə demişəm ki, Rza Pəhləvinin gündəmə gətirilməsi birbaşa İran rejiminin öz işidir. Onu alternativ, müxalifətin bir təmsilçisi olmağa çalışdı. Çox maraqlıdır ki, bu gün Rza Pəhləvinin ətrafında duran şəxslərin hər biri İranın yüksək orqanları, SEPAH və ETELAAT-a girib çıxanlardırlar. Pza Pəhləvinin ətrafındakılar rejimin adamlarıdırlar. İran rejimi mədən bu işi görür? O çox yaxşı bilir ki, millət heç zaman tüpürdüyünü bir daha yalamaq istəməyəcək. Xüsusən də Güney Azərbaycan türkləri. Pəhləvi rejimin bir daha İranda güclənməsinə heç kim razı olmayacağını İran rejimi yaxşı anlayır. Ona görə də rejim müxalifət arasında ixtilaflar yaradır. Burada təkcə Pza Pəhləvi məsələsi deyil, Güney Azərbaycan türkləri də müxalifətdən cavab ala bilməyib. Müxalifət də belə göstərir ki, hakimiyyətə gələriksə, əvvəlki rejimin sizə qarşı həmin münasibətini göstərəcəyik. Ona görə də güneylilər bu etirazlara geniş formada qatılmırlar”.

Güney azərbaycanlı hüquq müdafiəçisi, tədqiqatçı Maşallah Rəzmi isə deyib ki, Suriyada Əsədin süqutundan sonra Venesuelada Maduronun süqutu Əli Xamenei üçün həyəcan siqnalı oldu. Bir həftə sonra ölkənin müxtəlif şəhərlərində 70 şəhəri əhatə edən tətillərin, etirazların və küçə nümayişlərinin yenidən başlaması hökuməti reaksiya verməyə məcbur etdi. Prezident və spiker hökumətin xalq etirazlarını tanıdığını söylədi. Prezident daxili işlər nazirinə mövcud problemləri həll etmək üçün həmkarlar ittifaqı nümayəndələri ilə danışıqlar aparmağı tapşırdığını söylədi: “Bu, 47 ildə ilk dəfədir ki, İslam Respublikası xalqın etirazlarını sözlə tanıyır və etirazçılarla dialoqa can atır. İllərdir dinc etiraz edən işçilər, müəllimlər, sürücülər, həkimlər, təqaüdçülər və digər işçilərlə dialoq olacaqmı?

Ölkənin Milli Təhlükəsizlik Şurasında qəzetlərə sızan bəzi çıxışlar göstərir ki, İslam Respublikası vətəndaş cəmiyyətini rəngli inqilablar aparmaq üçün bir vasitə kimi görür və insanların mülki qurumlarda təşkilatlanmasının qarşısını almaq üçün əlindən gələni edir, buna görə də bu gün hökumətin etirazçılarla danışmaq istədiyi deyildikdə, ziddiyyətli təbəqələrin nümayəndəsi olacaq etibarlı bir insan yoxdur və hökumətin kimlə danışıqlar aparacağı və ya aparacağı bəlli deyil. Etirazların üçüncü günündə Prezident hər biri yalnız özünü təmsil edən bir neçə tacirlə danışdı, lakin etirazlar ölkənin ucqar bölgələrinə yayıldı. Etirazçılarla dialoq siyasətinin hökumətin "konsensus" siyasəti ilə eyni aqibəti yaşayacağı və insanların dialoq siyasətindən kənarlaşdırılacağı qorxusu var”.

İslam Respublikasının etirazçılara qarşı taktikası dəyişibmi? Rəzmi deyib ki, İslam Respublikası hakimiyyətə gəldiyi gündən bəri xalqla müharibə edir və "mən acam" deyən hər kəs ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı hərəkət etmək ittihamı ilə tutuldu və həbs edildi, tələbədən tutmuş fars olmayan millətlərə qədər ictimai hərəkatlar açıq və qəddarlıqla yatırıldı. Ancaq indi, repressiya qüvvələrinin birliyinə və hazırlığına baxmayaraq, görünür ki, xalq qorxuları çökdü və əksinə, repressiya, keçmişdə olduğu kimi, artıq mümkün deyil və hökumət dialoqa və vədlərə əl atdı, mövcud hökumət qərar qəbul edə bilmir və heç bir gücə sahib deyil.

Bu rejim etirazçıların tələblərinə cavab verə bilərmi? M.Rəzminin fikrincə, Əli Xamenei və onun ardıcılları və ətraflarında qurduqları qurumlar on illərdir ki, insanların istəklərinə əhəmiyyət vermədiklərini və millət və milli maraqlar deyilən heç bir şeyin onlar üçün heç bir əhəmiyyəti olmadığını sübut etdilər. Əli Xamenei yalnız dini vəzifəsi və ideoloji məqsədləri barədə düşünür. Digər tərəfdən, bütün sahələrdə neft gəlirlərinin və iflasların məhdudlaşdırılması və hər şeydən əvvəl hökumətin rasionallığındakı bir pərakəndəlik, İslam Respublikasının istəsə də, etirazçıların tələblərini yerinə yetirə bilməyəcəyi bir vəziyyət yaratdı, xüsusən də tələblər yalnız həmkarlar ittifaqı deyil, tədricən siyasiləşdirilir və insanlar İslam hökumətinə etibar etmirlər. Sosial Təminat Təşkilatının noyabr hesabatı göstərir ki, İslam Respublikasının sosial kapitalı 25% azalıb, yəni insanların 75% - i İslam Respublikasında vəziyyətin yaxşılaşacağına ümid etmir: “Son illərin bütün etirazlarda etirazçılar şüarlar səsləndiriblər: Xameneinin ölümü, biz İslam Respublikasını istəmirik. İslahatçılar, fundamentalistlər, bitdi, toplar,tanklar, raketlər, mollalar yox olmalıdır... Ancaq son üç ildə hər hansı bir kütləni dağıtmaq üçün "Rza şah ruhat" şüarı altında oynayan xüsusi xidmət orqanları öz əlləri ilə problem yaratdılar və son etirazlar zamanı məhdud olsa da, müsbət şüarlar irəli sürüldü: "iranlı qışqırın, şah qışqırın". Bu cür şüarlar səsləndirənlər, Xomeyninin aydakı şəklini görən və indi Rza Pəhləvinin peykdəki şəklini görən eyni insanlar olduğunu söyləyərək onları ciddi qəbul edə bilməzlər. Ancaq bu şüarın arxasındakı xarici dəstəyi nəzərə alsaq, İslam Respublikasının rəhbərlərini və xüsusi xidmət orqanlarını qorxudur və etirazçılara qarşı taktikalarını dəyişdirmək istəmələri təbiidir. İslam rejimi düzəlməz olduğunu göstərdi, amma yenə də içəridən dəyişə bilər. Sosial mühəndislik artıq mümkün deyil, lakin siyasətdə köklü dəyişikliklər hələ də mümkündür.

İnsan hüquqları və demokratiya tərəfdarı olan və İslam Respublikasının əvəzinə seçilmiş və demokratik bir hökumətin gəlməsini istəyənlər geri otura bilməzlər . Ölkə daxilində son illərdə etirazlar nəticəsində mülki təşkilatların ilk nüvələri yaradıldı və indi bu təşkilatların mövcudluğunu rəsmi olaraq elan etmək və legitimliyini qorumaq üçün öz aralarında seçkilər keçirmək vaxtı gəldi. Rejimin təhlükəsizlik orqanları liderlərini həbs edə və qanunsuz elan edə bilər, lakin müharibənin yenidən başlaması təhlükəsini nəzərə alaraq, İslam Respublikası qadın azadlığı hərəkatının üzvlərini kütləvi həbslər edə bilmir və həbs olunsa da, uzun müddət davam edə bilməz. Buna görə vətəndaş cəmiyyəti fəalları özlərini həmkarlar ittifaqlarının və ya qeyri-hökumət təşkilatlarının seçilmiş nümayəndələri kimi təmsil etməlidirlər. Hökumət onların nümayəndələrini danışıqlar üçün qəbul edərsə, məqsəd yerinə yetiriləcək və əgər olmasa, cəmiyyət onları lider kimi tanıyır. Partiya azadlığı, vətəndaş təşkilatları, Sərbəst toplaşmaq azadlığı Konstitusiyanın III fəslində tanınır və rejim bu günə qədər millətin hüquqlarını pozmasında günahkardır”.

Cavid